Ders Raporu
← Temel Bilgi Teknolojileri 2
Ders Raporu

Temel Bilgi Teknolojileri 2

Edebiyat Fakültesi » Felsefe Lisans Programı » Anadolu Üniversitesi AÖF · 8 ünite

Konu Özeti

Ünite 1: İşletim Sistemleri

Bilgisayar sistemindeki tüm işlemlerin tam bir koordinasyonla ve aksamadan yürütülebilmesi, işletim sistemi adı verilen temel sistem yazılımları aracılığıyla gerçekleştirilir. İşletim sistemi, bilgisayar açılırken hafızaya yüklenen; donanım kaynakları ile uygulama yazılımlarını kullanıcılar arasında kolay, hızlı, etkin ve güvenli bir biçimde paylaştıran, düzenleyen ve yöneten kapsamlı bir programlar bütünüdür. İngilizce 'Operating System' ifadesinin kısaltması olan 'OS' terimi piyasada sıklıkla kullanılmaktadır.

Ünite 2: Bilişim Güvenliği

Bilişim güvenliği, kullanıcıların sistemdeki hangi bilginin veya verinin kullanılıp saklanacağına ve daha sonra kimler tarafından görülüp erişilebileceğine kendilerinin karar verebilmesi ve bu süreci kontrol edebilmesi ile yakından ilgilidir. Güvenliğin en temel yapı taşlarından biri olan gizlilik ilkesi, bireysel olarak düşünüldüğünde bireysel güvenliğin sağlanmasıyla doğrudan ilişkilidir. Örneğin, herhangi bir web sitesine bireysel bilgilerinizi girdiğinizde, bu bilgilerin yalnızca o web sitesindeki veya kurumdaki belirli yetki sahibi insanlar tarafından görülmesi ve kullanılması gerekir.

Ünite 3: Bilişim Etiği

Felsefi açıdan etik genel olarak üç temel kategoriye ayrılmaktadır: Meta-etik, normatif etik ve uygulamalı etik. Bu yaklaşımlar, insan eylemlerini, ahlaki değerleri ve etik söylemleri farklı açılardan ele alarak inceleyen felsefi alt dalları oluşturur. Meta-etik, genelde eleştirel etik olarak da adlandırılır ve etik söylemlerde kullanılan dilin, ifadelerin analiz edilmesine ve anlamlandırılmasına odaklanır.

Ünite 4: Eşzamanlı İletişim Araçları

İletişim, bireylerin karşılıklı bilgi, duygu ve düşünce alışverişinde bulunarak anlamlarda ortaklaşması sürecidir. Bu sürecin temel unsurları kaynak, mesaj (ileti), alıcı, kanal, geribildirim ve iletişim engelleridir. Kaynak iletileri kodlayarak gönderen kişi ya da kurumdur; alıcı ise bu iletileri alan ve yorumlayandır.

Ünite 5: Eşzamansız İletişim Araçları

Eşzamansız iletişim, kaynaktan çıkan mesajın alıcıya ulaştığı an ile alıcıdan dönecek bildirimin kaynağa ulaştığı an arasında zaman farkı bulunan iletişim türüdür. Bu sistemde zamandaki bağımsızlığı sağlayan temel unsur, mesajı ileten kanal öğesini oluşturan teknolojik altyapıdır. Geçmişten günümüze pek çok eşzamansız iletişim aracı geliştirilmiş ve kullanılmaktadır.

Ünite 6: Teknoloji ve Yaşamboyu Öğrenme

Yaşamboyu öğrenme, bireyin kariyer seçiminden istihdam edilebilirliğine, sosyal ve siyasal yaşama aktif katılımından kişisel gelişimine kadar hayatın her alanında sürekli öğrenmesini hedefleyen kapsayıcı bir yaklaşımdır. Hızla değişen iş ve meslek yapıları, çalışma yöntemleri ve işyeri organizasyonlarına bireylerin uyum sağlamasını kolaylaştırır. Bireyin ne kadar fazla öğrenirse o kadar kazançlı çıkacağı ilkesine dayanır; ancak faydası sadece bireyle sınırlı olmayıp işverenler ve uluslar için de büyük önem taşır.

Ünite 7: Bulut Bilişim

Son yıllarda kurum, işletme ve bireylerin bilişim hizmeti olarak yoğun bir şekilde faydalandığı bulut bilişim, temel olarak internet aracılığıyla uzaktaki merkezlerde barındırılan bilişim kaynaklarının esnek bir şekilde kullanılmasını sağlayan bir modeldir. Bu modelin en temel özelliklerinden biri, istenildiğinde ve kendi kendine hizmet sunmasıdır; tüketiciler diledikleri zaman herhangi bir aracıya veya bireye ihtiyaç duymaksızın, otomatik olarak ihtiyaç duydukları bilişim hizmetini alabilirler. Geniş ağ erişimi sayesinde PC, tablet ve mobil telefon gibi farklı türdeki istemcilerin bulut sisteminden kusursuz bir şekilde yararlanmasına olanak tanıyan bir ağ altyapısına sahiptir.

Ünite 8: Geleceğin Teknolojileri

Teknolojik gelişmenin temelini oluşturan süreçler dizisi keşif, buluş, yenilik ve yayılma aşamalarından meydana gelir. Keşif, doğada halihazırda var olan ancak daha önce bilinmeyen olgu veya nesnelerin ortaya çıkarılmasıdır. Buluş ise bu keşiflerin ya da yeni fikirlerin pratik olarak çalışabildiğini kanıtlayan prototiplerin üretilmesiyle başlar; prototipler üzerinde yapılan iyileştirmelerle olgunlaştırılır ve genellikle patent koruması altındadır.

Öne Çıkan Kavramlar

İşletim SistemiBilgisayar açılırken hafızaya yüklenen, donanım kaynakları ile yazılımları kullanıcılar arasında etkin ve güvenli bir biçimde paylaştıran sistem yazılımıdır. Örnek: Windows, Mac OS ve Linux birer işletim sistemidir.
Çekirdek (Kernel)İşletim sisteminin görünmeyen yüzü ve kalbidir. Kullanıcı arabirimi tarafından verilen komutları donanıma ileterek donanımla iletişim kurma işlevini üstlenir.
Kullanıcı Arabirimiİşletim sisteminin görünen yüzüdür ve kullanıcıların fare, klavye, ses veya dokunmatik ekranlar aracılığıyla komut vermesini sağlar. Örnek: Grafiksel kullanıcı arayüzü (GUI).
Dosya Yönetim SistemiBilgisayar sistemindeki dosya ve klasörlerin oluşturulması, düzenlenmesi, adlandırılması, taşınması ve silinmesinden sorumlu bileşendir. Örnek: Dosyaların .docx veya .pptx gibi uzantılarla organize edilmesi.
Zaman Paylaşımı (Zaman Uyumu)Merkezi işlem birimi ve bellek gibi donanım kaynaklarının, uygulama programları tarafından paylaşımlı ve belirli bir sırada kullanımını organize eden işletim sistemi fonksiyonudur.
Getir-Götür (Swap) İşlemiAna bellek ve ikincil bellek (disk) arasında yapılan veri ve program taşıma işlemidir. Örnek: Hemen gerekli olanlar ana bellekte tutulurken diğerlerinin diskte saklanarak bellek boyutunun artırılması.
Çevre BirimiBilgisayara bilgi giriş ve çıkışı yapan, bilgisayarı dış dünyaya bağlayan donanım elemanlarıdır. Örnek: Giriş birimi olarak klavye ve fare, çıkış birimi olarak monitör ve yazıcı.
Gömülü SistemGenellikle daha büyük bir sistemin içinde gömülü olarak çalışan, belirgin ve özel bir amacı yerine getirmek üzere tasarlanmış entegre sistemlerdir. Örnek: Çamaşır makinesi veya ATM cihazı mikrodenetleyicileri.
ENIACAmerikalı elektrik mühendisi John Presper Eckert tarafından 1943'te geliştirilmeye başlanan, vakumlu tüplerle çalışan ilk genel amaçlı sayısal elektronik bilgisayardır.
Çoklu ProgramlamaIV. Nesil işletim sistemleri döneminde ortaya çıkan, bilgisayar belleğinin birden fazla bölüme ayrılarak aynı anda birden fazla programın çalıştırılmasına olanak tanıyan kavramdır.
Yapay Zekaİnsan zekasına özgü algılama, öğrenme, problem çözme ve karar verme gibi üst bilişsel işlevleri sergilemesi beklenen VI. Nesil akıllı işletim sistemi ve makine teknolojisidir.
Sunucu (Server)Herhangi bir ağ üzerinde bir programı veya bilgiyi aynı anda birçok kullanıcıya paylaştıran ve dağıtan güçlü donanım özelliklerine sahip bilgisayar veya yazılımdır. Örnek: Windows Server.
Ticari (Kapalı Kaynak Kodlu) İşletim SistemiPatentli ve tescilli olan, kullanımı lisansa tabi bulunan, kaynak kodları gizli tutulan işletim sistemleridir. Örnek: Microsoft Windows ve Apple Mac OS.
Açık Kaynak Kodlu YazılımHerkese açık olan, kullanıcıya serbest erişim, inceleme ve değiştirme özgürlüğü tanıyan, genellikle ücretsiz yazılımlardır. Örnek: Linux işletim sistemi.
Masaüstüİşletim sisteminin kullanıcı ile etkileşime girdiği, simgelerin, kısayolların ve dosyaların bulunduğu görsel arabirim ortamıdır. Örnek: Gerçek bir ofis masasının bilgisayar ortamındaki karşılığı.
Görev ÇubuğuMasaüstünde ekranın alt tarafı boyunca uzanan; başlat menüsünü, çalışan program pencerelerini ve bildirim alanını kapsayan çubuktur.
Bildirim AlanıGörev çubuğunun sağ köşesinde yer alan; ağ bağlantı durumu, ses ayarları, saat ve güncellemeler gibi yerleşik uygulamalara ait simgeleri barındıran alandır.
Geri Dönüşüm KutusuBilgisayardan silinen dosya ve klasörlerin yanlışlıkla silinme riskine karşı geçici olarak depolandığı özel bir masaüstü klasörüdür.
Windows GezginiBilgisayardaki sürücüler, klasörler ve dosyalar içinde gezinti yapmanızı, bunları görüntülemenizi ve yönetmenizi sağlayan temel araçtır. Örnek: C veya D sürücülerine erişim.
Denetim MasasıBilgisayarın donanım, yazılım, ağ ve kullanıcı hesapları gibi tüm ayarlarını değiştirmek ve işleyişini özelleştirmek için geliştirilmiş kontrol merkezidir.
FinderMac OS işletim sisteminde sürücülere, uygulamalara ve dosyalara erişimi ve bunlar arasında gezinmeyi sağlayan temel Mac OS gezgini aracıdır.
Dock (Hızlı Erişim Menüsü)Mac OS işletim sisteminde ekranın alt kısmında yer alan, sıklıkla kullanılan uygulamalara ve dosyalara tek tıklamayla hızlı erişim sağlayan menüdür.
PardusTÜBİTAK BİLGEM-UEKAE tarafından geliştirilen, tam Türkçe desteğine sahip Linux tabanlı ilk ulusal işletim sistemimizdir.
Bulut BilişimUygulama, program ve verilerin sanal sunucularda depolandığı ve internete bağlı olunan her yerden kolayca erişim sağlandığı hizmetler bütünüdür. Örnek: Google Drive veya sosyal medya depolama alanları.

Sınavda Dikkat Et

  • İşletim sisteminin temel bileşenleri (Kullanıcı arabirimi, Çekirdek, Dosya yönetim sistemi) sınavda sık sorulan temel başlıklardandır, görevlerini karıştırmayın.
  • Tarihsel gelişim nesilleri (I. Nesilden VI. Nesle kadar olan dönemler, ENIAC, transistör, entegre devre ve yapay zeka tarihleri) sıklıkla soru olarak gelmektedir.
  • Ticari (kapalı kaynak kodlu) sistemler ile açık kaynak kodlu sistemlerin (Windows/Mac OS vs. Linux/Pardus) temel farklarına dikkat edin.
  • Windows ve Mac OS masaüstü bileşenlerinin yerleri (Örn: Mac OS penceresini kapatma düğmesinin sol üstte olması, Windows'ta sağ üstte olması) ayırt edici detaylardır.
  • Dosya silme yöntemleri (Delete tuşu, geri dönüşüm kutusu, sağ tık sil seçeneği) ile ilgili istisnai klavye kısayollarına dikkat edin.
  • Gömülü sistemlerin ev aletleri ve ATM gibi cihazlarda kullanıldığını, genel amaçlı tam teşekküllü işletim sistemlerinden farklı olduğunu unutmayın.
  • Android ve iOS mobil işletim sistemlerinin ekosistem yapısı (açık vs. kapalı ekosistem) ve pazar payı eğilimleri sınavda karşılaştırmalı sorulabilir.
  • Sınavlarda 'Gizlilik', 'Bütünlük' ve 'Erişilebilirlik' ilkelerinin tanımları sıkça sorulur; verilerin bozulmamasının 'bütünlük', kesintisiz ulaşılabilmenin ise 'erişilebilirlik' olduğunu unutmayın.
  • Virüs ve solucan arasındaki farka dikkat edin: Solucanların yayılması için kullanıcının dosyayı çalıştırmasına gerek yoktur, ağ üzerinden kendi kendilerine yayılırlar.
  • Truva atının (Trojan) temel mantığının sistemde 'açık kapı (port)' açmak ve korsanlara yol vermek olduğunu aklınızdan çıkarmayın.
  • Antivirüs programı ile kişisel güvenlik duvarının (Firewall) aynı şey olmadığını, antivirüsün içeride tarama yapıp temizlediğini, güvenlik duvarının ise dış ağ trafiğini denetlediğini iyi kavrayın.
  • E-ticaret güvenliğinde kullanılan SSL ve SET standartlarının isimlerini ve işlevlerini (şifreleme ve kimlik doğrulama) mutlaka ezberleyin.