Ünite 2: Modern İktisadi Düşüncenin Doğuşu: Merkantilizm ve Fizyokrasi — Önemli Kavramlar
Merkantilizm
15. ile 18. yüzyıllar arasında Batı Avrupa'da etkili olan, devletin zenginliğini ve gücünü sahip olduğu altın ve gümüş gibi kıymetli madenlerin miktarına bağlayan, korumacı ve devletçi iktisadi düşünce akımıdır. Örnek olarak, İngiltere'de dış ticaret fazlası vererek hazineyi güçlendirme politikaları gösterilebilir.
Krizohedonizm
Merkantilistlerin sahip olduğu, değerli madenlere özellikle de altına karşı duyulan aşırı sevgi, bağlılık ve kıymetli madenleri stoklama arzusunu ifade eden felsefi yaklaşımdır. Bu anlayış gereği devletler madenleri ülkede tutmak için çıkış yasakları uygulamıştır.
Bullionizm
İthalatı hor gören, mamul mal ihracatını teşvik eden ve ülkeye sürekli külçe altın/gümüş girişini sağlayarak avantajlı bir dış ticaret dengesi kurmayı amaçlayan katı merkantilist dış ticaret politikasıdır. Bu sistemde içeriye altın çıkışı kesinlikle yasaklanmıştır.
Kameralizm
Alman merkantilizminin adı olup, devlet kasasına olabildiğince çok gelir sağlamayı, kamu kaynaklarını etkin kullanmayı ve iç tarım ile sanayiyi organize etmeyi amaçlayan hazineci iktisadi yaklaşımdır. Hornigk ve Schröder bu akımın önde gelen savunucularıdır.
Colbertizm (Sanayi Merkantilizmi)
Fransa'da değerli maden kaynağı bulunmadığı için Maliye Bakanı J. B. Colbert öncülüğünde uygulanan, devletin doğrudan sanayi kuruluşları kurarak ve teşvik ederek ihracata yönelik üretim yapmasını savunan merkantilist uygulamadır.
Gemicilik Yasaları (Act of Navigation)
İngiltere'de O. Cromwell döneminde çıkarılan, ülkenin deniz ticaret filosunu güçlendirmek ve dış pazarları tekel altına almak amacıyla sömürge taşımacılığını İngiliz gemilerine zorunlu kılan korumacı yasalardır.
Fizyokrasi
Merkantilist devlet müdahaleciliğine tepki olarak Fransa'da doğan, evrende ilahi bir 'doğal düzen' olduğunu ve tarımın tek verimli üretim alanı olduğunu savunan ilk liberal iktisadi düşünce akımıdır. Adı 'doğa kuralı' anlamına gelir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Ordre Naturel (Doğal Düzen)
Fizyokratların temelini oluşturan, toplumun ve ekonominin fiziksel evren gibi kendi kendine kusursuz bir şekilde işleyen doğal kanunlara sahip olduğunu belirten ve devlet müdahalesini reddeden felsefi ilkedir.
Laissez-faire, laissez-passer
Fizyokratlar tarafından popülerleştirilen ve 'Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler' anlamına gelen, bireylerin ekonomik faaliyetlerinde tamamen serbest bırakılması gerektiğini savunan klasik liberal sloganıdır.
Safi Hasıla (Net Ürün)
Fizyokratlara göre tarım sektöründe harcanan girdiler ile elde edilen mahsul arasındaki, doğanın üretkenliği sayesinde ortaya çıkan fiziksel artı değerdir. Sadece tarım safi hasıla yaratabilir.
Kısır (Steril) Sınıf
Fizyokratların ekonomik tabloda zanaatkârları, tüccarları ve sanayicileri tanımlamak için kullandığı; yeni bir net ürün/madde yaratmayıp sadece şekil ve mekân faydası sağladıklarını belirten sınıfsal tanımıdır.
Ekonomik Tablo (Tableau Économique)
François Quesnay tarafından tasarlanan, Fransa'nın milli hasılasının üç ana sosyal sınıf (mülk sahipleri, üretken sınıf, kısır sınıf) arasında nasıl dağıldığını gösteren ilk makroekonomik denge ve dolaşım modelidir.
Tek Vergi Teorisi
Fizyokratların, zenginliğin tek kaynağının tarım olduğunu öne sürerek, vergi yükünün çiftçilerden alınmasını ve sadece toprak sahiplerinin elde ettiği rant üzerinden tek bir vergi alınmasını savunan mali politika önerisidir.
Azalan Verimler Yasası
Anne R. J. Turgot tarafından ilk kez formüle edilen, belirli bir toprak parçası üzerinde emek ve sermaye artışının bir noktadan sonra toplam üretimi aynı oranda artırmayacağını, verimin oran olarak düşeceğini savunan iktisadi yasadır.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Politik Aritmetik
William Petty tarafından ekonomik ve sosyal sorunların çözümünde kullanılan, istatistikî rakamların ve kantitatif verilerin karşılaştırmalı olarak analiz edildiği ilk nicel iktisat yöntemidir.
Miktar Teorisi
Para miktarı ile fiyatlar genel seviyesi arasındaki doğrudan ilişkiyi inceleyen, ilk kez Fransız merkantilist Jean Bodin tarafından Avrupa'daki fiyat artışları üzerinden formüle edilen teoridir.
Otarşi
Bir ülkenin dış ticarete kapalı olarak ekonomik anlamda tamamen kendine yeterli bir yapı kurmasını ve dışarıdan mal ithal etmemesini hedefleyen aşırı korumacı sistemdir.
Üretken Sınıf
Fizyokratların ekonomik tablosunda toprağı işleyen çiftçileri ve köylüleri ifade eden, doğayla iş birliği yaparak safi hasıla (artı değer) yaratan yegâne toplumsal sınıftır.