Tanımlanan evreni oluşturan tüm birimlerin eksiksiz olarak incelenmesi işlemidir. Örneğin bir üniversitedeki 2000 öğrencinin tamamına anket uygulanması tamsayımdır.

Evreni temsil etmek üzere evrenden belirli yöntemlerle seçilmiş daha küçük hacimli alt birimler topluluğudur. Örneğin 2000 öğrencilik evrenden seçilen 200 öğrenci bir örneklemdir.

Tanımlanan evrene ilişkin sayısal karakteristiklerin (evren ortalaması μ, evren oranı π gibi) genel adıdır.

Rassal olarak seçilen n hacimli örneklemden elde edilen gözlem değerleri kullanılarak hesaplanan karakteristiklerin (örneklem ortalaması X̄, örneklem oranı p gibi) genel adıdır.

Seçilen örneklemin incelenen değişkenler bakımından evrenin yapısal özelliklerini tam olarak yansıtma durumudur. Örneğin evrenin %40'ı erkekse örneklemin de %40'ının erkek olması temsil niteliğini gösterir.

İncelenecek birim sayısında veya gözlem değeri sayısında bir sınır olmayan, genellikle bir sürecin sürekli sonuçlar üretmesiyle oluşan evrendir. Örneğin bir bisküvi fabrikasında üretilmeye devam eden paketler sonsuz evrendir.

Birim sayısı belirli ve sayılabilir olan sınırlı evrendir. Örneğin bir fakültede kayıtlı 2000 öğrenci sonlu evrene örnektir.

Evreni oluşturan birimler arasında fark gözetilerek, bütün birimlere bilinen bir olasılıkla seçilme şansı verilmeden araştırmacının isteğiyle yapılan birim seçimidir.

Evrenden örnekleme girecek birimleri seçerken herhangi bir ayrıcalığın uygulanmadığı, her birimin sıfırdan farklı ve bilinen bir olasılıkla seçilme şansına sahip olduğu seçimdir.

Sistematik örneklemede kullanılan k = N / n oranını ifade eder; her kaçıncı birimin örnekleme alınacağını gösterir.

Araştırmanın konusunu tanımlayan değişkenlerle ilgili verilerin doğrudan derlendiği birimdir. Örneğin aile deterjanı araştırmasında gözlem birimi evde çamaşır yıkayan kişidir.

Örnekleme aşamasında seçime konu olan birimdir. Örneğin aynı araştırmada örnekleme birimi her bir ailedir.

Sonlu bir evrenin bütün birimlerinin kayıtlı olduğu liste, tablo veya cetveldir (seçmen kütükleri veya öğrenci kayıt listeleri gibi).

Çerçevenin evrenin birimlerini eksik içermesi, dışarıda kalması gerekenleri içermesi veya mükerrer yer vermesi durumudur.

Araştırma konusuyla ilgili ve kolayca ulaşılabilir olan, gönüllülük esasına dayanan birimlerden örneklem oluşturulmasıdır (örn. semt pazarındaki alışverişçiler).

Örneklemin araştırmacının kişisel arzu, uzmanlık düşüncesi ve deneyimlerine göre temsilî olacağına inanılan ölçütlerle seçilmesidir (örn. üniversite sorunları için üst düzey yöneticileri seçmek).

Heterojen evrenlerde evrenin alt tabaka oranları biliniyorsa, bu oranlara sadık kalarak her tabakadan keyfî seçimle birimlerin seçilmesi yöntemidir.

Çerçevenin bulunmadığı durumlarda bir birimin yardımıyla diğer birimlere ulaşılarak zincirleme şekilde örneklemin oluşturulmasıdır (örn. uyuşturucu kullananlar araştırması).

N hacimli sonlu evrenden n hacimli olası tüm örneklemlerin her birine eşit seçilme şansı tanıyan temel olasılıklı örnekleme yöntemidir.

Heterojen evrenlerin homojen alt tabakalara ayrılarak her tabakadan basit rassal seçimle örneklem oluşturulması yöntemidir.

Evren birimlerinin coğrafi veya doğal kriterlere göre kümelere ayrıldığı, bu kümelerden rassal olarak seçilenlerin içindeki birimlerin örnekleme dahil edildiği yöntemdir.

Bir örneklem istatistiğinin olası tüm örneklemlerde alacağı değerlerin olasılık dağılımıdır.

Örneklem istatistiğinin örnekleme dağılımının standart sapmasıdır; örneklem istatistiğinin parametreden ne kadar sapabileceğini gösterir.

Evrenin dağılım şekli ne olursa olsun, basit rassal örneklem hacmi büyüdükçe (n ≥ 30) örneklem ortalamasının dağılımının normal dağılıma yaklaşacağını belirten teoremdir.

Tek bir örneklemden hesaplanan istatistik değerinin, ilgili evren parametresinin değerine doğrudan eşit kabul edilerek tahmin edilmesidir.

Tahminlenmesi istenen evren parametresi için tek bir sayısal değer belirleme sürecidir. Örneğin, bir telefon işletmesinin 80 abonenin ortalamasına bakarak tüm abonelerin ortalama ödemesini 45 TL olarak tahminlemesi nokta tahminlemesidir.

Parametre değerini tahmin etmek üzere örneklem istatistiklerinin hesaplanmasında kullanılan formül veya kuraldır. Örneğin evren ortalaması mu'yü tahmin etmek için kullanılan örneklem aritmetik ortalaması X-çizgi bir tahminleyicidir.

Örneklem gözlem değerlerinin tahminleyici formülüne uygulanması suretiyle elde edilen sayısal sonuçtur. Örneğin 80 aboneden elde edilen verilerle hesaplanan 45 TL'lik değer bir tahmindir.

Örnekleme dağılımının beklenen değeri tahmin edilmek istenen evren parametresine eşit olan tahminleyicidir. Örneğin E(X-çizgi) = mu eşitliği X-çizgi'nin mu için yansız bir tahminleyici olduğunu gösterir.

Bilinmeyen evren parametresinin, araştırmacı tarafından önceden belirlenen bir güven düzeyinde alt ve üst sınırlar arasında simetrik bir aralıkta tahmin edilmesidir. Örneğin üretilen konservelerin ağırlığının %95 güvenle 489.06 ile 494.94 gram arasında olduğunu söylemek aralık tahminlemesidir.

Aralık tahminlemesinde, tahminlenen güven aralığının gerçek evren parametresini içerme olasılığını gösteren orandır. Örneğin %95 güven düzeyi (1 - alpha = 0.95), aynı yöntemle kurulacak 100 aralığın 95'inin parametreyi kapsayacağını ifade eder.

Aralık tahminlemesinde parametre değerini kapsayacak alanı belirleyen alt (A) ve üst (Ü) sınır değerleridir. Güven aralığının genişliği bu sınırların değerlerine bağlıdır.

Bir örneklem istatistiğinin örnekleme dağılımının standart sapmasıdır ve tahminin güvenilirliğini ölçmede kullanılır. Örneğin örneklem ortalamasının standart hatası s_x-cizgi = s / kök(n) ile ifade edilir.

Evrenin dağılımı ne olursa olsun, yeterli büyüklükteki örneklemlerde (n >= 30) örneklem ortalamasının örnekleme dağılımının yaklaşık olarak normal dağılıma uyacağını belirten temel istatistik teoremidir.

Küçük örneklemlerde t dağılımının şeklini belirleyen ve genellikle n - 1 olarak hesaplanan parametredir. Örneklem hacmi büyüdükçe serbestlik derecesi de büyür ve t dağılımı standart normal dağılıma yaklaşır.

Örneklem hacminin küçük (n < 30) ve evren standart sapmasının bilinmediği durumlarda kullanılan, ortalaması sıfır olan simetrik bir sürekli olasılık dağılımıdır. Standart normal dağılıma benzer ancak değişkenliği daha fazladır.

Örnekleme birimlerinin seçimi sırasında çekilen birimin tekrar evrene iade edilip edilmeme durumudur. İadesiz seçimde veya n/N >= 0.05 durumunda standart hataya sonluluk düzeltme çarpanı eklenir.

Bir evrendeki birimlerin belirli bir özelliği taşıyan kısmının tüm evrene oranıdır. Örneğin bir bölgedeki gazete okurlarının oranı pi parametresiyle ifade edilir.

Basit rassal örneklemde, ilgilenilen özelliğe sahip birim sayısının örneklem hacmine oranıdır (p = r/n). Evren oranı pi için yansız bir tahminleyicidir.

İki farklı evrenin aritmetik ortalamaları arasındaki farkı gösteren parametredir. Örneğin A ve B satış eğitimini alan görevlilerin ortalama satış sayıları arasındaki fark bu kapsamdadır.

İki farklı evrendeki oranlar arasındaki farkı inceleyen parametredir. Örneğin kız ve erkek öğrencilerin bir filmi beğenme oranları arasındaki fark bu kapsamdadır.

Olasılık dağılımı çerçevesinde en küçük varyansa (veya en küçük standart hataya) sahip olan ve parametreyi en az sapmayla tahmin eden yansız tahminleyicidir.

Evren parametre değeri hakkında ileri sürülen ve test edilen, parametre ile örneklem istatistiği arasında anlamlı bir fark olmadığını savunan temel hipotezdir. Örneğin H0: μ = 250 gram şeklinde ifade edilerek üretim standardının korunduğu test edilir.

Sıfır hipotezini çürüten, parametrede anlamlı bir farklılık veya etki beklendiğini ifade eden araştırma hipotezidir. Örneğin H1: μ ≠ 250 gram şeklinde çift yönlü olarak kurulabilir.

Gerçekte doğru olan sıfır hipotezinin (H0), örneklem verilerine dayanılarak yanlışlıkla reddedilmesi durumunda işlenen hatadır. Sosyal bilimlerde bu hatanın maksimum olasılığı genellikle α = 0.05 veya 0.01 olarak seçilir.

Doğru olan sıfır hipotezini reddetme riskinin üst sınırını gösteren ve araştırmacı tarafından veri toplamadan önce belirlenen alfa (α) olasılık değeridir.

Örnekleme dağılımında, sıfır hipotezi doğru olduğunda beklenmeyen ve H0 hipotezinin reddedilmesine yol açan örneklem istatistiği değerleri aralığıdır.

Örnekleme dağılımında, sıfır hipotezinin reddedilmesini gerektirecek yeterli kanıt bulunmadığı için H0 hipotezinin kabul edilmesine neden olan değerler aralığıdır.

Gerçekte yanlış olan sıfır hipotezinin, örneklem verilerine dayanarak araştırmacı tarafından kabul edilmesi durumunda işlenen hatadır.

Örneklem istatistiği değeri ile evrenin sıfır hipotezindeki değeri arasındaki farkın standart hata birimiyle ifade edilmiş standartlaştırılmış değeridir.

İstatistiğin örnekleme dağılımında red ve kabul bölgelerini birbirinden ayıran, tablodan bulunan sınır değerdir (örneğin z_tab = 1.96).

Karşıt hipotezin yön belirtmediği, parametreden hem küçük hem de büyük yöndeki sapmaların kararı etkilediği test türüdür (H1: θ ≠ θ0).

Karşıt hipotezin parametreden büyük yönlü sapmaları kapsadığı, red bölgesinin dağılımın sağ ucunda yer aldığı testtir (H1: θ > θ0).

Karşıt hipotezin parametreden küçük yönlü sapmaları kapsadığı, red bölgesinin dağılımın sol ucunda yer aldığı testtir (H1: θ < θ0).

Örneklem hacminin n ≥ 30 olduğu durumlarda normal dağılım varsayımıyla z istatistiği kullanılarak yapılan hipotez testidir.

Örneklem hacminin n < 30 olduğu ve evren standart sapmasının bilinmediği durumlarda t dağılımı kullanılarak yapılan hipotez testidir.

İki şıklı veya iki şıkka indirgenmiş nitel bir değişkenin herhangi bir şıkkına sahip birimlerinin evrendeki oranını ifade eden parametredir.

Rassal örneklemde ilgilenilen niteliğe sahip birim sayısının örneklem hacmine oranıdır (p = r / n).

Bir evrenden seçilen örneklemin birimlerinin diğer evrenden seçilen örneklemin birimlerini hiçbir şekilde etkilemediği durumdur.

İkiden fazla grubun evren ortalamalarının birbirine eşit olup olmadığını test etmek amacıyla kullanılan istatistiksel tekniktir.

Varyans çözümlemesinde gruplar arası varyansın gruplar içi varyansa oranlanmasıyla elde edilen ve ikiden fazla ortalamayı karşılaştırmada kullanılan test istatistiğidir.

Grup örneklem ortalamalarının genel ortalamadan sapmalarının ağırlıklı kareler toplamını ölçen varyans bileşenidir.

Her gruptaki gözlem değerlerinin kendi grup ortalamasından sapmalarının kareleri toplamını ve rassal değişimi ölçen bileşendir.

Bir istatistik hesaplanırken bağımsız olarak değişebilen gözlem sayısıdır; örneğin tek yönlü ANOVA'da gruplar arası serbestlik derecesi sd1 = r - 1'dir.

Varyans çözümlemesinde gözlem değerlerinin gruplandırıldığı kategorik bağımsız değişkendir.

Örneklem istatistiğinin örnekleme dağılımının standart sapmasıdır; örneğin ortalamanın standart hatası s_x = s / √n dir.

Örneklem istatistiğinden elde edilen ve beklenen değeri ilgili evren parametresine eşit olan tahmin edicidir (örneğin X̄ ortalaması μ'nün yansız tahminleyicisidir).

Bir araştırmada veya örneklem gözleminde elde edilen ve tablolara ham veri olarak işlenen gerçek sayı değerleridir. Örneğin, sigara içme alışkanlığı çalışmasında anketlerden elde edilen ve tablonun içine yazılan 45, 55 gibi rakamlar gözlenen frekansları ifade eder.

Değişkenler arasında tam bir bağımsızlık veya varsayılan bir oran olduğu kabul edildiğinde, teorik olarak her bir gözeye düşmesi beklenen frekans değeridir. İlgili satır toplamı ile sütun toplamının çarpılıp genel toplama bölünmesiyle hesaplanır.

Sayısal olmayan (nitel) iki değişken arasında herhangi bir ilişkinin var olup olmadığını istatistiksel olarak test etmek için kullanılan yöntemdir. Örneğin, bireylerin eğitim düzeyi ile sigara içme alışkanlığı arasında bir bağ olup olmadığını incelemede kullanılır.

İki veya daha fazla bağımsız örneklemin aynı anakütleden (evrenden) seçilip seçilmediğini karşılaştırmak amacıyla uygulanan testtir. Örneğin, iki farklı üretim tekniğiyle üretilen ürünlerin yıpranma süreleri örneklemlerinin aynı evrene ait olup olmadığını test eder.

Belirli bir hacme sahip örneklemin, ana kütleyi ne derece iyi temsil ettiğini veya belirli bir teorik dağılıma uyup uymadığını araştıran testtir. Örneğin, bir üniversitedeki farklı fakültelerin İngilizce dersi başarı oranlarının eşit olup olmadığını incelemede kullanılır.

Bir test istatistiğinin dağılımını belirlemede kullanılan ve tablolardan kritik değer okunmasını sağlayan parametredir. Ki-kare bağımsızlık ve homojenlik testlerinde v = (r-1)(c-1) formülüyle hesaplanırken, uygunluk testinde v = k - 1 olarak bulunur.

İki veya daha fazla nitel değişkenin kategorilerinin kesişim frekanslarını göstermek için satır ve sütunlar şeklinde düzenlenen çapraz tablo formatıdır. Tabloda hem gözlenen hem de hesaplanan beklenen frekanslar birlikte yer alabilir.

Hesaplanan test istatistiğinin, belirlenen anlamlılık düzeyinde (alfa) sıfır hipotezinin (H0) reddedilmesini gerektiren kritik değerler sınırındaki bölgesidir. Hesaplanan ki-kare değeri bu bölgeye düşerse H0 reddedilir.

r x c boyutundaki kontenjans tablolarından elde edilen ki-kare değerini kullanarak, nitel iki değişken arasındaki ilişkinin derecesini veya kuvvetini ölçen katsayıdır. İlişki yoksa değeri 0 olur, ilişki arttıkça 1'e yaklaşır.

İstatistiksel testlerde sıfır hipotezi doğru olmasına rağmen reddedilmesi (I. tip hata) olasılığının üst sınırını belirleyen ve araştırmacı tarafından önceden seçilen değerdir. Genellikle 0.01 veya 0.05 gibi oranlarla ifade edilir.

Regresyon analizinde değeri açıklanmaya ve tahmin edilmeye çalışılan, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ana değişkendir. Metindeki örnekte ciro (Y) bağımlı değişken olarak ele alınmıştır.

Bağımlı değişken üzerindeki değişimleri açıklamak veya tahmin etmekte kullanılan açıklayıcı değişkendir. Örneklerde müşteri sayısı (X) bağımsız değişken olarak kullanılmıştır.

Regresyon modelinde gözlenen gerçek değer ile teorik modelin öngördüğü değer arasındaki farkı temsil eden rastgele bileşendir. Gerçek değer ile tahmin edilen değerin sapmalarını ifade eder.

İki değişken arasındaki ilişkinin yapısını ve yönünü görsel olarak incelemek için gözlem ikililerinin kartezyen koordinat sisteminde noktalar olarak işaretlenmesiyle oluşturulan grafiktir.

Regresyon modelindeki bilinmeyen parametre tahminlerini, gözlem değerleri ile tahmin edilen değerler arasındaki farkların kareler toplamını minimum yapacak şekilde bulmaya yarayan matematiksel yöntemdir.

EKK yönteminde hata kareler toplamının minimum yapılması amacıyla kısmi türevlerin sıfıra eşitlenmesiyle elde edilen iki bilinmeyenli denklem sistemidir.

Basit doğrusal regresyon modelinde bağımsız değişken X'teki bir birimlik değişimin, bağımlı değişken Y'de ne kadarlık bir değişmeye yol açacağını gösteren eğim parametresidir.

Doğrusal modelde bağımsız değişken sıfır (X=0) olduğunda regresyon doğrusunun dikey ekseni (Y eksenini) kestiği noktayı gösteren katsayıdır.

Hataların kareler toplamının (HKT) serbestlik derecesine (n-2) bölünmesiyle elde edilen ve hata varyansı (σ^2) için bir tahmin sağlayan istatistiktir.

Hata kareler ortalamasının (HKO) karekökü alınarak elde edilen ve regresyon tahminlerinin güvenilirliğini ve sapma miktarını gösteren ölçüdür.

İki nicel değişken arasındaki doğrusal ilişkinin derecesini ve yönünü ölçen, -1 ile +1 arasında değer alan istatistiksel katsayısıdır.

Pearson korelasyon katsayısının karesi olup, bağımlı değişkendeki değişimin yüzde kaçının bağımsız değişken tarafından açıklandığını gösteren katsayıdır.

İstatistiksel bir olayda gözlem değerlerinin zaman değişkeninin konumlarına göre (genellikle eşit aralıklarla) alt alta sıralanmasıyla elde edilen veri setidir.

Zaman serisi veya regresyon analizleri yardımıyla geçmişteki eğilimlerin gelecekte de süreceği varsayımı altında gelecekteki değerlerin tahmin edilmesidir.

Zaman serilerinde uzun dönemli genel eğilimi, artış veya azalış yönündeki ana hareketi gösteren bileşendir.

İstatistiksel bir olayda gözlem değerlerinin zaman değişkeninin konumlarına göre sıralanmasıyla elde edilen verilerdir. Örneğin, bir ülkenin 2008-2018 yılları arasındaki yıllık un tüketim miktarları bir zaman serisi oluşturur.

Bir zaman serisinin uzun bir dönemde (genellikle 10-15 yıl ve üzeri) belli bir yöne doğru gösterdiği genel ana eğilimdir. Nüfus artışı veya teknolojik gelişmeler gibi faktörlerle zaman serisinin artan veya azalan bir seyir izlemesini açıklar.

Zaman serisinin trend doğrusu etrafındaki 3 ile 15 yılda bir tekrarlanan, periyodik olmayan döngüsel dalgalanmalardır. Ekonomideki canlanma, kriz, düşüş ve durgunluk aşamalarını kapsar.

Bir zaman serisinde mevsim etkisiyle bir yıllık aralarla düzenli bir şekilde tekrarlanan dalgalanmalardır. Dalga uzunluğu her zaman 12 aydır; örneğin kış aylarında doğal gaz tüketiminin artması gibi.

Beklenmedik ve rastlantısal olayların zaman serisi üzerinde yarattığı dalgalanmalardır. Ne zaman ortaya çıkacağı bilinmeyen deprem, su baskını, grev veya savaş gibi olaylar bu kapsamdadır.

Zaman serisinin gözlem değerlerini belirli büyüklükte kümeler halinde toplayıp aritmetik ortalamalarını hesaplayarak konjonktürel ve mevsimsel dalgalanmaları arındırma tekniğidir. Trendin doğrusal görünmesini sağlar.

Gerçek gözlem değerleri ile teorik trend değerleri arasındaki farkların kareleri toplamını minimum kılan fonksiyonel ilişkiyi bulma yöntemidir. Σ(Y - Ŷ)² = minimum koşuluna dayanır.

Zaman serisi verilerinin doğrusal bir seyir izlediği durumlarda kullanılan Ŷ = a + bX formülasyonudur. Burada 'a' sabit terimi, 'b' ise trend doğrusunun eğimini gösterir.

Tek sayıda gözlem içeren zaman serilerinde tam ortada yer alan yıla X = 0 değerinin verilmesi işlemidir. Bu sayede X değerlerinin toplamı sıfır (ΣX = 0) olur ve hesaplamalar kolaylaşır.

Zaman serisinin kapsadığı dönemin içinde yer alan ancak verisi bilinmeyen veya ara değer olan bir dönemin değerini tahmin etme işlemidir.

İncelenen zaman serisinin öncesinde veya sonrasında yer alan gelecek dönemler için yapılan öngörü ve tahmin işlemleridir. Örneğin 2019 yılı satışını tahmin etmek ekstrapolasyondur.

Gerçek gözlem değerleri ile en küçük kareler tekniğiyle bulunan teorik trend değerleri arasındaki farkların ortalama ölçüsüdür. Trend denkleminin ne kadar hatayla temsil edildiğini gösterir.

Belli bir değişkenin zaman veya mekân içindeki oransal değişimlerini göstermek amacıyla hesaplanan, kıyaslamayı kolaylaştıran oransal ölçüdür. Fiyat ve miktar değişimlerinin yüzdesel ifadesidir.

İndeks hesaplamalarında değişimi araştırılan, kıyaslanan döneme ait değerdir. Formüllerde pay kısmında yer alır.

İndeks hesaplamalarında değişimin kıyaslanacağı referans devrenin değeridir. Formüllerde payda kısmında yer alır ve genellikle %100 kabul edilir.

Tek bir malın fiyatında, miktarında veya değer tutarında zaman içinde meydana gelen oransal değişmeyi gösteren ölçüdür. İ = (Xi / X0) × 100 formülüyle hesaplanır.

Birden çok malın fiyatında veya miktarında birlikte meydana gelen değişimleri ölçmek için kullanılan gelişmiş indeks türüdür. Laspeyres ve Paasche gibi çeşitleri vardır.

Zaman serisinde belirli bir devreyi (genellikle ilk yılı) sürekli temel alarak serinin bütün diğer değerlerinin bu temele oranla yüzde kaç olduğunu gösteren indeks türüdür.

Bir değişkenin veya değişkenler grubunun zaman veya mekân içindeki oransal değişimlerini göstermek için hesaplanan ölçüdür. Genellikle yüzdesel olarak ifade edilir ve cari değerin temel değere bölünmesiyle elde edilir.

İndeks hesaplamalarında temel devrenin sabit kabul edildiği yöntemdir. Örneğin, 2013 yılı temel alınarak sonraki tüm yılların fiyatlarının 2013 fiyatına bölünmesiyle sabit esaslı fiyat indeksi hesaplanır.

Temel devrenin her bir indeks hesabı için değiştiği, her değerin kendinden bir önceki değere oranlandığı indeks türüdür. Bu yönüyle zincirleme indeks olarak da adlandırılır.

Birbiriyle ilişkili birden çok mal ve hizmetin fiyatında veya miktarında meydana gelen ortak oransal değişmeleri belirlemede kullanılan indeks türüdür. Uygulamada 50-200 arası mal ve hizmet sepetiyle hesaplanır.

Her bir mal için ayrı ayrı basit indeksler hesaplandıktan sonra bu indekslerin her yıl için aritmetik veya geometrik ortalamasının alınmasıyla elde edilen tartısız bileşik indeks tekniğidir.

Öncelikle her bir yıl için mal sepetinin ortalama fiyat veya miktar değerlerinin hesaplanması ve bu ortalamalardan oluşan yeni serinin indekslenmesiyle elde edilen tartısız bileşik indeks tekniğidir.

Maddelerin önem farklarını (bütçedeki ağırlıklarını) dikkate alarak hesaplanan bileşik indekslerdir. Laspeyres, Paasche ve Fisher indeksleri bu gruba girer.

Temel devre miktarını (q0) tartı olarak kullanan ve özellikle fiyatlardaki enflasyonu ölçmeye yarayan tartılı fiyat indeksidir. Örnek 9'da kömür ve petrol gibi varlıkların fiyat artışları bu teknikle hesaplanmıştır.

İndeksi hesaplanacak yılın miktarını (qi) tartı olarak kullanan, yani her yıl farklı değişken tartı içeren fiyat indeksidir. Örnek 10'da zeytinyağı ve ayçiçek yağı fiyatları Paasche ile hesaplanmıştır.

Laspeyres ve Paasche indekslerinin geometrik ortalaması alınarak elde edilen ve her iki indeksin değerleri arasında yer alan ideal indeks türüdür.

Tüketicilerin ve ücretli kesimin satın alma gücünde zaman içinde meydana gelen oransal değişmeleri ve perakende fiyat hareketlerini ölçen temel fiyat indeksidir.

Toptan satışa konu olan malların üretici ve toptancılar arasındaki fiyat hareketlerini zaman içinde karşılaştırarak genel fiyat seviyesi ve enflasyonu ölçen indekstir.

TÜFE veya ÜFE hesaplamalarında fiyatları düzenli olarak takip edilen, tüketicilerin yaygın olarak tükettiği mal ve hizmetlerin oluşturduğu topluluktur.

İndeks hesaplamalarında değişimi araştırılan, yani incelenen döneme ait olan değerdir ve oran formülünün pay kısmına yazılır.

İndeks hesaplamalarında karşılaştırma yapmak amacıyla referans alınan başlangıç dönemine ait değerdir ve oran formülünün payda kısmına yazılır.

Birden çok malın sabit esaslı basit fiyat indekslerinin aritmetik ortalaması alınarak elde edilen bileşik fiyattır (Örnek 5'te kahvaltılık maddeler için hesaplanmıştır).

Temel devre fiyatını (p0) tartı olarak kullanarak üretim veya tüketim miktarlarındaki değişmeleri ölçen tartılı indeks türüdür.

İndeksi hesaplanan yılın fiyatını (pi) tartı olarak kullanan, üretim veya tüketim miktarlarındaki değişimi ölçen tartılı indeks tekniğidir.

Belirli bir karar alternatifinin seçilmesi sonrasında ortaya çıkacak olan kazanç veya maliyet değeridir. Genellikle parasal ifadelerle tanımlanır; örneğin bir yıllık altın yatırımının ekonomik durgunluk olmaması durumunda ulaştığı değer bir sonuçtur.

Karar alternatiflerini, doğal durumları ve bunların sonucunda ortaya çıkan kazanç veya maliyet değerlerini bir araya getiren matristir. Satırlarda alternatifler, sütunlarda doğal durumlar yer alır.

Karar vericinin kontrolü altında olmayan, gelecekte ortaya çıkabilecek ve karar alternatiflerinin sonuçlarını etkileyen dış etmenlerdir. Örneğin ekonominin kötü, durgun veya iyi olması birer doğal durumdur.

Strateji tablosundaki hücre değerlerinin birer getiri, kar veya kazanç ifade ettiği karar problemleridir. Bu tür problemlerde karar verici en yüksek değere ulaşmayı hedefler.

Strateji tablosundaki hücre değerlerinin masraf, gider veya maliyet olarak ifade edildiği karar problemleridir. Bu problemlerde amaç, harcamaları minimum seviyeye indirmektir.

Doğal durumların ortaya çıkışlarına ilişkin herhangi bir olasılık değerinin bilinmediği durumlarda yapılan karar verme sürecidir. Karar verici psikolojik eğilimlerine göre seçim yapar.

'Hep iyi durumlar benim için ortaya çıkar' felsefesine dayanan, her alternatifin en iyi sonuçları arasından en iyisinin seçildiği belirsizlik kriteridir.

'Hep kötü durumlar benim için ortaya çıkar' felsefesine dayanan, her alternatifin en kötü sonuçları arasından en iyisinin (maksimumun) seçildiği tedbirli karar kriteridir.

İyimserlik ve kötümserlik uç durumlarını bir araya getiren, karar vericinin iyimserlik katsayısı (α) yardımıyla esnek bir şekilde karar vermesini sağlayan ölçüttür.

Hurwicz modelinde 0 ile 1 arasında değer alan, 1'e yakınsa iyimserliği, 0'a yakınsa kötümserliği temsil eden katsayıdır.

Doğal durumların gerçekleşme olasılıklarının bilindiği ve toplamlarının 1 olduğu durumlarda gerçekleştirilen karar verme sürecidir.

Risk ortamında sonuçların olasılıklarıyla çarpılıp satır bazında toplanmasıyla elde edilen beklenen kazanç veya maliyete göre en iyi kararın seçildiği ölçüttür.

Tüm doğal durumlar yerine sadece gerçekleşme olasılığı en yüksek olan tek bir doğal durumun sonuçlarına odaklanarak yapılan karar verme yöntemidir.

Hangi doğal durumun kesinlikle ortaya çıkacağını önceden öğrenmenin getirdiği ilave kazancı gösteren ve bilgi için ödenebilecek maksimum üst sınırı belirleyen değerdir.

Karar problemlerinin, alternatiflerin, şans durumlarının ve senaryoların ardışık olarak grafiksel ve şematik gösterimidir.

Karar ağaçlarında karar vericinin çeşitli alternatiflerden birini seçmesini temsil eden kare sembolü ile gösterilen başlangıç düğümüdür.

Karar ağaçlarında doğal durumların ve olasılıkların gösterildiği, daire sembolüyle ifade edilen çatal noktasıdır.

Şans düğümünden sağa doğru uzanan ve her bir doğal durumun gerçekleşme olasılığını ve sonucunu taşıyan çizgidir.