Ünite 8: Feminist Teori — Önemli Kavramlar

Akademik, bilimsel ve yetkili bilginin sadece erkeklere ait olduğunu savunan, kadınların bilgi ve deneyimlerini dışlayan erkek egemen bilim anlayışıdır. Örneğin, Letherby'nin belirttiği üzere, akademiye kabul edilen kadınlardan erkek bakış açısını benimsemeleri beklenmiştir.

Bütün feministlerin kadınların ezilmesini ortadan kaldırma konusunda hemfikir olmasına rağmen, bu sorunun nedenleri ve çözümleri konusunda felsefi ve politik tercihlerinin çok farklı olması nedeniyle kullanılan çoğul kavramdır. Örneğin, liberal feminizm reform savunurken radikal feminizm ataerkinin kökten yıkılmasını savunur.

Feminist hareketin birbirinin yerini alan katı ve doğrusal tarihsel dönemlerini değil; alternatif sunabilen, eyleme odaklanan ve zamana yayılan toplumsal değişme projelerini ifade eder. Örneğin, birinci dalga oy hakkına odaklanırken dördüncü dalga dijital ağları kullanmıştır.

Aydınlanma düşüncesine dayanan, kadın ve erkeklerin ontolojik olarak aynı olduğunu ve yasal reformlar, eğitim ve fırsat eşitliği ile toplumsal eşitsizliklerin giderilebileceğini savunan teoridir. Örneğin, Mary Wollstonecraft kadınların erkeklerle aynı eğitimi alması gerektiğini savunmuştur.

Kadın ve erkeklerin aynılığını değil, değişmez nitelikteki farklılıklarını ve kadınların kendi aralarındaki benzerliklerini vurgulayan feminist akımdır. Örneğin, Elizabeth Cady Stanton anaerkil bir toplum tasarlamıştır.

1848 Seneca Falls Kongresi'nde Elizabeth Cady Stanton tarafından sunulan, liberal feminist ilkeleri yansıtan ve kadınların oy hakkı, eğitim, mülkiyet gibi alanlardaki eşitsizliklerini protesto eden metindir. Örneğin, Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi'nin dilini uyarlayarak yazılmıştır.

Kadınların ikincil konumunu varoluşçuluk felsefesiyle açıklayan, Simone de Beauvoir'ın görüşlerine dayanan teoridir. Örneğin, Beauvoir biyolojik dişi olmanın değil, toplumun kadını inşa etmesinin kadını 'Öteki' yaptığını savunmuştur.

Biyolojik cinsiyetle ilgili olan ancak biyolojik çağrışımlar yapmayan; toplum tarafından inşa edilen duygu, düşünce ve davranış kalıplarıdır. Örneğin, 'Kadın doğulmaz, kadın olunur' sözü toplumsal cinsiyetin inşa edilmişliğini gösterir.

Hegel, Sartre ve de Beauvoir'ın felsefesinde, erkeğin norm ve özne, kadının ise normal dışı ve olumsuz özelliklerle donatılmış nesne olarak konumlandırılmasıdır. Örneğin, Aristo kadınları doğal olarak kusurlu ilan ederek ötekileştirmiştir.

Freud'un teorilerini eleştiren ve kadınların ezilmesinin köklerini erken çocukluk dönemi ilişkilerinde ve annelik dinamiklerinde arayan feminist teoridir. Örneğin, Nancy Chodorow pre-Oedipal dönemdeki farklılaşmanın kadınlarda bağımlılığı sürdürdüğünü savunmuştur.

Kadınlar üzerindeki baskının temel kaynağının ataerki olduğunu savunan, kadın bedenini ve yeniden üretim süreçlerini merkeze alarak erkek egemenliğini kökten yıkmayı amaçlayan teoridir. Örneğin, Kate Millett ataerkinin aile içinde yeniden üretildiğini savunmuştur.

Kate Millett'in kitabında ele aldığı, bir grubun diğerini yönettiği her ilişkinin politik olduğu ve erkek egemenliğinin tüm toplumsal kurumlara yayıldığı olgusudur. Örneğin, tecavüz radikal feministlerce politik bir baskı aracı olarak görülmüştür.

Kadınların ezilmesinin nedenini kapitalist üretim biçimi, ücretli emek sömürüsü ve ev içi emekle sınırlandırılmaları olarak gören feminist teoridir. Örneğin, kadınlar işgücüne katılsalar bile evde erkekler tarafından sömürülmeye devam ederler.

Kadınların ezilmişliğinin hem ekonomik (kapitalizm) hem de kültürel/ataerkil temellerini birlikte sorgulayan teoridir. Örneğin, Heidi Hartman ataerkilliğin maddi temelinin erkeklerin kadınların emek gücü üzerindeki denetimi olduğunu savunmuştur.

Kapitalizm ve ataerkirinin birbirini kesen ama farklı mantıklarla işleyen iki ayrı sistem olduğunu savunan sosyalist feminist yaklaşımdır. Örneğin, Hartmann sermaye ve ataerkinin kadın emeği üzerindeki farklı çıkarlarına dikkat çeker.

Erkeklerin hem kadınlar hem de doğa üzerindeki egemenliğini eleştiren ve kadın ile doğanın birlikte özgürleştirilebileceğini savunan teoridir. Örneğin, Françoise d'Eaubonne bu terimi ilk kez gezegeni kurtarmak için kullanmıştır.

Siyah kadınların hem cinsiyetleri hem de ırkları nedeniyle maruz kaldıkları çifte baskıyı inceleyen ve beyaz feministlerin ayrımcı yaklaşımlarını eleştiren teoridir. Örneğin, bell hooks siyah kadınların hem siyah erkeklerle ırkçılığa karşı hem de cinsiyetçiliğe karşı mücadele ettiğini belirtmiştir.

1990'larda başlayan, ikinci dalganın beyaz ve orta sınıf kuralcılığını eleştiren; popüler kültür, müzik, medya ve yaşam tarzı politikalarına odaklanan nesil feminizmidir. Örneğin, Riot Grrl ve popüler kültür ikonları bu dalgada etkindir.

Sabit benlik, evrensel bilim ve kadın/erkek ikili karşıtlıklarını reddeden, çokluluğu ve bağlamsallığı savunan teoridir. Örneğin, Cixous eril dili ve ikilikleri reddederek dişil yazımı savunmuştur.

Hélène Cixous'un önerdiği, eril dilin katı ikiliklerine karşı açık, çoklu, ritmik ve olasılıklarla dolu olan yazma ve konuşma biçimidir. Örneğin, kadınların bu dilde varlık göstererek baskıcı düşüncelerden özgürleşeceği savunulmuştur.

Feministlerin internet, siber alanlar ve yeni medya teknolojileri hakkındaki teorilerini ve eleştirilerini ifade eden akımdır. Örneğin, Donna Haraway sayborg metaforuyla insan ile makine arasındaki sınırları muğlaklaştırmıştır.

Normatif heteroseksüelliği ve sabit kimlik rejimlerini reddeden, kimliklerin ve cinselliğin yarattığı baskıcı iktidarı zayıflatmayı amaçlayan teoridir. Örneğin, Judith Butler toplumsal cinsiyetin 'performatif' olduğunu savunmuştur.

Judith Butler'ın geliştirdiği, toplumsal cinsiyetin doğal bir öz değil, sürekli tekrarlanan eylemler, dışavurumlar ve normlar aracılığıyla performans yoluyla üretildiği görüşüdür. Örneğin, kadınlık ve erkeklik rolleri kalıplaşmış davranışların tekrarıyla üretilir.

2000'lerin sonlarından itibaren yeni iletişim teknolojileri, sosyal medya ve çevrimiçi eylemlilikler üzerine kurulan internet temelli feminizm dalgasıdır. Örneğin, #BeenRapedNeverReported etiketiyle yapılan dijital protestolar bu dalgaya örnektir.

Sosyal pozisyonumuzun dünyayı algılayışımızı şekillendirdiğini savunan, kadınların deneyimlerinden üretilen bilginin erkek egemen ana akım bilgiden daha üstün ve yeterli olduğunu savunan epistemolojik yaklaşımdır.