Ders Raporu
← Temel Bilgi Teknolojileri 1
Ders Raporu

Temel Bilgi Teknolojileri 1

Edebiyat Fakültesi » Felsefe Lisans Programı » Anadolu Üniversitesi AÖF · 8 ünite

Konu Özeti

Ünite 1: Temel Kavramlar

Günümüzde dünyanın en değerli markaları arasında ilk iki sırayı Apple ve Google gibi bilgi teknolojisi firmaları paylaşmaktadır. Ağır sanayi, petrol veya gıda sektörünün önüne geçen bu durum, 'bilgi'nin günümüzdeki hayati önemini açıkça gözler önüne sermektedir. Sanayi toplumundan sonra temel üretim ve güç faktörü bilgi olmuş, ülkelerin 'bilgi toplumu' haline dönüşmesi stratejik bir zorunluluk haline gelmiştir.

Ünite 2: Sözcük İşlemciler

Sözcük işlemcilerin kökeni, 19. yüzyılın ikinci yarısında geliştirilen ve ofislerde resmî mektuplar ile evraklar oluşturmak için kullanılan daktilo makinelerine dayanmaktadır. İlk sözcük işlemcilerin ataları, ekranı bulunmayan, klavye ve yazıcı işlevlerini birleştiren elektrikli daktilolardı. 1960’ların başında ortaya çıkan bu ilk örnekler, sabit bir kâğıt düzeneği üzerinde hareket eden bir harf topuna sahipti ve sadece bir satır üzerinde işlem yapmaya izin veren 'satır düzenleyicisi' barındırıyordu.

Ünite 3: Sunum Teknolojileri

Sunumlar, günümüz eğitim ve iş yaşamının vazgeçilmez bir ögesi haline gelmiştir. Bir konuda bilgi vermek, açıklama yapmak, ürün/hizmet tanıtmak veya katılımcıları belirli bir yolu izlemeye ikna etmek amacıyla yapılan sunumların planlı ve hazırlıklı yürütülmesi hayati önem taşır. İyi planlanmamış ve hazırlanmamış sunumlar hedeflenen sonuçları vermez, aksine dinleyiciler için oldukça sıkıcı bir deneyime dönüşür.

Ünite 4: Hesap Tabloları

Hesap tablosu anlamına gelen 'spreadsheet' kavramı muhasebe terminolojisinde satır ve sütunlardan oluşan geniş bir sayfada organizasyonun tüm işlemlerini göstermek ve incelemek için kullanılan belgelere verilen addır. Yöneticiler karar verecekleri zaman işletmenin gelir, gider, vergi gibi değerlerini bu tablolara yayarak görselleştirirlerdi. 1961 yılında Profesör Richard Mattessich tarafından ilk kez bir muhasebe hesap tablosu ana bilgisayar üzerinde programlanarak tablo olarak gösterilmiştir.

Ünite 5: İnternet Teknolojileri

İnternet, kelime anlamı olarak kendi aralarında bağlantılı ağlar anlamına gelen ve dünya üzerindeki bilgisayar ağlarının birleşmesiyle oluşan sınırsız bir uluslararası bilgi iletişim ağıdır. Ağların ağı olarak da bilinen bu yapı, arka planda çalışan karmaşık protokoller ve kurallar sayesinde milyonlarca bilgisayar arasında veri alışverişini saniyeler içerisinde gerçekleştirir. İnternet'in temelini oluşturan en önemli bileşenler arasında HTML, WWW, HTTP, URL, IP ve DNS sistemleri yer alır.

Ünite 6: Taşınabilir Teknolojiler

Teknolojinin günlük yaşamımızdaki yeri ve önemi, bireysel ve mesleki işlerimizi sürdürürken vazgeçilmez bir hal almıştır. Hayatımızın bu kadar içine girmesinde ve hatta bağımlı olmamızda taşınabilir teknolojilerin rolü oldukça büyüktür. İlk dönem taşınabilir cihazlar, özellikle 1990'lı yılların ortalarında yaygınlaşmaya başlayan ilk cep telefonları oldukça büyük, hantal ve taşınması güç yapılara sahipti.

Ünite 7: Sosyal Ağlar

21. yüzyıl, bilgi teknolojilerinin hızla gelişmesiyle birlikte enformasyon toplumundan ağ toplumuna geçişin yaşandığı köklü sosyal dönüşümlere sahne olmaktadır. Sosyolog Manuel Castells’in enformasyonel toplum kavramı, enformasyonun üretimi, işlenmesi ve aktarımının toplum için üretkenliğin ve gücün temel kaynağı hâline gelmesini ve yepyeni bir toplumsal örgütlenme biçiminin doğmasını ifade eder. Endüstri toplumundaki sanayi tabanlı örgütlenme nasıl tüm gündelik hayata yayıldıysa, enformasyon toplumunda da bilginin üretimi ve iletimine dayalı ağ yapısı tüm toplumsal süreçleri kuşatmıştır.

Ünite 8: Teknoloji, Toplum ve İnsan

Teknoloji, insanın varoluşuyla birlikte ortaya çıkmış ve doğayı denetim altına alarak ona egemen olma çabasının bir ürünü olmuştur. İnsanlık tarihi boyunca alet yapıp kullanma ve teknolojinin kültürel aktarımı hayati bir önem taşımıştır. Tarihsel süreçte temel olarak avcı-toplayıcı toplum, tarım toplumu, sanayi toplumu ve bilgi toplumu olmak üzere dört temel toplum türünden bahsedilebilir.

Öne Çıkan Kavramlar

VeriTek başına anlam ifade etmeyen, nesnelerin özelliklerini ve olayları tanımlayan ham sembollerdir. Örneğin, 50 kişilik bir sınıftaki öğrencilerin boylarının alt alta yazıldığı ancak herhangi bir açıklama içermeyen sayılar listesi birer veridir.
Enformasyon (Malumat)Verilerin birbiriyle veya diğer bağlamlarla ilişkilendirilerek anlam kazanmış halidir. Örneğin, aynı öğrenci boylarının bir grafiğe dökülerek ortalamasının alınması veriyi enformasyona dönüştürür.
BilgiEnformasyonun bilen kişi tarafından içselleştirilmesi, tecrübe ve algılarla şekillendirilmiş öznel durumudur. Örneğin, Türkçeyi konuşurken kuralları bilinçli düşünmeden doğru uygulamak bir bilgidir.
Bilgelik (İrfan)İleriyi görebilme, sağlıklı değerlendirme yapma ve doğru karar verme konusunda bilginin nasıl kullanılacağına dair anlayış kazanma aşamasıdır. Keşfetme, buluş ve muhakeme bu evrede gerçekleşir.
Büyük Veri (Big Data)Geleneksel veritabanları ve yazılımlarla düzenlenenemeyecek ve işlenemeyecek kadar büyük ve karmaşık küresel verilerdir. Örneğin, 60 saniyede milyonlarca Google araması ve YouTube videosu izlenmesi büyük veri oluşturur.
Örtülü BilgiKişisel olan, içeriğe bağımlı ve biçimlendirilmesi/aktarılması zor olan bilgidir. Örneğin bisiklete binmek veya mizah yeteneği örtülü bilgiye örnektir.
Açık BilgiSemboller, kelimeler veya formüller yoluyla kolayca kodlanabilen, sözle ifade edilip paylaşılan bilgidir. Örneğin telefonumuza gelen hava durumu sıcaklığı açık bilgidir.
Algısal BellekDuyusal bilginin çok kısa sürelerde (anlık) orijinal uyarıcı yansıması olarak işlendiği ve işlenmezse kaybolduğu bellektir. Örneğin sokaktaki yüzlerce ses arasından odaklanılan sesi seçmeyi sağlar.
Kısa Süreli BellekBilgilerin sınırlı bir kapasitede (7±2 parça) ve kısa süreyle (15-20 saniye) tutulduğu işler/çalışan bellektir. Telefon numarasını ezberlemek için tekrar etmek bu belleği kullanır.
Uzun Süreli BellekKapasite ve süre sınırlaması olmayan, milyonlarca bilgi parçasını anlamsal bağlantılarla sonsuza dek saklayan bellek deposudur.
İşletim SistemiBilgisayar donanımlarının uyumlu çalışmasını sağlayan ve uygulama yazılımları ile donanım arasında köprü kuran temel yazılımdır. Windows, macOS ve Android örnek verilebilir.
İşlemci (CPU)Bilgisayarın beyni olarak kabul edilen, aritmetiksel, mantıksal ve kontrol komutlarını yürüterek verinin çoğunu işleyen donanımdır.
RAM (Rasgele Erişimli Bellek)Elektrik akımı olduğu sürece veri tutan, kısa süreli belleğe benzeyen ve bilgisayar performansını doğrudan etkileyen geçici bellektir.
Bilgi SistemleriKullanıcının ihtiyacını karşılamak üzere birlikte çalışan bütün donanım, yazılım, personel, veri ve süreçleri kapsayan geniş yapıdır.
Sözcük İşlemci (Word Processor)Kişisel bilgisayarların yaygınlaşmasıyla kalıcı yazıları yazma, düzenleme, biçimlendirme ve bastırma işlemlerini gerçekleştiren, daktiloların yerini alan gelişmiş yazılımlardır. Örnek olarak Microsoft Word ve Apache OpenOffice Writer gösterilebilir.
Metin Düzenleyicisi (Text Editor)İmlecin bulunduğu satırdan önceki veya sonraki satırlara geçerek daktilolara kıyasla çok satırlı metin düzenleme olanağı tanıyan, genellikle .txt uzantılı düz metin dosyaları oluşturan yazılımlardır. Örnek olarak Microsoft Notepad ve Linux için vi yazılımı verilebilir.
Masaüstü Yayıncılık Sistemi (Desktop Publishing)Grafik tabanlı, ileri düzey sayfa düzenleme işlevlerine sahip ve sayfalara yüksek kaliteli görüntü ekleme olanağı sunan profesyonel yazılımlardır. Gazete ve dergi yayınevlerinde kullanılan Aldus PageMaker ve QuarkXPress bu sistemlere örnektir.
WYSIWYG (What-You-See-Is-What-You-Get)Kullanıcının ekranda sayfayı nasıl görüyorsa yazıcıdan da tam olarak aynı şekilde baskı alabilmesini ifade eden grafik ekran teknolojisidir. Farklı yazı tipleri ve biçimlendirmelerin ekranda doğrudan görünmesini sağlar.
OpenDocument Standardı (OASIS OpenDocument XML)Sayısal ortamda metin, tablo ve sunu gibi belgeleri üreticiden bağımsız bir şekilde saklamaya yarayan açık ve özgür bir belge standardıdır. .odt uzantılı bu biçim uluslararası bir ISO standardı olarak kabul edilmiştir.
Şerit (Ribbon)Microsoft Word 2007 ile birlikte gelen, az sayıda menü ve her menü için kullanıcıların sık kullanacağı düğmelerin gruplandırılarak ön plana getirildiği yeni nesil grafik kullanıcı arayüzü tasarımıdır.
İmleç ve Gezinti TuşlarıBelge içerisinde karakter ekleme noktasını gösteren ve klavyede Home, End, Page Up, Page Down gibi tuşlarla metin içinde hızlıca hareket etmeyi sağlayan imleç yönetim araçlarıdır.
Asılı Girinti (Hanging Indent)Paragrafın ilk satırının dışarıda kalıp, sonraki satırlarının sağa doğru girintili olarak düzenlendiği, özellikle kaynakça listelerinde sıkça kullanılan bir paragraf biçimlendirme türüdür.
Biçim Boyacısı (Format Painter)Bir belgenin bir bölgesinde gerçekleştirilen karmaşık biçimlendirme özelliklerini (renk, italik, yazı tipi vb.) kopyalayarak belgenin başka bir bölgesine hızla uygulamayı sağlayan kolaylaştırıcı bir araçtır.
Filigran (Watermark)Güvenliği sağlamak veya belgenin kopyalandığında nereden geldiğini belirtmek amacıyla sayfaların zeminine yerleştirilen 'Gizli' veya kurum adı gibi hafif silik metin veya görsellerdir.

Sınavda Dikkat Et

  • VEBB piramidinin (Veri, Enformasyon, Bilgi, Bilgelik) sıralamasını ve her bir aşamanın temel anahtar kelimelerini (Gerçek, Ne, Nasıl, Neden) mutlaka ezberleyin; sınavda bu sıralama sıklıkla sorulur.
  • Örtülü bilgi ile açık bilgi arasındaki farkı kaçırmayın; örtülü bilgi kişisel ve aktarılması zor (bisiklet sürmek), açık bilgi ise kodlanabilir ve paylaşılabilirdir (hava durumu).
  • Kısa süreli belleğin kapasitesinin 7±2 (5-9 parça) olduğunu ve süresinin 15-20 saniye ile sınırlı olduğunu unutmayın.
  • RAM ve ROM belleklerin işlevlerini karıştırmayın; RAM elektriği kesildiğinde veri silinen geçici bellektir, ROM ise BIOS'u barındıran salt okunur başlangıç belleğidir.
  • Girdi birimleri (klavye, fare, mikrofon) ile çıktı birimlerini (ekran, yazıcı, hoparlör) ayırt edebilmeniz sınavda doğrudan puan kazandırır.
  • Bilgi işleme süreçlerinin 7 aşamasını (Toplama, Düzenleme, Analiz, Kaydetme, İşleme, Aktarma, Gösterim) ve örneklerini gözden geçirin; özellikle barkod okutmanın 'toplama' olduğunu unutmayın.
  • Bilgi toplumunda zenginlik kaynağının 'bilgi' olduğunu, sanayi toplumunda ise 'enerji kaynakları ve sanayi' olduğunu tablo üzerinden iyi kavrayın.
  • Sözcük işlemcilerin gelişim evrelerini (Satır düzenleyiciler -> Metin düzenleyiciler -> Sözcük işlemciler -> Masaüstü yayıncılık sistemleri) kronolojik olarak iyi kavrayın, sınavda bu sıralama sıklıkla sorulmaktadır.
  • WYSIWYG kavramının ne anlama geldiğini ('ekranda ne görüyorsan yazıcıdan onu alırsın') ve grafik ekranlarla ilişkisini unutmayın.
  • Klavyede gezinme ve silme tuşlarının görevlerine dikkat edin; Backspace sol karakteri, Delete ise sağ karakteri siler, Home satır başı, End satır sonudur.
  • OpenDocument (.odt) formatının bir ISO standardı olduğunu, ZIP sıkıştırma algoritması sayesinde %40-70 daha az yer kapladığını ve NATO tarafından zorunlu kılındığını kesinlikle aklınızda bulundurun.
  • Word 2013 varsayılan ölçüleri (11 punto Calibri, 2.5 cm kenar boşluğu) ile OpenOffice Writer 4.1.1 ölçülerini (12 punto Times New Roman, 2 cm kenar boşluğu) karıştırmayın.