Hammadde, yarı mamul, ürün gibi materyallerin ya da insanların bir yerden başka bir yere taşınmasını sağlayan tüm unsurların ve altyapının bütünüdür. Hem insan hem de yük hareketini kapsayan en geniş şemsiye kavramdır.

Hammadde, yarı mamul veya ürün gibi fiziksel materyallerin belirli bir noktadan diğerine hareket ettirilmesi sürecidir. Yolcu taşımacılığından farklı olarak lojistik aktiviteler ve depolama süreçleriyle doğrudan ilişkilidir.

Taşımaya konu olan yükün bir noktadan diğerine sadece fiziksel olarak hareket ettirilmesine odaklanan tanımdır. Sürecin bilgi akışı veya organizasyonel boyutunu göz ardı eder.

Materyalin planlı, sistemli ve organize bir şekilde, beraberinde bilgi akışlarını da kapsayacak biçimde bir yerden başka bir yere hareket ettirilmesidir. Sadece fiziksel hareketi değil, yönetsel süreçleri de içerir.

Ürün, hammadde, yarı mamul, üretim araçları ve insanların uluslararası düzeyde serbest, sınırsız ve dinamik bir şekilde dolaşımını ifade eden küreselleşme kavramıdır.

Üretim noktası ile tüketim noktasının (pazarın) farklı coğrafi lokasyonlarda bulunmasından kaynaklanan uyumsuzluktur. Taşımacılık faaliyeti bu problemi ortadan kaldırarak yer avantajı yaratır.

Tedarikçilerden sağlanan ürün, bilgi ve nakit akışlarının, müşteri taleplerini en etkin şekilde karşılamak amacıyla hammadde kaynağından son tüketiciye kadar entegre ve organize bir şekilde yönetilmesidir.

Tedarik zinciri yönetiminin bir parçası olup, sadece tek bir firmanın sınırları içindeki tedarik, dağıtım, depolama ve taşıma gibi operasyonel fonksiyonların verimliliğine odaklanan yönetim sürecidir.

Taşıma faaliyetlerinin organize, planlı ve sistemli bir şekilde yapılması için alınan önlemlerin bütünüdür. Paketlemeden araç tahsisine ve teslimat sonrası kontrollere kadar tüm süreçleri kapsar.

Koşullar veya talepler değiştiğinde, seçilen taşıma türünün bu değişikliklere hızlıca uyum sağlama ve güzergah/yükleme revizyonu yapabilme kabiliyetidir. Karayolu bu açıdan en esnek türdür.

Yükün A başlangıç noktasından alınıp, arada hiçbir aktarma veya ara durağa uğramadan doğrudan B varış noktasına ulaştırıldığı en basit işletim modelidir.

Denizyolunda belirli bir tarifeye ve rotaya bağlı kalmaksızın, sadece yükün varlığına göre limanlar arasında düzensiz olarak gerçekleştirilen taşımacılık türüdür. Genellikle kömür, maden gibi dökme yükler taşınır.

Tek bir gönderene ait olan ve çıkış noktasından varış noktasına kadar vagonları bölünmeden, ara istasyonlarda durmaksızın giden demiryolu katarıdır. Yüksek hacimli yüklerde büyük maliyet avantajı sağlar.

Tek bir aracın belirli bir güzergah üzerinde birden fazla noktaya uğrayarak hem ürün dağıtımı hem de aynı noktalardan malzeme toplaması esasına dayanan, araç kapasitesini optimize eden modeldir.

Küçük kapasiteli araçlarla farklı noktalardan toplanan yüklerin bir merkezde birleştirilip (konsolide edilip), daha büyük araçlarla ana hat üzerinden uzak mesafelere taşınması yöntemidir.

Depoya gelen ürünlerin raflara yerleştirilip depolanmadan, doğrudan mal kabul alanından sevk alanına aktarılarak eş zamanlı olarak diğer araçlara yüklenmesi stratejisidir.

Denizyolunda büyük tonajlı ana gemilerin yanaşamadığı yerel limanlardan, küçük kapasiteli gemilerle yüklerin toplanıp merkezi aktarma limanlarına taşınması operasyonudur.

Demiryolunda blok tren oluşturamayacak kadar az miktardaki yüklerin, münferit vagonlar halinde talep edilip tarifeli trenlere eklenerek taşınması sistemidir. Esnekliği yüksek fakat maliyetlidir.

Aracın doğrusal bir hat üzerindeki belirli duraklara sırasıyla uğrayarak yük bıraktığı ve yeni yükler aldığı, tarifeli ve düzenli sefer modelidir.

Denizyolunda belirli bir tarifeye, rotaya ve uğrak limanlarına bağlı olarak düzenli ve sürekli gerçekleştirilen, zamanlama hassasiyeti yüksek taşımacılık türüdür. Konteyner taşımacılığı buna örnektir.

Farklı noktalardan gelen tüm yüklerin merkezi bir terminal sahasında toplanıp, gidecekleri rotalara göre ayrıştırılarak ve konsolide edilerek dağıtıldığı çok türlü taşımacılık modelidir.

Isı hassasiyeti olan gıda, ilaç veya reaktif tehlikeli maddelerin bozulmadan taşınabilmesi için özel soğutma ve yalıtım sistemlerine sahip olan taşıma aracıdır.

Paketlenmemiş, çuvallanmamış veya kutulanmamış halde, doğrudan taşıma aracının tank veya silolarına doldurularak taşınan sıvı, gaz veya granül haldeki yüklerdir.

Yükün içinde bulunduğu konteyner veya treyler gibi taşıma ünitelerinin değiştirilmeden, birden fazla taşıma türü (deniz, demir, kara) kullanılarak nihai noktaya ulaştırılması sürecidir.

Paketli ve koli halindeki tehlikeli maddelerin taşındığı, dış ortamdan izole edilmiş ve yağmur, nem gibi dış etkenleri içeriye geçirmeyen kara yolu taşıma aracıdır. Ambalajları sayesinde hava koşullarından etkilenmeyen ürünlerin taşınmasında tercih edilir.

Ortam sıcaklığının artmasıyla reaksiyona girebilen veya parlama derecesi düşük olan tehlikeli maddelerin güvenli taşınması için sıcaklığı sabit tutan soğutma tertibatlı araçtır. Bu araçlarla taşınacak maddelerin üzerinde P2 işareti bulunmalıdır.

Parlama derecesi 61 °C'nin altında olan benzin, tiner, dizel gibi sıvı yanıcı maddelerin dökme olarak taşınmasında kullanılan kara yolu tanker sınıfıdır. Tek veya çok bölmeli olarak tasarlanabilirler.

Yüksek reaksiyon ve patlama riskine sahip Sınıf 5.2 Organik Peroksitlerin taşınması için tasarlanmış, üzerinde en az iki adet emniyet valfi bulunan ve gerektiğinde soğutma tertibatı ile donatılabilen özel tanker sınıfıdır.

Gövdesi öne ve arkaya doğru eğimli tasarlanmış, toz veya granül halindeki dökme katı kimyasal maddelerin yerçekimi ve doğal eğim yardımıyla orta kısımdan tamamen boşaltılmasını sağlayan özel tanker türüdür.

Taşıma kabı doğrudan araç şasisine monte edilmiş, en az 1000 litre kapasiteye sahip olan ve dolum-boşaltım işlemleri üzerindeki entegre teçhizatlarla yapılan tanker türüdür.

Taşıma kabı çekici araçtan fiziksel olarak ayrılabilen, araçtan bağımsız bir şekilde doldurulup boşaltılabilen ve gerektiğinde sabit depolama tankı olarak da kullanılabilen tanker türüdür.

Yerden yüksekliği düşük, geniş ve yassı fiziksel tasarımı sayesinde ağırlık merkezini aşağıya çekerek devrilme riskini en aza indiren ve alçak tünellerden kolayca geçebilen tanker türüdür.

Tanker gemileri arasında en yüksek taşıma kapasitesine sahip olan, açık denizlerde ve çok uzun mesafelerde dökme ham petrol taşımak amacıyla tasarlanmış devasa deniz araçlarıdır.

Fiziksel ölçüleri ve su çekimi özellikleri itibarıyla Süveyş Kanalı'ndan tam yüklü olarak transit geçiş yapabilen, 120.000 ila 200.000 DWT kapasiteye sahip ham petrol tanker gemisidir.

80.000 ila 120.000 DWT kapasiteli, dünya üzerindeki neredeyse tüm limanlara yanaşabilme yeteneğiyle kısa ve orta mesafe deniz taşımacılığında büyük avantaj sağlayan en küçük ham petrol tankeri sınıfıdır.

Açılımı 'Oil Bulk Ore' olan, ambar tasarımları sayesinde hem dökme sıvı petrol ürünlerini hem de dökme katı cevher ve granül yükleri taşıyabilen çok amaçlı gemi türüdür.

Demir yolu taşımacılığında sıvı, gaz veya dökme katı tehlikeli maddelerin taşınmasında kullanılan, sarnıç tipi vagon olarak da adlandırılan uluslararası standartlardaki tank vagon sınıfıdır.

Üstü açık, yüksek duvarlı tasarımıyla kömür, maden, kum gibi iklim koşullarından etkilenmeyen dayanıklı katı tehlikeli ve genel dökme yüklerin taşındığı demir yolu vagonudur.

Üstü açık, yan taraflarında otomatik boşaltma tertibatı bulunan ve 53 ila 55 ton arasında kömür ve maden taşıma kapasitesine sahip yüksek kenarlı demir yolu vagon sınıfıdır.

Boraks gibi çok ince taneli maden ürünlerinin ve dökme katı kimyasalların çevreye zarar vermeden güvenle taşınması için tasarlanmış özel demir yolu vagon tipidir.

Silindirik bir tankın standart ISO çelik çerçeve içine yerleştirilmesiyle üretilen, en fazla 450 litre kapasiteli, intermodal taşımacılıkta sıvı ve gazların taşınmasını sağlayan ekipmandır.

Sınıf 2 kapsamındaki gazların çoklu taşınması için tasarlanmış, birbirine bağlı birden fazla tüp veya bölmeden oluşan ve kapasitesi en fazla 450 litre olan gaz konteyner sistemidir.

Toz ve granül halindeki katı tehlikeli maddelerin taşındığı, dolumu üst kapaklardan, boşaltımı ise alt kapaklardan yapılan 20' ve 40' boyutlarındaki standart intermodal taşıma kabıdır.

Birleşmiş Milletler Teknik Komitesi tarafından yayınlanan, tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, ambalajlanması, etiketlenmesi ve belgelenmesi konularında küresel standartları belirleyen temel tavsiye dokümanıdır.

Tehlikeli maddelerin kara yoluyla uluslararası taşımacılığına ilişkin kuralları, araç standartlarını ve sürücü yükümlülüklerini belirleyen, Türkiye'nin de taraf olduğu uluslararası anlaşmadır.

Tehlikeli maddelerin demir yoluyla güvenli ve uluslararası standartlara uygun olarak taşınmasını düzenleyen, vagon özelliklerini ve operasyonel kuralları belirleyen uluslararası sözleşmedir.

Eşyayı taşımacıya teslim eden, alıcıyı belirleyen ve taşıma evrakını imzalayan gerçek veya tüzel kişidir. Gönderen, tehlikeli maddelerin ADR hükümlerine uygun olarak sınıflandırılmış, ambalajlanmış ve etiketlenmiş şekilde taşınmasını sağlamakla yükümlüdür.

Ambalajlanmış tehlikeli maddeleri, çok küçük veya büyük konteynerleri araç üstüne veya içine yükleyen, elleçleyen ya da temizlenmemiş boş ambalajları taşımacıya teslim eden taraftır. Örneğin, hasarlı veya sızdıran bir ambalajı tespit edip yüklemeyi reddetmek yükleyenin görevidir.

Tehlikeli maddeleri tanklara, tankerlere, mobil tanklara, çok bölmeli gaz konteynerlerine veya dökme yük taşıyan araçlara dolduran taraftır. Dolduran, dolum öncesinde tankların test sürelerini kontrol etmek ve azami dolum oranını aşmamakla yükümlüdür.

Tehlikeli maddelerin taşınmasını, bir taşıma sözleşmesine bağlı olarak veya kendi adına gerçekleştiren yetki belgesi sahibi taraftır. Taşımacı, araçta bulunması gereken tüm yasal belgelerin ve koruyucu teçhizatların eksiksiz olmasını sağlar.

Taşıma evrakı veya taşıma senedine göre taşınan tehlikeli yükün teslim edildiği taraftır. Alıcı, haklı bir gerekçe olmadıkça yükü kabul etmeyi erteleyemez ve boşaltma sonrasında aracın temizlenerek etiketlerinin sökülmesini sağlamakla yükümlüdür.

Tehlikeli yükün asli niteliklerini değiştirmeden yerinin değiştirilmesi, büyük kaplardan küçük kaplara aktarılması, havalandırılması, ayrıştırılması, ambalajlarının yenilenmesi veya tamiri gibi taşımaya yönelik işlemlerdir.

Bir taşıtın veya aracın güvenle taşıyabileceği, imalat standardında ve tescil belgelerinde belirtilen en yüksek yük ağırlığı ve hizmetli sayısı sınırıdır. Sürücü ve taşımacı, istiap haddinin aşılmasını önlemekle yükümlüdür.

İl, ilçe, kasaba, köy gibi insanların toplu olarak yaşadığı, kamu hizmetlerinden yararlandığı alanlar ile bu alanların bitiminden itibaren 500 metreye kadar olan mesafeyi kapsayan toplu yaşam bölgesidir.

Karayoluyla tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerinin almak zorunda olduğu, geçerlilik süresi 5 yıl olan Tehlikeli Madde Taşımacılığı Sürücü Belgesidir. Bu belgeyi almak için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kurumlardan eğitim alıp sınavda başarılı olmak gerekir.

Birleşmiş Milletler tarafından yayınlanan, tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, ambalajlanması, etiketlenmesi ve taşınmasına katılan personelin alması gereken eğitim standartlarını belirleyen uluslararası temel kılavuzdur.

Taşınan veya taşınacak olan bir materyalin taşıma kabına yüklenmesi, istiflenmesi, yerinin değiştirilmesi ve taşıma kabından boşaltılması işlemlerinin tamamını kapsayan lojistik terimdir.

Fiziksel bir cismin hareket durumundaki değişikliklere karşı gösterdiği dirençtir. Taşıma aracının ani fren yapması durumunda üzerindeki yükün ileri doğru hareket etmeye devam etme eğilimi bu prensiple açıklanır.

Yüklerin taşıma kabının veya konteynerin tamamını doldurmayacak şekilde, geride boş alanlar bırakılarak yerleştirilmesi ve spanzet ile takozlarla sabitlenmesi yöntemidir.

Yüklerin taşıma kabının tüm hacmini dolduracak şekilde sıkıca istiflenmesi ve hareket alanının diğer yükler veya hava yastıkları vasıtasıyla sınırlandırılması yöntemidir.

Yükün üzerinde yer aldığı zemine dikey olarak en yüksek kuvveti uyguladığı ve ağırlık merkezinin izdüşümü olan kritik temas noktasıdır.

Geometrik olarak düzgün bir yapıya sahip olmayan şekilsiz yüklerin ağırlık merkezini belirlemek ve stabilitesini artırmak amacıyla etrafına düzgün geometrik çerçeve yapılması işlemidir.

Yüklerin araç zeminine veya duvarlarına güvenli bir şekilde sabitlenmesi amacıyla kullanılan, yüksek çekme ve gerilme direncine sahip gerdirme kayışıdır.

Taşınacak yüklerin özelliklerine ve ambalaj formlarına uygun sabitleme ekipmanları kullanılarak araca bağlanması ve sabitlenmesi operasyonudur.

Bağlama ekipmanının yükün üst kısmından geçirilerek her iki yönde zemine gerdirilmesi ve yükün kendi ağırlığıyla sabitlenmesi yöntemidir.

Spanzetin yükün etrafında tam bir tur döndürüldükten sonra başlangıç noktasına veya aynı yöndeki sabitleme noktasına bağlanması işlemidir.

Yükün devrilmesini önlemek amacıyla dikey düzlemde paletler yerleştirilmesi ve bu paletlerin zemine en fazla 45 derecelik açıyla çapraz bağlanması yöntemidir.

Yükün üzerinde imalat aşamasında oluşturulmuş özel bağlama gözlerine spanzet veya zincirlerin doğrudan takılarak araca sabitlenmesi işlemidir.

Yüklerin araç zemininde kaymasını veya devrilmesini önlemek amacıyla hareket yönlerine ahşap veya plastik blokların yerleştirilip sabitlenmesi uygulamasıdır.

Kompakt yüklemelerde paketler arasında kalan boşlukları doldurmak ve yükleri sıkıştırmak amacıyla kullanılan şişirilebilir koruyucu dolgu malzemesidir.

Homojen yapıda olmayan veya farklı boyutlardaki yüklerin, yüksek olanların alçak olanları bloke etmesini sağlayacak şekilde kademeli olarak istiflenmesi yöntemidir.

Çok ağır silindirik yüklerin hareket kabiliyetini sıfırlamak amacıyla altlarına yerleştirilen özel ahşap veya metal yataklama sistemleridir.

Silindirik ambalajlı yüklerin yuvarlanmasını engellemek amacıyla kullanılan, yüke temas açısı en az 45 derece olan üçgen biçimli özel takozlardır.

Çuval veya esnek IBC gibi yumuşak ambalajlı yüklerin spanzet gerilimi nedeniyle kesilmesini ve zarar görmesini engelleyen koruyucu aparat parçasıdır.

Paketlenmemiş, ambalajlanmamış, sıvı veya ince taneli katı halde doğrudan tanker veya dökme yük konteynerlerinde taşınan tehlikeli maddelerdir.

Tankerlerde taşınan sıvı dökme yüklerin aracın ivmelenme, yavaşlama veya viraj alma hareketlerine bağlı olarak tank içinde yaptığı dalgalanma hareketidir.

Tehlikeli maddelerle iştigal eden gönderen, alıcı, yükleyen, boşaltan ve taşımacıların almak zorunda olduğu yasal yetki belgesidir.

Karayolunda tehlikeli madde taşıyan sürücülerin almak zorunda olduğu, ADR hükümlerine uygun uzmanlık ve mesleki yeterlilik sertifikasıdır.

Tehlikeli maddeleri dolduran, ambalajlayan, yükleyen, gönderen, alıcı, boşaltan ve tank-konteyner işletmeciliği yapan firmaların almak zorunda olduğu, Bölge Müdürlüklerince 5 yıl süreyle düzenlenen resmi belgedir.

Tehlikeli madde taşıyan EX/II, EX/III, FL, OX, AT ve MEMU tipi araçların teknik olarak uygunluğunu gösteren, TSE veya Bakanlıkça verilen 1 yıl geçerli belgedir.

Gönderen tarafından düzenlenen, içerisinde UN numarası, sevkiyat adı, sınıfı, ambalaj grubu ve tünel kodu gibi kritik bilgileri barındıran ve araçta bulunması zorunlu olan belgedir.

Uluslararası karayolu taşımacılığında CMR Anlaşması uyarınca üç nüsha halinde düzenlenen, malların taşıyıcı tarafından iyi durumda teslim alındığını belgeleyen taşıma senedidir.

Tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerinin mesleki yeterliliğini belgeleyen, yetkili kurumlardan alınan eğitim ve sınav sonrasında verilen 5 yıl geçerli sertifikadır.

Kaza veya acil durumlarda sürücünün alması gereken önlemleri, yapması gereken eylemleri ve kullanacağı ekipmanları gösteren, sürücünün dilinde hazırlanan kabin içi belgedir.

Tehlikeli maddelerin birden fazla taşıma modu (örn. karayolu ve denizyolu) kullanılarak taşınması durumunda düzenlenen, kombine beyan ve ambalaj sertifikası niteliğindeki belgedir.

Tehlikeli madde taşıyan araçların otoyollar dışındaki yollarda seyahat ederken uymak zorunda oldukları, taşımacı tarafından hazırlanan ve rotayı belirleyen belgedir.

İşletmelerde tehlikeli maddelerin güvenli bir şekilde elleçlenmesi ve taşınmasını denetleyen, Bakanlıkça yetkilendirilmiş ve sertifikalandırılmış uzmandır.

Uluslararası demiryolu taşımacılığında CIM Anlaşması hükümlerine göre düzenlenen, demiryolu işletmesi ile gönderici arasındaki taşıma sözleşmesini gösteren belgedir.

Gemi kaptanı veya acentesi tarafından düzenlenen, yükün teslim alındığını ve varış noktasında alıcısına teslim edileceğini taahhüt eden hukuki taşıma belgesidir.

Tehlikeli maddelerin konteyner veya araca uluslararası denizcilik kurallarına (IMDG Kod) uygun ve emniyetli bir şekilde istiflendiğini beyan eden belgedir.

Havayolu taşımacılığında, uçağa yüklenen tehlikeli maddelerin detayları hakkında uçağın sorumlu pilotuna kalkıştan önce yazılı olarak verilen bildirim formudur.

Tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesislerinin (limanlar vb.) bu operasyonları yapmaya teknik olarak elverişli olduğunu gösteren ve almaları zorunlu olan belgedir.

Kıyı tesislerinde tehlikeli maddelerle ilgili yapılan tüm işlemlerin, sorumlulukların ve acil durum tedbirlerinin nasıl uygulanacağını açıklayan ve tesiste bulundurulan kılavuzdur.

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan, tehlikeli maddelerin havayolu ile emniyetli bir şekilde taşınmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen talimattır.

COTIF Sözleşmesi'nin C ana ekini oluşturan ve tehlikeli maddelerin demiryolu hatları üzerinden uluslararası güvenli taşınmasını düzenleyen kurallar bütünüdür.

Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınmasına İlişkin Uluslararası Kod'dur. IMO tarafından hazırlanan bu kod, deniz yoluyla taşınan tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, ambalajlanması, işaretlenmesi ve güvenli istiflenmesi kurallarını belirleyerek deniz çevresini korumayı amaçlar.

Tehlikeli Eşyaların Demir Yolu ile Uluslararasında Taşınmasına İlişkin Yönetmelik'tir. COTIF Sözleşmesi'nin Ek-C'sini oluşturan bu düzenleme, demir yoluyla tehlikeli madde taşımacılığının operasyonel, teknik ve güvenlik kurallarını belirler.

Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi'dir. Ticari gemilerde can emniyeti, yangın önleme, telsiz haberleşmesi ve tehlikeli yüklerin taşınması gibi hayati konuları düzenleyen en önemli uluslararası denizcilik sözleşmesidir.

Uluslararası Demir Yolu Taşımalarına İlişkin Anlaşma'dır. Demir yoluyla uluslararası yolcu, eşya ve tehlikeli madde taşımacılığını standart kurallara bağlayan ve OTIF tarafından yürütülen ana sözleşmedir.

Uluslararası Güvenlik Yönetimi Kodu'dur. Deniz yolu taşımacılığında çalışan gemilerin güvenli yönetimi ve kirliliğin önlenmesi amacıyla oluşturulmuş, şirket ve gemi düzeyinde uygulanan bir yönetim sistemidir.

Yabancı bayraklı gemilerin, uğradıkları liman devletinin yetkilileri tarafından uluslararası sözleşmelere (SOLAS, MARPOL vb.) uygunluk açısından denetlenmesi sürecidir. Ciddi eksiklik durumunda gemi seferden men edilebilir.

Sıvı, gazlı, toz ya da granül halindeki tehlikeli maddelerin taşınması için özel olarak tasarlanmış, üzerinde bir veya birden fazla sarnıç (tank) barındıran demir yolu vagonudur.

Eşyanın Demiryoluyla Uluslararası Taşıma Sözleşmesine İlişkin Tek Tip Kuralları ifade eden kısaltmadır. COTIF'in Ek-B'sinde yer alır ve demir yolu yük taşımacılığındaki hukuki sorumlulukları düzenler.

Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine Ait Uluslararası Sözleşme'dir. Gemilerin operasyonel nedenlerle veya kazalar sonucu denizi kirletmesini önlemek amacıyla oluşturulmuş 6 teknik ekten oluşan protokoldür.

Tehlikeli yükün asli niteliklerini değiştirmeden yerinin değiştirilmesi, aktarılması, havalandırılması, ambalajlarının yenilenmesi veya taşımaya yönelik benzeri koruyucu işlemlerin yapılması sürecidir.

Demir yolu taşımacılığında manevra veya seyir esnasında, lokomotif ile tehlikeli madde yüklü vagonlar arasına koruma amacıyla bağlanan tehlikesiz yük vagonudur.

Tehlikeli maddelerin deniz taşıtlarına yüklenebilmesi için gönderici tarafından hazırlanan ve yükleme öncesinde taşımacıya teslim edilmesi zorunlu olan uluslararası tehlikeli yük beyan belgesidir.

Tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesislerinin, bu yüklerin güvenli bir şekilde elleçlenmesine ve depolanmasına uygun altyapıya sahip olduğunu gösteren ve idare tarafından verilen resmi belgedir.

Tehlikeli Atıkların Sınırlar Ötesi Taşınımının ve Bertarafının Kontrolüne İlişkin Sözleşme'dir. Tehlikeli atıkların ülkeler arası ithalat ve ihracatının kontrol altında tutulmasını hedefleyen uluslararası çevre anlaşmasıdır.

Türkiye'de atıkların oluşumundan bertarafına kadar olan sürecini, tehlikeli atıkların sınıflandırılmasını ve taşınma esaslarını düzenleyen temel ulusal çevre mevzuatıdır.

Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-3/A'da yer alan tehlikeli özelliklerden birini ya da birden fazlasını taşıyan ve Ek-4'teki listede altı haneli kodunun yanında yıldız (*) işareti bulunan atıklardır. Örneğin, metal kaplama sanayisinden çıkan siyanürlü atık sular bu sınıfa girer.

Tehlikeli kimyasalların özelliklerini, risklerini, iş yerinde alınacak güvenlik önlemlerini ve insan sağlığı ile çevreyi korumaya yönelik acil durum bilgilerini içeren detaylı belgedir. Atıkların tehlikelilik özelliklerinin belirlenmesinde birincil bilgi kaynağı olarak kullanılır.

TS EN ISO/IEC 17025 'Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği için Genel Şartlar' standardına göre yetkilendirilmiş laboratuvardır. Atıkların tehlikelilik sınır değerlerinin tespiti için yapılan analizlerin bu laboratuvarlarda gerçekleştirilmesi zorunludur.

Kuvvetli asidik veya kuvvetli bazik bileşiklerin sahip olduğu, temas ettiği canlı dokuları, metalleri veya diğer malzemeleri kimyasal olarak aşındırma ve tahrip etme özelliğidir. pH değeri 2'den küçük veya 12.5'ten büyük olan atıklar genellikle bu sınıftadır.

Oda sıcaklığında kolayca buharlaşabilen, iç ortam hava kalitesini düşüren ve insan sağlığına zararlı olan organik kimyasal maddelerdir. Tehlikeli atıkların sızdırmaz ambalajlarda toplanması bu emisyonların azaltılmasını sağlar.

Tehlikeli atıkların üretildikleri tesiste, geri kazanım veya bertaraf tesislerine gönderilmeden önce yasal olarak en fazla 6 ay süreyle güvenli alanlarda bekletilmesi işlemidir. Bu sürenin aşılması durumunda idari yaptırımlar uygulanır.

Tehlikeli maddelerin ve tehlikeli atıkların karayoluyla güvenli, düzenli ve insan sağlığına zarar vermeden uluslararası taşınmasını düzenleyen Avrupa Anlaşması'dır. Taşımacılıkta kullanılan araçların, ambalajların ve sürücülerin uyması gereken standartları belirler.

Tehlikeli atıkların üretim noktasından bertaraf noktasına kadar olan tüm taşıma sürecini GPS, mobil cihazlar ve web tabanlı yazılımlar aracılığıyla anlık olarak izleyen ve denetleyen sistemdir. Bu sistem sayesinde kaçak dökümler ve eksik beyanlar önlenir.

MoTAT sisteminde kullanılan araç takip cihazlarının tedarikini, montajını, teknik desteğini sağlayan ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş aracı kuruluşlardır. Türkiye genelinde kesintisiz teknik servis ağı kurmakla yükümlüdürler.

Atık üreticisinin MoTAT sistemi üzerinden çevrimiçi atık taşıma talebi oluşturduğunda sistem tarafından üretilen ve yükleme esnasında mobil cihaza girilmesi zorunlu olan kontrol kodudur.

Atık üreticisi ve taşıyıcı firma arasındaki teslimatın doğrulanması amacıyla MoTAT sistemi tarafından üretilen ve yükleme sırasında mobil cihaza girilen güvenlik kodudur.

Karayoluyla tehlikeli madde ve tehlikeli atık taşıyan sürücülerin alması zorunlu olan, uluslararası geçerliliğe sahip mesleki yeterlilik belgesidir. Bu belgeye sahip olmayan sürücülerin tehlikeli atık taşıyan araçları kullanması yasaktır.

Atık listesinde (M) yani muhtemel tehlikeli olarak işaretlenmiş atıkların tehlikeli olup olmadığını belirlemek için Ek-3/B'de tanımlanan sınır derişim yüzdeleridir. Atık içerisindeki madde bu değerin üzerindeyse atık tehlikeli kabul edilir.

Çalışanların dikkatsizliği veya sistemsel hatalar sonucu aniden ortaya çıkan, can ve mal bütünlüğüne zarar veren olaylardır. Örneğin, bir depoda forkliftin devrilmesi sonucu operatörün yaralanması bu kapsama girer.

Sigortalının çalıştığı işin niteliğine veya işin yürütüm şartlarına bağlı olarak tekrarlanan bir sebeple uğradığı geçici veya sürekli hastalıklardır. Kimyasal sızıntıya maruz kalan işçinin akciğer rahatsızlığı yaşaması örnektir.

Kaza anında doğrudan ortaya çıkan tazminat, tedavi giderleri ve ekipman hasarı gibi somut harcamalardır. Kazada kırılan bir makinenin tamir masrafı doğrudan maliyettir.

Kaza sonrasında uzun vadede ortaya çıkan prestij kaybı, iş gücü kaybı ve üretim aksamaları gibi görünmez giderlerdir. Kazadan sonra siparişlerin gecikmesiyle yaşanan müşteri kaybı dolaylı maliyettir.

Çalışma ortamında enfeksiyon ve salgın hastalıklara yol açabilen mikroorganizmalar ve zararlı canlılardır. Hastane atıklarıyla temas eden personelin virüs kapma riski buna örnektir.

İş yerinin aydınlatma, havalandırma, gürültü ve zemin durumu gibi fiziksel ortam yetersizlikleridir. Kaygan bir zemin nedeniyle çalışanın düşmesi fiziksel tehdit kaynaklıdır.

Yanıcı, yakıcı, zehirli veya aşındırıcı kimyasal maddelerin kullanımından kaynaklanan tehlikelerdir. Laboratuvarda asit sızıntısı yaşanması kimyasal tehdide örnektir.

İş yeri tasarımı ve iş akış süreçlerinin insan fizyolojisine ve hareketlerine uygun olarak planlanmasıdır. Ağır yüklerin sürekli yüksek raflardan indirilmesi kötü ergonomiye örnektir.

Kazaların temel nedenini çalışanların bireysel tutum, davranış ve dikkatsizliklerine bağlayan teoridir. Aceleci bir çalışanın koruyucu gözlük takmayarak gözünü yaralaması bu teoriyle açıklanır.

İnsan hatasının ancak kötü tasarlanmış sistemler ve hatalı süreçlerle bir araya geldiğinde kazaya yol açacağını savunan teoridir. Kibritin kava sürtülerek ateş alması benzetmesiyle açıklanır.

Bir kazanın gerçekleşmesi için kazaya yol açan tüm faktörlerin eş zamanlı olarak bir araya gelmesi gerektiğini savunan teoridir. Faktörlerden biri eksik olduğunda kaza gerçekleşmez.

Kazaların, iş yerindeki mevcut düzen ve sistemin kısmen veya tamamen bozulması sonucu zincirleme reaksiyonla oluştuğunu belirten teoridir. Bir makinenin arızalanıp diğer hatları durdurması örnektir.

Sistem içindeki kontrolsüz enerji birikimlerinin ve düzensiz enerji akışlarının kazalara yol açtığını savunan teoridir. Basınçlı bir tankın fazla enerji birikimi nedeniyle patlaması örnektir.

İş yerinde düzen, temizlik, standartlaştırma ve güvenliği sağlamak amacıyla uygulanan 6 aşamalı sistematik yönetim modelidir. Gereksiz malzemelerin ayıklanması (Sort) ilk adımıdır.

İş güvenliği süreçlerinin tüm çalışanlar ve yöneticiler tarafından benimsenerek bir yaşam felsefesi haline getirilmesidir. Her çalışanın tehlikeli bir durumu gördüğünde işi durdurabilmesi bu kültüre örnektir.

İş sağlığı ve güvenliği risklerini yönetmek için geliştirilmiş, PUKÖ döngüsünü temel alan uluslararası yönetim standardıdır. İşletmelerin risk analizlerini bu standarda göre yapması gerekir.

Planla, Uygula, Kontrol Et ve Önlem Al aşamalarından oluşan sürekli iyileştirme modelidir. Risk analizine göre yeni bir acil durum planı hazırlanması planlama aşamasıdır.

Risklerin akla uygun ve uygulanabilir en düşük seviyeye indirilmesi gerektiğini savunan güvenlik yaklaşımıdır. Çok yüksek maliyetli olmayan ama riski ciddi azaltan önlemlerin seçilmesini öngörür.

Sisteme eklenecek bir güvenlik önleminin getireceği maliyet ile önleyeceği kazaların ekonomik faydasının karşılaştırılmasıdır. Gemilere çift cidarlı gövde yapılmasının maliyet-fayda dengesi buna örnektir.

Tasarım aşamasında hızlıca hazırlanan, risklerin sıklık ve şiddetine göre önceliklendirildiği kalitatif risk değerlendirme metodolojisidir. Yeni bir tesis kurulmadan önce yapılan ilk risk taramasıdır.

İstenmeyen bir ana olaydan yola çıkarak buna neden olan tüm alt faktörleri tümdengelim yöntemiyle ve mantık kapılarıyla analiz eden tekniktir. Bir tankerin yanma nedenlerinin hiyerarşik şemasıdır.

Ekipman, parça ve süreçlerdeki olası hata modlarını, bunların etkilerini ve olasılıklarını analiz ederek önleyici faaliyetler belirleyen yöntemdir. Bir vananın sızdırma olasılığının hesaplanması örnektir.

IMO tarafından deniz güvenliğini geliştirmek amacıyla önerilen, beş aşamalı bütünleşik ve sistematik risk değerlendirme yaklaşımıdır. Gemilerin seyir ve yükleme güvenliği analizlerinde kullanılır.