Ünite 1: Ulaştırma Sistemlerine Giriş — Önemli Kavramlar

Hammadde, yarı mamul, ürün gibi materyallerin ya da insanların bir yerden başka bir yere taşınmasını sağlayan tüm unsurların ve altyapının bütünüdür. Hem insan hem de yük hareketini kapsayan en geniş şemsiye kavramdır.

Hammadde, yarı mamul veya ürün gibi fiziksel materyallerin belirli bir noktadan diğerine hareket ettirilmesi sürecidir. Yolcu taşımacılığından farklı olarak lojistik aktiviteler ve depolama süreçleriyle doğrudan ilişkilidir.

Taşımaya konu olan yükün bir noktadan diğerine sadece fiziksel olarak hareket ettirilmesine odaklanan tanımdır. Sürecin bilgi akışı veya organizasyonel boyutunu göz ardı eder.

Materyalin planlı, sistemli ve organize bir şekilde, beraberinde bilgi akışlarını da kapsayacak biçimde bir yerden başka bir yere hareket ettirilmesidir. Sadece fiziksel hareketi değil, yönetsel süreçleri de içerir.

Ürün, hammadde, yarı mamul, üretim araçları ve insanların uluslararası düzeyde serbest, sınırsız ve dinamik bir şekilde dolaşımını ifade eden küreselleşme kavramıdır.

Üretim noktası ile tüketim noktasının (pazarın) farklı coğrafi lokasyonlarda bulunmasından kaynaklanan uyumsuzluktur. Taşımacılık faaliyeti bu problemi ortadan kaldırarak yer avantajı yaratır.

Tedarikçilerden sağlanan ürün, bilgi ve nakit akışlarının, müşteri taleplerini en etkin şekilde karşılamak amacıyla hammadde kaynağından son tüketiciye kadar entegre ve organize bir şekilde yönetilmesidir.

Tedarik zinciri yönetiminin bir parçası olup, sadece tek bir firmanın sınırları içindeki tedarik, dağıtım, depolama ve taşıma gibi operasyonel fonksiyonların verimliliğine odaklanan yönetim sürecidir.

Taşıma faaliyetlerinin organize, planlı ve sistemli bir şekilde yapılması için alınan önlemlerin bütünüdür. Paketlemeden araç tahsisine ve teslimat sonrası kontrollere kadar tüm süreçleri kapsar.

Koşullar veya talepler değiştiğinde, seçilen taşıma türünün bu değişikliklere hızlıca uyum sağlama ve güzergah/yükleme revizyonu yapabilme kabiliyetidir. Karayolu bu açıdan en esnek türdür.

Yükün A başlangıç noktasından alınıp, arada hiçbir aktarma veya ara durağa uğramadan doğrudan B varış noktasına ulaştırıldığı en basit işletim modelidir.

Denizyolunda belirli bir tarifeye ve rotaya bağlı kalmaksızın, sadece yükün varlığına göre limanlar arasında düzensiz olarak gerçekleştirilen taşımacılık türüdür. Genellikle kömür, maden gibi dökme yükler taşınır.

Tek bir gönderene ait olan ve çıkış noktasından varış noktasına kadar vagonları bölünmeden, ara istasyonlarda durmaksızın giden demiryolu katarıdır. Yüksek hacimli yüklerde büyük maliyet avantajı sağlar.

Tek bir aracın belirli bir güzergah üzerinde birden fazla noktaya uğrayarak hem ürün dağıtımı hem de aynı noktalardan malzeme toplaması esasına dayanan, araç kapasitesini optimize eden modeldir.

Küçük kapasiteli araçlarla farklı noktalardan toplanan yüklerin bir merkezde birleştirilip (konsolide edilip), daha büyük araçlarla ana hat üzerinden uzak mesafelere taşınması yöntemidir.

Depoya gelen ürünlerin raflara yerleştirilip depolanmadan, doğrudan mal kabul alanından sevk alanına aktarılarak eş zamanlı olarak diğer araçlara yüklenmesi stratejisidir.

Denizyolunda büyük tonajlı ana gemilerin yanaşamadığı yerel limanlardan, küçük kapasiteli gemilerle yüklerin toplanıp merkezi aktarma limanlarına taşınması operasyonudur.

Demiryolunda blok tren oluşturamayacak kadar az miktardaki yüklerin, münferit vagonlar halinde talep edilip tarifeli trenlere eklenerek taşınması sistemidir. Esnekliği yüksek fakat maliyetlidir.

Aracın doğrusal bir hat üzerindeki belirli duraklara sırasıyla uğrayarak yük bıraktığı ve yeni yükler aldığı, tarifeli ve düzenli sefer modelidir.

Denizyolunda belirli bir tarifeye, rotaya ve uğrak limanlarına bağlı olarak düzenli ve sürekli gerçekleştirilen, zamanlama hassasiyeti yüksek taşımacılık türüdür. Konteyner taşımacılığı buna örnektir.

Farklı noktalardan gelen tüm yüklerin merkezi bir terminal sahasında toplanıp, gidecekleri rotalara göre ayrıştırılarak ve konsolide edilerek dağıtıldığı çok türlü taşımacılık modelidir.

Isı hassasiyeti olan gıda, ilaç veya reaktif tehlikeli maddelerin bozulmadan taşınabilmesi için özel soğutma ve yalıtım sistemlerine sahip olan taşıma aracıdır.

Paketlenmemiş, çuvallanmamış veya kutulanmamış halde, doğrudan taşıma aracının tank veya silolarına doldurularak taşınan sıvı, gaz veya granül haldeki yüklerdir.

Yükün içinde bulunduğu konteyner veya treyler gibi taşıma ünitelerinin değiştirilmeden, birden fazla taşıma türü (deniz, demir, kara) kullanılarak nihai noktaya ulaştırılması sürecidir.