Sosyal Davranış ve Protokol
Ders Raporu

Sosyal Davranış ve Protokol

Açıköğretim Fakültesi » Aşçılık Önlisans Programı » Anadolu Üniversitesi AÖF · 8 ünite

Konu Özeti

Ünite 1: Sosyal Davranışları Oluşturan Ögeler ve Etmenler

İnsan yaşamı özel, sosyal, kurumsal ve kamusal olmak üzere dört temel alandan oluşur. Her birey, içinde bulunduğu bu alanların gerektirdiği norm ve kurallara uymakla yükümlüdür. Özel yaşamda aile kuralları, sosyal yaşamda örf, âdet ve görgü kuralları, iş hayatında ise kurumsal disiplin ve mevzuat geçerlidir.

Ünite 2: Sosyal Yaşamda Saygı, Görgü ve Nezaket Kuralları

Trafikte sosyal davranış kurallarının temelini saygı ve nezaket oluşturur. Sürücülerin kendilerini daima haklı görmesi ve diğerlerini acemi olarak nitelemesi hatalı bir yaklaşımdır. Trafikte uyulması gereken en temel kurallar; alkollü ve süratli araç kullanmamak, hatalı sollama yapmamak, şerit değiştirirken sinyal vermek ve yayalara yol vermektir.

Ünite 3: Sosyal Merasimler

İnsan yaşamı, doğumdan ölüme kadar çeşitli merasimlerle şekillenir. Doğum, bir ailenin en mutlu anlarından biridir ve bu süreçte yakın çevrenin desteği esastır. Doğum öncesinde komşular ve akrabalar anneye ev işlerinde yardımcı olmalı, doğum sonrasında ise baba eşine destek vererek bu duygusal anı paylaşmalıdır.

Ünite 4: Sosyal ve Kurumsal Yaşamda Ziyaretler ve Hediyeler

Ziyaretlerde temel hiyerarşi kuralı; küçüğün büyüğü, astın üstü ve kıdemsizin kıdemliyi ziyaret etmesi şeklindedir. Ziyaretin gün ve saatini belirleme yetkisi üst/büyük olandadır. Eşit düzeydeki kişilerde ise zaman birlikte kararlaştırılır.

Ünite 5: Davetler ve Ziyafetler

Davetiyeler, davet edilecek kişinin resmî sıfatı veya ad-soyadı açıkça belirtilerek, siyah mürekkepli dolmakalemle ve güzel bir el yazısıyla hazırlanmalıdır. Resmî unvanı olanlar (Sayın Vali, Sayın Emniyet Müdürü gibi) unvanlarıyla; unvanı olmayan evli kişiler ise 'Bay ve Bayan' ifadeleriyle veya 'Sayın [İsim] ve Eşi' şeklinde davet edilmelidir. Bekâr davetliler için ise yalnızca ad ve soyad yazılması, istenirse 've Arkadaşı' ibaresinin eklenmesi yeterlidir.

Ünite 6: Kamusal ve Kurumsal Yaşamda Protokol

Protokol, kamusal ve kurumsal yaşamda saygı, nezaket ve biçimsel kuralların bütünüdür. En temel ilke 'öndegelim' (öncelik-sonralık) sıralamasıdır. Türkiye'de devlet protokolü Cumhurbaşkanlığı onayıyla, il protokolü ise Bakanlar Kurulu kararıyla yayımlanan yönetmeliklerle belirlenmiştir.

Ünite 7: Kamusal ve Kurumsal Yaşamda Protokol Etkinlikleri

Türk Bayrağı, Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığının ve bölünmez bütünlüğünün temel sembolüdür. Bayrak Kanunu ve Tüzüğü'ne göre bayrak direkleri beyaz boyalı, en az 3 metre yüksekliğinde olmalıdır. Bayrak, sabah 08.00'de veya gün ağarırken hızlıca çekilmeli, gün batımında ise yavaşça indirilmelidir.

Ünite 8: Kurumsal Davranış Protokolü

Kurumsal yaşamda ast-üst ilişkileri, hiyerarşik düzenin korunması ve saygı çerçevesinde yürütülmelidir. Bir ast, yöneticinin makamına girdiğinde yönetici 'buyurun, oturun' demedikçe oturmamalıdır. Oturulacak yer, yönetici tarafından gösterilen koltuktur; yer gösterilmemişse makam masasının önündeki üst’e göre sol koltuk tercih edilmelidir.

Öne Çıkan Kavramlar

TakdimKişilerin birbirleriyle tanıştırılması işlemidir. Tanıştırmada astın üste, erkeğin hanıma götürülmesi temel kuraldır.
Saygı SunmakDevlet adamlarına, yöneticilere ve hanımlara yönelik resmî selamlama biçimidir. 'Saygılar sunarım' ifadesiyle gerçekleştirilir.
GörgüBir toplumun bireylerinden beklediği nezaket ve davranış standartlarıdır. Örneğin, yemek yerken veya toplu taşımada uyulması gereken kurallar görgü kapsamındadır.
Sosyal DavranışToplum içinde yaşayan insanların birbirlerine karşı sergiledikleri, genel kabul görmüş davranışlar bütünüdür. İnsanın sosyal bir varlık olmasının gereğidir.
TokalaşmaGüven ve samimiyet belirtisi olan bir selamlaşma biçimidir. El sıkarken göz teması kurulmalı ve el fazla sert veya yumuşak sıkılmamalıdır.
Yanaktan ÖpmeÖnceden tanışan kişiler arasında samimiyet ve nezaket göstergesidir. İlk tanışmada veya samimi olunmayan kişilerle yapılması doğru değildir.
TeşekkürYapılan bir hizmet veya iyilik karşısında duyulan şükranın ifadesidir. İş hayatında çalışanları motive eden bir ödül niteliği taşır.
SırBaşkasına söylenmemesi gereken gizli bilgidir. Güvenin korunması için sır saklamak, sosyal davranışın en önemli erdemlerinden biridir.
KlaksonTrafikte gereksiz yere çalınması görgüsüzlük ve çevre kirliliği olarak kabul edilir. Sadece acil durumlarda kullanılmalıdır.
Emniyet KemeriTrafik kuralları gereği hem güvenlik hem de toplumsal sorumluluk gereği takılması zorunlu olan ekipmandır.
KültürBir toplumun geçmişten devraldığı ve gelecek kuşaklara aktardığı örf, âdet ve davranış kalıpları toplamıdır.
ProtokolKamusal, kurumsal ve sosyal yaşamda uyulması gereken davranış kuralları bütünüdür. Örneğin, resmî bir törende kimin nereye oturacağının belirlenmesi protokol kuralları gereğidir.
Âdâb-ı MuaşeretToplum içinde insanların birbirlerine karşı uymaları gereken saygı ve nezaket kurallarıdır. Örneğin, bir ortama girerken selam vermek bu kuralların bir parçasıdır.
Hukuk KurallarıDevlet tarafından konulan ve uyulması zorunlu olan yazılı kurallardır. İhlal edildiğinde cezai yaptırımı vardır, örneğin iş yerindeki disiplin yönetmeliği.
Ahlak KurallarıToplumun manevi değer yargılarından oluşan, yazılı olmayan kurallardır. Bir davranışın ayıp olup olmadığını belirler, örneğin yaşlı birine yer vermemek ahlaki bir kusurdur.
Örf ve ÂdetlerHalkın geçmişten günümüze gelen, geleneksel davranış kalıplarıdır. Örneğin, bayramlarda büyüklerin elini öpmek Türk toplumunda bir örftür.
Hitapİletişimin başlangıcında karşı tarafa yöneltilen sözlü ifadedir. Doğru hitap saygıyı gösterir, örneğin bir müdüre 'Sayın Müdürüm' demek.
Selamlamaİnsanlara saygı ve güven duymanın, esenlik dilemenin ifade edilmesidir. Örneğin, bir mağazaya girerken çalışanlara 'iyi günler' demek.
Tanıştırmaİki veya daha fazla kişiyi birbirine tanıtma işlemidir. Astın üste takdim edilmesi gibi belirli kuralları vardır.
El ÖpmeAnadolu İslam kültüründe küçüğün büyüğe saygısını ifade eden geleneksel bir davranıştır. Örneğin, bayramlarda aile büyüklerinin elinin öpülmesi.
Teşekkür EtmeYapılan bir iyilik veya hizmet karşısında şükran duygusunun ifade edilmesidir. Örneğin, bir kapı tutulduğunda 'teşekkür ederim' demek.
Özür DilemeYapılan bir hata veya kusur karşısında sorumluluk alarak karşı taraftan af dilemektir. Örneğin, geç kalındığında 'özür dilerim' demek.
Etkili DinlemeKonuşan kişiye değer verdiğini göstermek için sözünü kesmeden, göz teması kurarak dinlemektir. Örneğin, konuşurken başı hafifçe sallayarak onaylamak.
EkselanslarıYüksek makam sahibi yabancı devlet adamlarına ve diplomatlara hitap ederken kullanılan saygı ifadesidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Resmî ve sosyal ortam ayrımına dikkat edin; resmî ortamda unvan önce gelir, sosyal ortamda isim önce gelir.
  • Selamlaşma kurallarında 'merhaba' ve 'saygılar' ayrımını unutmayın; üstlere 'merhaba' denmez.
  • İş hayatında teşekkür ve özür dileme diyaloglarında ast-üst hiyerarşisine göre verilen cevapları ezberleyin.
  • Tanıştırma kurallarında 'astın üste, erkeğin hanıma' takdim edildiğini unutmayın.
  • Telefon kapatma önceliğinin resmî ortamda üstte, sosyal ortamda yaşça büyükte veya hanımda olduğunu hatırlayın.
  • Klakson çalmak, telefonda yemek yemek gibi küçük görünen ama metinde 'görgüsüzlük' olarak tanımlanan detaylara odaklanın.
  • Sınavda 'ast-üst' ilişkilerine dikkat edin; resmî ortamlarda üstün her zaman öncelikli olduğunu unutmayın.
  • Hitaplarda 'sen' ve 'siz' ayrımını iyi kavrayın; 18 yaş sınırı ve resmîyet kriterlerini mutlaka hatırlayın.
  • Selamlaşma kurallarında 'saygılar' ifadesinin resmî, 'merhaba'nın sosyal olduğunu ayırt edin.
  • Teşekkür ve özür dileme durumlarında astın vereceği cevabın 'rica ederim' değil, 'sağ olun efendim' olduğunu ezberleyin.
  • Tanıştırma protokolünde 'astın üste' takdim edildiğini, yani ismin önce üstten başlanarak söylenmesi gerektiğini unutmayın.
  • Restoran kurallarında 'davet sahibi' kavramına dikkat et; servis, hesap ve bahşiş gibi tüm yetkiler davet sahibindedir.