← Ünite 8
Çalışma Sosyolojisi

Ünite 8: Meslekler ve Gelecekte Çalışma

ISCO-08 Sınıflaması
Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması'nın güncel versiyonudur. Meslekleri yöneticiler, profesyoneller, teknisyenler ve niteliksiz işçiler gibi 10 ana grupta toplar.
Hipokrat Yemini
M.Ö. 460-370 yılları arasında yaşayan Hipokrat tarafından miras bırakılan, hekimlerin hayata saygı duymasını ve zarar vermemesini öğütleyen etik metindir.
Türkiye Eylül 2011 İş Gücü
Türkiye'de iş gücüne katılma oranı %50,4 olarak gerçekleşmiştir. İşsizlik oranı ise bir önceki yıla göre 2,5 puan azalarak %8,8 seviyesine düşmüştür.
ABD'de En Popüler Meslekler
Forbes verilerine göre ABD'de en fazla hayranlık duyulan meslekler arasında itfaiyecilik, doktorluk, hemşirelik ve bilim adamlığı ilk sıralarda yer almaktadır.

Anahtar Kavramlar

MeslekBireyin hayatını sürdürmek için yaptığı, sistemli bilgi ve sosyal yönelim gerektiren, toplumda belirli bir rol ve saygınlık kazandıran sürekli faaliyet. Örnek: Sosyologluk.
İşGenellikle ücret karşılığında yapılan, meslekten daha az sistematik bilgi gerektirebilen ve her zaman meslek niteliği taşımayan çalışma faaliyeti.
Profesyonel MeslekYüksek eğitim, uzmanlık bilgisi ve etik kurallar gerektiren, toplumun belirsizliklerini yönetmeye yönelik yapısal düzenlemeler içeren meslekler. Örnek: Tıp ve Hukuk.
ProfesyonelleşmeBir mesleğin kontrollü giriş, etik kodlar ve otonomi kazanarak toplumsal statüsünü ve piyasa değerini artırma süreci.
Mavi Yakalıİmalat ve sahada bedensel güçle çalışan, saat başı ücret alan işçiler. Örnek: Maden işçileri.
Beyaz Yakalıİdari ve büro hizmetlerinde çalışan, fikir işçisi olarak nitelendirilen ve genellikle maaş alan grup. Örnek: Sekreterler.
Altın YakalıBilgiyi teknolojiye uygulayarak kuruma değer katan, yüksek vasıflı bilgi işçileri.
Yeşil YakalıÇevresel tehditleri gidermeyi amaçlayan, sürdürülebilirliğe odaklanan meslekler. Örnek: Yenilenebilir enerji mühendisliği.
Nitelik YaklaşımıProfesyonel meslekleri, sahip oldukları sistematik bilgi ve öz kontrol gibi yapısal özelliklere göre tanımlayan sosyolojik bakış açısı.
Süreç YaklaşımıMesleklerin profesyonel statüye ulaşmak için geçirdiği tarihsel aşamaları (dernekleşme, eğitim alanı açma vb.) inceleyen yaklaşım.
Enformasyon ToplumuBilgi temelli ekonominin egemen olduğu, iletişim ağlarının ve hizmet sektörünün öne çıktığı, hızlı değişimin yaşandığı toplum yapısı.
İş BölümüToplumda üretimin farklı uzmanlık alanlarına bölünmesi; modern toplumlarda bu durum meslek çeşitliliğini artırır.
Mesleki RolBireyin mesleği aracılığıyla toplumda üstlendiği görev ve bu unvanın getirdiği sosyal beklentiler bütünü.
İstihdamEkonomik sistem içinde bireyin bir unvan ve rol ile sosyal ve ekonomik faaliyetlerde yer alması.
Bilgi İşçisiEğitimle kazandığı kavramsal bilgileri işine katan, el becerisi yerine zihinsel kapasitesini kullanan çalışan.
Kayıt Dışı ÇalışmaSosyal güvenlik kuruluşlarına kayıtlı olmadan, genellikle düşük ücretle ve güvencesiz yapılan çalışma biçimi.
Post-MateryalistEndüstri toplumunun mal odaklı yapısının aksine, yaşam kalitesi, sağlık ve sanat gibi değerlere odaklanan enformasyon toplumu karakteri.
Mesleki KestirimGelecekteki iş gücü piyasası ihtiyaçlarını ve mesleki dağılım eğilimlerini öngörmeye yönelik yapılan bilimsel çalışma.
OtonomiProfesyonel meslek mensuplarının kendi çalışma alanlarında dışsal müdahale olmaksızın karar verebilme yetkisi.
Etik KodlarBir mesleğin üyelerinin uyması gereken, mesleki onuru ve toplumsal güveni korumayı amaçlayan yazılı veya sözlü kurallar bütünü.

Diğer Önemli Bilgiler

Sosyologluk Meslek Tanımı

Meslek kodu 2632.04 olan sosyologlar, toplumsal kurumların gelişimi ve toplumsal sorunların çözümü üzerine araştırmalar yapan lisans mezunu profesyonellerdir.

ILO Mesleki Kestirim Çalışması

Türkiye için yapılan ilk mesleki kestirim çalışmasıdır. 2010-2020 yılları arasında istihdamın 5 milyon artacağı ve hizmet sektörünün payının %57'ye çıkacağı öngörülmüştür.

Avukatlık Kanunu Madde 9

Avukatlık mesleğine kabul edilen kişilerin baro yönetim kurulu önünde hukuka, ahlaka ve meslek onuruna uygun davranacağına dair ettiği yemin metnini düzenler.

Birleşik Krallık İstihdam Değişimi

1900 yılında nüfusun dörtte üçü mavi yakalı işlerde çalışırken, yüzyılın ortasına doğru bu oran üçte ikinin altına düşmüş ve beyaz yakalı işler artmıştır.

Sektörel İstihdam Payı (2020)

2020 projeksiyonlarına göre tarım sektörünün istihdamdaki payının %14'e gerilemesi, ticaretin ise %25'e yükselmesi beklenmektedir.

Profesyonel Mesleklerin 6 Niteliği

Sistematik bilgi, otorite, toplum yararı, öz kontrol, yasal onay ve ayırt edici kültür profesyonel meslekleri tanımlayan temel niteliklerdir.

Ritzer'in Profesyonelleşme Aşamaları

Mesleğin tam zamanlı hale gelmesi, dernek kurulması, eğitim alanı açılması, etik kurallar ve yasal destek kazanılması gibi süreçleri içerir.

Türkiye'de Tarım Dışı İşsizlik

Eylül 2011 döneminde tarım dışı işsizlik oranı %11,3 olarak gerçekleşmiş, kentsel alanlarda bu oran daha yüksek seyretmiştir.

Kayıt Dışı İstihdam Oranı

Eylül 2011'de sosyal güvenlikten yoksun çalışma oranı %42,8'dir. Tarım sektöründe bu oran %84,6 iken tarım dışı sektörlerde %28'dir.

Bilgi Toplumu Dinamikleri

Bilginin toplanması, işlenmesi ve dağıtılması faaliyetlerinin hızla arttığı, yaşam kalitesinin hizmetlerle tanımlandığı toplum yapısıdır.

Mühendisler ve İdeoloji Araştırması

Nilüfer Göle tarafından yapılan bu çalışma, Türk mühendislerinin modernleşme sürecindeki rollerini ve ideolojik dönüşümlerini inceleyen deneysel bir sosyolojik araştırmadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Meslek ve iş kavramlarını birbirinin yerine kullanmayın; meslekte süreklilik ve sistemli eğitim şarttır.
  • Mavi, beyaz, altın ve yeşil yakalı tanımlarını karıştırmayın; her birinin üretim sürecindeki yeri farklıdır.
  • Profesyonelleşme sürecindeki 'nitelik' ve 'süreç' yaklaşımlarını birbirinden ayırın; nitelik yapıya, süreç tarihsel aşamalara bakar.
  • Türkiye'deki iş gücü istatistiklerinde hizmet sektörünün ağırlığını ve tarımın gerileme eğilimini unutmayın.
  • Profesyonel mesleklerin 6 temel niteliğini (bilgi, otorite, toplum yararı vb.) ezberleyin; soru olarak gelme ihtimali yüksektir.
  • Bilgi toplumunun endüstri toplumundan farkını 'mal miktarı' yerine 'yaşam kalitesi' odağıyla hatırlayın.