Ünite 4: İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarında İşverenin Hukuki Sorumluluğu ve Sorumluluğun Hukuki Dayanağı — Önemli Kavramlar

Taraflar arasında önceden var olan bir sözleşmeden doğan borçların hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi nedeniyle ortaya çıkan tazminat yükümlülüğüdür. İş sözleşmesinde işverenin işçiyi gözetme borcuna aykırı davranması buna örnektir.

Taraflar arasında önceden kurulmuş bir sözleşme ilişkisi bulunmaksızın, doğrudan hukuka aykırı bir fiil (haksız fiil) sonucu bir kimseye verilen zararı tazmin etme yükümlülüğüdür. TBK m.49'da düzenlenen haksız fiil sorumluluğu bunun temel örneğidir.

Kişinin hukuka aykırı sonucu bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesidir. İşverenin işyerindeki tehlikeli bir durumu bilmesine rağmen işçinin zarar görmesini isteyerek önlem almaması kast derecesinde kusurdur.

Hukuka aykırı sonucu istememekle birlikte, bu sonucun önlenmesi için aynı şartlar altındaki normal ve tedbirli bir kimseden beklenen dikkat ve özenin gösterilmemesidir. İşverenin makine koruyucusunu takmayı unutması ihmal teşkil eder.

Zararın tazmini için failin kusurlu olmasının aranmadığı, sadece kanunun öngördüğü belirli olaylar ile meydana gelen zarar arasında uygun illiyet bağının bulunmasının yeterli olduğu kusursuz sorumluluk halidir.

Kanunda öngörülen objektif özen yükümlülüğünün yerine getirilmemesine dayanan kusursuz sorumluluk türüdür. TBK m.66'da düzenlenen adam çalıştıranın sorumluluğu bu sorumluluğun en hafif şeklidir.

Çevre ve toplum için ağır tehlike yaratan bir işletmenin veya faaliyetin yürütülmesine dayanan, kusur veya özen borcuna aykırılık aramayan en ağır kusursuz sorumluluk türüdür. Karayolları Trafik Kanunu'na göre motorlu araç işletenin sorumluluğu buna örnektir.

Hukuka aykırı fiil veya borca aykırı davranış ile ortaya çıkan zarar arasında bulunması gereken neden-sonuç ilişkisidir. İş kazasında işverenin önlem almaması ile işçinin yaralanması arasında bu bağın kurulması şarttır.

Sorumlunun faaliyet alanı dışında gerçekleşen, borcun ihlaline kesin ve kaçınılmaz şekilde yol açan, öngörülmesi ve karşı konulması imkansız olağanüstü doğa veya sosyal olaylardır. Deprem ve sel mücbir sebep olarak illiyet bağını keser.

Bir alacak hakkının kanunda belirlenen süre içinde kullanılmaması nedeniyle dava yoluyla talep edilebilme niteliğini kaybetmesi veya zayıflamasıdır. Sözleşmeye aykırılıkta zamanaşımı süresi kural olarak 10 yıldır.

Asıl işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve işçilerini sadece bu işyerinde çalıştıran diğer işverendir. Taşeron olarak da bilinir.

İşverenin, yazılı rızasını almak suretiyle işçisini, holding bünyesindeki başka bir işyerinde veya benzer işlerde çalıştırılmak üzere geçici olarak başka bir işverene devretmesidir. Bu süreçte her iki işveren de işçiyi gözetmekle sorumludur.

İş kazası veya meslek hastalığı sonrasında bedensel bütünlüğü ihlal edilen işçinin, bu durum nedeniyle mesleğini tam veya gereği gibi yürütmesinin engellenmesi veya zorlaşmasıdır. Tazminat hesabında oran olarak dikkate alınır.

Bir kimsenin sözleşmeye aykırı davranışı veya hukukun yazılı ya da yazısız kurallarına aykırı hareketi nedeniyle başkasına vermiş olduğu zararı tazmin etme borcudur. Örneğin, işverenin işyerinde baret dağıtmayarak işçinin yaralanmasına yol açması bu sorumluluğu doğurur.

Zarar veren failin tazminatla sorumlu tutulabilmesi için zararlı sonucu istemiş (kast) veya önlemek için gerekli özeni göstermemiş (ihmal) olmasını gerektiren sorumluluk türüdür. Türk sorumluluk hukukunda genel kural kusur sorumluluğudur.

Hukuk düzeninin izin verdiği hukuka uygun bir müdahale neticesinde zarara uğrayan kimsenin bu fedakarlığının, üstün çıkar sahibi tarafından tazminat ödenerek dengelenmesi ilkesidir. TMK m. 730/II'deki taşkınlıklardan doğan denkleştirme buna örnektir.

Bilinen ve mevcut olan somut olaylara veya kanuni düzenlemelere dayanarak, bilinmeyen başka bir hukuki olayın veya durumun varlığının kanun tarafından farz edilmesidir. TBK m. 112'de borçlunun kusurlu kabul edilmesi bir karinedir.

Birden fazla sorumlunun, kusur oranlarına bakılmaksızın, meydana gelen zararın tamamından zarar görene karşı tek başına ve birlikte sorumlu tutulması esasıdır. TBK m. 69/II uyarınca yapı maliki ile intifa hakkı sahibinin sorumluluğu böyledir.

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu işçinin vücut bütünlüğünün ihlal edilmesinden kaynaklanan tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybı gibi ekonomik zararların giderilmesi amacıyla ödenen tazminattır.

İşçinin iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölmesi halinde, onun yaşarken sağladığı veya gelecekte sağlayacağı maddi destekten mahrum kalan yakınlarının uğradığı zararların tazmin edilmesini sağlayan tazminat türüdür.

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle zarar görenin ya da yakınlarının duyduğu acı, elem, keder ve ruhsal yıpranmanın hafifletilmesi amacıyla mahkemece takdir edilen parasal tatmin duygusudur.