Ünite 3: Kamu Ekonomisinde Gelişmeler — Önemli Kavramlar

Toplam kamu harcamalarının toplam kamu gelirlerini aşan kısmıdır. Devletin harcamaları gelirlerinden fazla olduğunda ortaya çıkar ve genellikle borçlanma yoluyla finanse edilir.

Genel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler ve düzenleyici-denetleyici kurumlardan oluşan kamu idareleri yapısıdır; merkezi hükümet kavramı olarak da ifade edilir.

Yatırım harcamaları dışında kalan, ağırlıklı olarak personel harcamaları ile yönetim ve mal-hizmet alım giderlerinden oluşan cari nitelikteki kamu harcamalarıdır.

Devletin ekonomik karşılığı olmaksızın emekli ve muhtaçlara, tarım kesimine (destekleme alımları) veya öğrencilere yaptığı karşılıksız ödeme ve aktarımlardır.

Belirli bir amacın ya da amaçlar grubunun gerçekleştirilmesi için özel kaynakların toplandığı ve harcandığı, bütçe içi veya bütünüyle bütçe dışı özel hesaptır.

Bireyin ödediği toplam vergilerin bireyin kendi gelirine oranlanmasıyla bulunan kişisel vergi yükü ölçüsüdür.

Mükellefin ödediği tüm vergilerden, kamu hizmetlerinden sağladığı bireysel yararın çıkarılması sonucunda kalan net tutarın mükellefin gelirine oranıdır.

Bir ülkede ödenen tüm vergilerin toplumun toplam gelirine (millî gelire/GSYH) oranını gösteren makro vergi yükü göstergesidir.

Ticaret odaları, meslek kuruluşları ve sosyal güvenlik kurumlarının üyelerinden yasanın verdiği yetkiyle zorla tahsil ettikleri prim, aidat gibi vergi benzeri gelirlerdir.

Kamu sektörünün mali görünümü hakkında kamuya açık olunması ve devlet ile sivil toplum arasındaki asimetrik bilginin azaltılarak şeffaflığın sağlanmasıdır.

Kamu kaynaklarının elde edilmesi ve kullanılmasında yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun kullanılmasından sorumlu tutulmasıdır.

Girdi odaklı geleneksel bütçelemeden farklı olarak, harcamalarda meydana gelen artışlar ile ulaşılan çıktı ve sonuçlar arasında doğrudan bağ kuran bütçeleme anlayışıdır.

Kamuyu oluşturan tüm birimlerin toplam nakdi harcamaları ile toplam nakdi gelirleri arasındaki farkı gösteren en kapsamlı bütçe açığı ölçüm göstergesidir.

Kamu gelirlerinden faiz ödemeleri dışındaki tüm kamu harcamalarının çıkarılması sonucunda ulaşılan bütçe dengesidir.

KİT'lerin veya bağlı ortaklıklarının sermayelerinin en az %15'ine, en çok %50'sine sahip bulundukları anonim şirket statüsündeki ortaklıklardır.

Sermayesinin tamamı devlete ait olan İktisadi Devlet Teşekkülleri (İDT) ile Kamu İktisadi Kuruluşlarının (KİK) ortak adıdır.

Sermayesinin tamamı devlete ait olup ekonomik ve ticari esaslara göre mal ve hizmet üreten devlet teşebbüsüdür.

Sermayesinin tamamı devlete ait, tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamakla görevli imtiyazlı teşebbüstür.

Devletin ekonomik ve ticari hayata yasal ve kurumsal müdahalelerde bulunarak piyasayı düzenlemesidir.

Devletin özel sektörün karar alanını daraltan düzenlemelerini azaltması veya kaldırması ve ekonomik yetkileri özel sektöre devretmesidir.

Dar anlamda KİT'lerin mülkiyet ve yönetiminin özel sektöre devri, geniş anlamda ise devletin ekonomik faaliyetlerini azaltarak piyasa ekonomisini güçlendirmesidir.

Belediyeler, il özel idareleri, İller Bankası ve su-kanalizasyon idarelerinin bütçelerini kapsayan yerel yönetim mali yapısıdır.

5018 sayılı Kanun öncesinde genel bütçe ile katma bütçelerin birleştirilmesiyle oluşturulan eski bütçe türüdür; 2006'da yerini merkezi yönetim bütçesine bırakmıştır.

Toplumun kamudan talep ettiği mal ve hizmetleri ne eksik ne fazla olacak şekilde tam olarak karşılayan en uygun harcama oranpıdır.

Vergi muafiyeti, istisna ve indirimler nedeniyle devletin vazgeçtiği kamu gelirlerinin gösterildiği ve bütçe kanunlarına eklenen cetveldir.