Ünite 1: Makro İktisada Giriş — Önemli Kavramlar

İktisadi analizlerde 'diğer her şey sabitken' anlamına gelen ve birden fazla değişkenin etkisini ayrıştırmak için kullanılan temel bir varsayım yöntemidir. Örneğin mikro ve makro analizlerde bir değişkenin etkisini incelerken diğer faktörlerin değişmediği varsayılır.

1450-1776 yılları arasında geçerli olan, bir ülkenin zenginliğinin sahip olduğu kıymetli maden (altın/gümüş) stokuyla ölçüleceğini savunan iktisadi akımdır. Dış ticarette ihracatın teşvik edilip ithalatın kısıtlanmasıyla ülkeye maden girişi hedeflenmiştir.

Merkantilizme tepki olarak 18. yüzyılda doğan, zenginliğin kaynağının değerli madenler değil tarımsal üretim olduğunu savunan akımdır. 'Doğal düzen düzenler' ilkesiyle devlet müdahalesine karşı çıkmışlar ve serbest ticareti savunmuşlardır.

Adam Smith tarafından ortaya atılan, bireylerin kendi çıkarlarını peşinde koşarken piyasadaki fiyat mekanizması sayesinde farkında olmadan toplumun da yararını maksimum düzeyde gerçekleştirdiğini ifade eden varsayımdır.

Fransız iktisatçı J.B. Say tarafından ortaya atılan ve 'her arz kendi talebini yaratır' şeklinde özetlenen ilkedir. Ekonominin tam istihdamda dengede olduğunu ve genel bir talep yetersizliği olmayacağını savunur.

Bir ülkenin sınırları içinde belirli bir yılda üretilen nihai mal ve hizmetlerin, üretildikleri yılın cari piyasa fiyatları üzerinden değeridir. Enflasyon etkisinden arındırılmamıştır; miktar ile cari fiyatların çarpımıyla bulunur.

Bir ülke sınırları içinde belirli bir yılda üretilen nihai mal ve hizmetlerin, baz (temel) yılın sabit fiyatları üzerinden değeridir. Üretim miktarındaki gerçek değişimleri ölçmek için enflasyondan arındırılmış GSYİH ölçüsüdür.

Bireysel düzeyde doğru ve geçerli olan bir davranışın, tüm ekonomi (toplum) düzeyine uyarlandığında aynı olumlu sonuçları vermeyebileceği yanılgısıdır. En klasik örneği Tasarruf Paradoksu'dur.

Bireysel olarak tasarrufların artırılması kişinin servetini artırırken, tüm bireylerin tüketimi kısıp tasarrufu artırması durumunda toplam talebin düşmesiyle üretimin azalması ve toplumun fakirleşmesi durumudur.

Reel GSYH'nin uzun dönemli büyüme trendi etrafında periyodik olmayan, birbirini izleyen genişleme ve daralma (zirve ve dip) hareketleridir. Kısa vadeli ekonomik istikrarsızlıkları gösterir.

Nominal ücret artış oranı veya enflasyon ile işsizlik oranı arasında kısa dönemde ters yönlü (negatif) bir ilişki olduğunu gösteren analizdir. İşsizlik azaldıkça enflasyon artar.

Bir ekonomide ekonomik durgunluk (işsizlik artışı) ile enflasyonun aynı anda birlikte görülmesi durumudur. 1970'lerdeki petrol krizleriyle ortaya çıkmış ve geleneksel Keynesyen Phillips eğrisi analizini sarsmıştır.

Milton Friedman öncülüğünde gelişen, enflasyonun temel sebebinin aşırı para arzı artışı olduğunu savunan iktisadi akımdır. Maliye politikası yerine parasal istikrar kurallarını savunurlar.

İktisadi karar birimlerinin geleceğe yönelik beklentilerini oluştururken geçmişteki hatalardan ders çıkardıklarını ve mevcut tüm bilgileri akılcı biçimde kullanarak sistematik hata yapmadıklarını savunan Yeni Klasik varsayımdır.

Reel GSYH büyüme hızı ile işsizlik oranındaki değişme arasında ters yönlü bir ilişki olduğunu belirten kanundur. Ülkenin eşik büyüme oranını aşan her büyüme artışı işsizliği belirli oranda düşürür.

Nominal GSYİH'nin Reel GSYİH'ye bölünmesi ve 100 ile çarpılmasıyla elde edilen, üretimin bileşimine göre sepet içeriği her yıl değişebilen ve ithal ürünleri kapsamayan geniş kapsamlı bir fiyat endeksidir.

Siyasi otoritelerin (hükümetlerin) bütçe açığı, vergi ve kamu harcamaları gibi ekonomik konulardaki yetki ve güçlerinin kötüye kullanılmasını ve popülist politikalar üretilmesini önlemek amacıyla anayasal kurallarla sınırlandırılmasını savunan akımdır.