Anonim ortaklık, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, borçlarından dolayı sorumluluğu malvarlığı ile sınırlı, ortaklarının sorumluluğu ise taahhüt ettikleri sermaye miktarı ile sınırlı olan bir şirket türüdür. Bu tanım, şirketin tüzel kişiliğini ve ortakların sınırlı sorumluluk ilkesini temel alır.
Sermaye unsuru, anonim şirketin en temel yapı taşıdır. Yeni Türk Ticaret Kanunu (TTK), 'esas sermaye' yerine genel bir 'sermaye' kavramını benimsemiştir. Bu, hem esas sermaye sistemini hem de kayıtlı sermaye sistemini kapsayan bir yaklaşımdır.
Ortakların sorumluluğu, sadece şirkete karşı taahhüt ettikleri sermaye payı ile sınırlıdır. Şirket alacaklıları, doğrudan ortaklara değil, şirket tüzel kişiliğine başvurabilirler. Bu durum, anonim ortaklıkların yatırımcılar için güvenli bir liman olmasını sağlar.
Kayıtlı sermaye sistemi, anasözleşmede belirlenen alt ve üst limitler arasında, yönetim kurulu kararı ile sermaye artırımına izin veren esnek bir sistemdir. Bu sistemde, anasözleşme değişikliğine gerek kalmadan piyasa şartlarına göre hızlı hareket edilebilir.
Esas sermaye sistemi (sabit sermaye sistemi) ise, sermayenin tescil edilmiş tek bir rakamdan oluştuğu ve her artırım veya azaltım için anasözleşme değişikliği gerektiren daha katı bir yapıdır. Bu sistem, şirketin sermaye yapısında istikrarı önceler.
Sermaye, mutlaka Türk Lirası olarak ifade edilmelidir. Nakit dışı sermaye (ayın) konulması durumunda, kanunda öngörülen özel değerleme ve bilirkişi incelemesi süreçlerine uyulması zorunludur. Asgari sermaye tutarları, kanun koyucu tarafından belirlenmiş olup Cumhurbaşkanlığı kararıyla güncellenebilir.
Yönetim kurulu, anonim ortaklığın zorunlu yönetim ve temsil organıdır. Tek kişiden oluşabileceği gibi, birden fazla üyeden de oluşabilir. Üyelerin pay sahibi olması zorunlu değildir; ancak tam ehliyetli olmaları şarttır.
Yönetim kurulunun görevleri arasında ortaklığı yönetmek, temsil etmek, genel kurul toplantılarını hazırlamak, defterleri tutmak ve borca batıklık durumunda gerekli önlemleri almak yer alır. Bu görevlerin bir kısmı devredilemez niteliktedir.
Toplantı usulleri, kanun ve anasözleşme ile belirlenir. Toplantılar fiziki olabileceği gibi, anasözleşmede hüküm varsa elektronik ortamda da yapılabilir. Kararların geçerliliği için yazılı olması ve imzalanması şarttır.
Anonim ortaklıklarda denetim, iç ve dış denetim olarak ikiye ayrılır. TTK, eski kanundaki 'denetçi' organını kaldırmış, yerine bağımsız dış denetim sistemini getirmiştir. Dış denetim, bağımsız denetim kuruluşları veya yeminli mali müşavirler tarafından yapılır.
Bağımsız denetim, finansal tabloların Türkiye Muhasebe Standartlarına uygunluğunu denetler. Denetçi, denetim sonucunda olumlu, sınırlı olumlu, olumsuz görüş bildirebilir veya görüş bildirmekten kaçınabilir.
Özel denetim ise, belirli olayların aydınlatılması için pay sahiplerinin talebi üzerine mahkemece atanan uzmanlarca gerçekleştirilen bir denetim türüdür. Bu, azınlık haklarının korunması açısından kritik bir araçtır.