Ders Raporu
← İşletme Yönetimi
Ders Raporu

İşletme Yönetimi

Açıköğretim Fakültesi » İşletme Lisans Programı » Anadolu Üniversitesi AÖF · 8 ünite

Konu Özeti

Ünite 1: Yönetim ve Yönetici

Yönetim en genel anlamıyla, önceden belirlenmiş amaçlara ulaşmak için işbirliğini sağlayarak insanların ve eşyanın verimli, etkili ve iktisadi kullanımı doğrultusunda bir karar verme ve uygulama sürecidir. Bu süreç eldeki kaynakların planlanmasıyla başlar; örgütleme, yöneltme ve koordinasyonla devam eder. Son aşamada ise elde edilen sonuçların planlanana uygun olup olmadığı denetlenir ve elde edilen geri bildirim bilgileri yeniden sürece dahil edilir.

Ünite 2: Klasik ve Neo-Klasik Yönetim Kuramları

Klasik Yönetim Kuramı, sanayi devrimi sonrasında ortaya çıkan büyük ölçekli işletmelerin yönetim sorunlarına çözüm bulmak ve kurumsal performansı en üst düzeye çıkarmak amacıyla geliştirilmiştir. Bu kuramın temelinde rasyonellik, kurallar, standartlar ve mekanik bir düzen anlayışı yatmaktadır. Klasik kuram, insanı sadece maddi ödüllerle motive edilebilen rasyonel bir varlık (homo rationalis) olarak kabul eder ve işletmeyi dış çevresinden yalıtılmış kapalı bir teknik sistem olarak ele alır.

Ünite 3: Modern Yönetim Kuramları

Modern yönetim kuramları, klasik ve neoklasik yönetim teorilerinin organizasyonları dış çevrelerinden yalıtılmış, kapalı birer sistem olarak ele alan eksik yaklaşımlarına bir tepki ve tamamlayıcı unsur olarak ortaya çıkmıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında hızla değişen teknolojik, ekonomik ve sosyal koşullar, işletmelerin hayatta kalabilmek için çevreleriyle dinamik bir etkileşim kurmalarını zorunlu hale getirmiştir. Bu doğrultuda modern yönetim düşüncesinin ilk temel sütununu oluşturan Sistem Yaklaşımı, biyolog Ludwig von Bertalanffy'nin 1928 yılında öne sürdüğü ve 1950'lerde disiplinler arası bir nitelik kazanan 'Genel Sistem Teorisi'ne dayanmaktadır.

Ünite 4: Planlama

İşletme organizasyonlarında amaçların belirlenmesi, işletmenin gelecekte kendisini pazarda nerede görmek istediğini, hangi konumda ve büyüklükte olmayı hedeflediğini bugünden ortaya koyan kritik bir süreçtir. Amaçlar, işletmenin gelecekte uzun dönemde ulaşmak istediği genel durumları ifade ederken; hedefler ise bu amaçlara ulaşmak için belirlenmiş, daha kısa sürede gerçekleştirilmesi beklenen, somut ve ölçülebilir aşamalardır. Bir amacın gerçekleştirilmesi genellikle birden fazla alt hedefin başarıyla tamamlanmasına bağlıdır.

Ünite 5: Örgütleme

Örgütleme süreci, işletme yönetiminin planlamadan sonra gelen ikinci temel fonksiyonudur. Planlama aşamasında belirlenen stratejik amaç ve hedeflere ulaşabilmek için hangi işlerin yapılacağının, bu işleri yapacak personelin niteliklerinin ve yetkilendirme sınırlarının belirlenmesi gerekir. Aynı zamanda işlerin yürütüleceği yer, kullanılacak yöntemler ve araç-gereçlerin organize edilmesi de bu sürecin kapsamındadır.

Ünite 6: Yöneltme

Yöneltme (yürütme), planlama ve örgütleme aşamalarından sonra gelen, yönetim sürecinin üçüncü ve en dinamik fonksiyonunu oluşturur. Planlama ve örgütleme fonksiyonları yapısal ve statik bir özellik gösterirken, yöneltme fonksiyonu örgütün çeşitli basamaklarına yerleştirilmiş olan insanlarla doğrudan ilişki kurmayı, onları harekete geçirmeyi ve amaca doğru yönlendirmeyi içerir. Yöneltme, örgütün saptanan amaçları doğrultusunda çalışanları istenen yönde davranışa sevk etme, motive etme ve onlara iş yaptırma faaliyetidir.

Ünite 7: Koordinasyon ve Kontrol

İletişim, en yalın tanımıyla anlamın bir taraftan diğer tarafa transfer edilmesi ve bu anlamın alıcı tarafından doğru bir şekilde anlaşılması sürecidir. Bu süreçte sadece bilginin gönderilmesi yeterli değildir; alıcının mesajı zihninde anlamlandırması ve yorumlaması gerekir. İletişim süreci yedi temel unsurdan oluşur: gönderici (mesajı başlatan kaynak), kodlama (düşüncelerin sembollere, sözcüklere veya işaretlere dönüştürülmesi), mesaj (aktarılmak istenen fiziksel ürün), kanal (mesajın üzerinden aktığı ortam), alıcı (mesajın iletildiği kişi veya kurum), çözümleme (alıcının mesajı yorumlayarak anlamlı hale getirmesi) ve geri bildirim (alıcının göndericiye verdiği karşılık).

Ünite 8: Çağdaş Yönetim Konuları

Çağdaş yönetim dünyasında bilgi, enformasyonun organize edilerek anlam kazanmış halidir. Bilginin örgüt amaçları doğrultusunda üretilmesi, dağıtılması, depolanması ve etkin kullanımı süreçlerinin bütününe bilgi yönetimi adı verilir. Bilgi yönetimi, bireylerin ve takımların sahip olduğu kolektif birikimi sistematik bir şekilde örgütsel değere dönüştürmeyi hedefler.

Öne Çıkan Kavramlar

YönetimÖnceden belirlenmiş amaçlara ulaşmak için işbirliğini sağlayarak insanların ve eşyanın verimli, etkili ve iktisadi kullanımı doğrultusunda karar verme ve uygulama sürecidir. Örneğin, bir fabrikada üretim hedeflerine ulaşmak için makinelerin ve işçilerin planlı bir şekilde organize edilmesi bu sürece dahildir.
ParadigmaÜzerinde çalışılan konuya, olaylara ve çevreye bakarken kullanılan gözlük metaforuyla tanımlanan bakış açısıdır. Yönetimin temel paradigması, kurumsal performansı artırmak amacıyla gelir maksimizasyonu ve gider minimizasyonu üzerine kurulmuştur.
İktisadilikBelirli bir dönemde birim mal ve/veya hizmetin üretilebilmesi için gerekli maliyet giderlerinin düzeyiyle ilgili olan ve bunun en düşük maliyetle gerçekleştirilmesini temel alan kavramdır. Örneğin, üretim maliyetini düşürüp satış gelirini artırmak iktisadilik oranını yükseltir.
YöneticiYönetme gücünü elinde bulunduran, işletme kaynaklarını planlayan, organize eden, koordine eden ve denetleyen, risk dışındaki sorumlulukları üstlenen işletme çalışanıdır. Girişimciye karşı sorumlu olup dönem sonu kâr veya zararından doğrudan etkilenmez.
Genel Yöneticiİşletmenin veya bağımsız bir birimin (fabrika, mağaza, depo gibi) tüm fonksiyonlarından ve genel operasyonel performansından sorumlu olan yöneticidir. Sorumluluk alanı tek bir departmanla sınırlı değildir.
Fonksiyonel Yöneticiİşletmenin sadece belirli bir uzmanlık alanından veya departmanından (satış, satın alma, insan kaynakları gibi) sorumlu olan yöneticidir. Yetki ve sorumlulukları ilgili olduğu fonksiyon ile sınırlandırılmıştır.
Proje YöneticisiBelirli bir projenin (örneğin iş analizi veya müşteri memnuniyeti projesi) hedeflenen sürede ve bütçede gerçekleşmesinden ve proje ekibinin yönetiminden sorumlu olan kişidir. Görevi proje tamamlandığında sona erer.
YetkinlikÜstün bir performans elde edebilmek için bilgi, beceri ve tutumları kapsayan, gözlemlenebilir, ölçülebilir ve değerlendirilebilir davranışlar bütünüdür. Yöneticilerin görevlerini başarıyla yerine getirmelerini sağlayan temel nitelikleri ifade eder.
Kavramsal YetkinlikYöneticinin işletmeyi ve içinde yer aldığı sektörü bir bütün olarak görebilme, soyut düşünebilme, geleceğe yönelik öngörülerde bulunma ve strateji geliştirebilme yeteneğidir. Özellikle üst düzey yöneticilerde bulunması gereken en kritik yetkinliktir.
Beşeri Yetkinlikİnsanlarla verimli çalışabilme, etkili iletişim kurabilme, çalışanları motive edebilme, koordine etme ve çatışmaları çözebilme yeteneğidir. Orta düzey yöneticilerde bu yetkinliğin yüksek olması beklenir.
Teknik YetkinlikSatın alma, üretim, finans gibi uzmanlık alanlarındaki makineleri, donanımları, teknikleri ve yöntemleri verimli şekilde kullanabilme becerisidir. İşin doğrudan uygulayıcısı olan alt düzey yöneticilerde ağırlıklı olarak bulunur.
Profesyonel YöneticiYöneticilik işini kazanç sağlamak amacıyla yapan, bu alanda mesleki eğitim almış, uzmanlaşmış ve deneyim kazanmış kimsedir. İşletmede sorunlarla karşılaştığında yapıcı ve çözüm odaklı tavır sergiler.
İç Girişimciİşletmede girişimci gibi davranan, risk alma ve yenilik yapma yoluyla mevcut kaynakları yüksek katma değerli nihai ürün veya hizmete dönüştürme sorumluluğunu üstlenen profesyonel yöneticidir. Halk dilinde 'patronun adamı' olarak da adlandırılır.
GirişimciSermayesini kâr elde etmek amacıyla ortaya koyan, üretim faktörlerini bir araya getirerek belirli bir mal ve/veya hizmeti üretmek veya pazarlamak riskini üstlenen kişidir. En belirgin özelliği kâr ve zarar riskini doğrudan üstlenmesidir.
StratejiRekabet üstünlüğü sağlayabilmek ve amaçlar doğrultusunda ilerleyebilmek için sürekli olarak iç ve dış çevre analizlerinin gerçekleştirilmesi ve işletmenin konumunun belirlenmesi sürecidir. Nelerin yapılacağı kadar nelerin yapılmayacağını da netleştirir.
Politikaİşletmede çalışanların davranış ve kararlarına yol gösteren, stratejilerle saptanmış amaçlara ulaşma yollarını belirleyen genel anlatımlardır. Sık sık değişmezler ve uygulama odaklı ilke ve kuralları ifade ederler.
İşletmeToplumun gereksinim duyduğu ekonomik değer taşıyan mal ve/veya hizmetlerin üretildiği veya pazarlandığı, kâr elde etmek ya da hizmet yaratmak amacıyla üretim faktörlerinin sistemli olarak bir araya getirildiği ekonomik, teknik ve sosyal varlıktır.
Vizyonİşletmenin gelecekte ulaşmak istediği resmi, geleceği görebilme ve gelecekle ilgili uzun vadeli amaç belirleme yeteneğidir. Çalışanlara ortak bir yön duygusu kazandırır.
Misyonİşletmenin varoluş nedenini açıklayan, vizyona ulaşmak için atılması gereken adımları ve değerleri ifade eden, süreklilik gösteren amaç beyanıdır. İşletmeyi rakiplerinden farklı kılan temel kimliği yansıtır.
Rolİnsanların ilişki içinde olduğu bireylerden bekledikleri kanıksanmış davranışlar bütünüdür. Yöneticiler üstlendikleri hiyerarşik pozisyona göre ast, üst, iş arkadaşı veya temsilci gibi farklı roller oynamak durumundadırlar.
YetkiYöneticinin karar verme, emir verme ve kaynak tahsisinde sahip olduğu resmi ve yasal haklardır. Örgüt şemasındaki pozisyonlara göre sınırlandırılarak düzenlenir ve yöneticiler tarafından kullanılır.
Klasik Yönetim KuramıTaylor'un bilimsel yönetimi, Fayol'un yönetim süreci ve Weber'in bürokrasi yaklaşımlarından oluşan, örgütü kapalı bir sistem olarak ele alan ve temel amacı kârlılık ile kurumsal performansı artırmak olan pragmatik kuramdır.
Sistemli Kaytarmaİşçilerin kendi çıkarlarını ve iş güvencelerini korumak amacıyla, hatalı yönetim sistemlerinden de yararlanarak günlük üretim miktarlarını kasıtlı ve organize bir şekilde sınırlandırmalarıdır.
Düşünsel DevrimTaylor'a göre, işçi ve işverenlerin üretilen artı değerin (pastanın) nasıl paylaşılacağına odaklanmak yerine, bu artı değeri işbirliği içinde nasıl büyüteceklerini düşünmelerini öngören zihniyet değişimidir.

Sınavda Dikkat Et

  • İktisadilik formülünü (Satış Geliri / Üretim Maliyeti) ve bu oranın kurumsal performans için 1'den büyük olması gerektiğini mutlaka ezberleyin; hesaplama veya yorum sorusu olarak gelebilir.
  • Yönetici ile girişimci arasındaki farkı 'kâr' ve 'ücret' ayrımı üzerinden kodlayın; sermaye koyup kâr alan girişimci, emeği karşılığı ücret alan yöneticidir.
  • Yönetim düzeyleri ile yetkinlikler arasındaki doğrusal ilişkiye dikkat edin; üst düzeyde kavramsal, orta düzeyde beşeri, alt düzeyde teknik yetkinlikler ön plana çıkar.
  • Henry Mintzberg'in yönetici rollerini üç ana grupta (bireylerarası, bilgi, karar verme) sınıflandırarak çalışın; hangi alt rolün hangi grupta olduğu sınavda sıkça sorulur.
  • Hat, kurmay ve fonksiyonel yetki türlerinin tanımlarını karıştırmayın; özellikle başka bölüm çalışanına geçici emir verme hakkı tanıyan yetkinin 'fonksiyonel yetki' olduğunu unutmayın.
  • Klasik yönetim kuramının (Taylor, Fayol, Weber) insanı sadece maddi/ücret unsurlarıyla motive olan 'ekonomik insan' olarak gördüğünü ve kapalı sistem yaklaşımını benimsediğini aklınızda bulundurun.
  • Taylor'un 'Düşünsel Devrim' kavramına dikkat et; bu kavram artı değerin paylaşımından ziyade işbirliğiyle artırılmasına odaklanır.
  • Henri Fayol'un yönetim fonksiyonları (planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon, denetim) sırasıyla sınavda sıkça sorulur.
  • Max Weber'in otorite üçlemesini (Karizmatik, Geleneksel, Akılcı-Yasal) ve bürokrasinin akılcı-yasal otoriteye dayandığını unutma.
  • Hawthorne Araştırmaları'nın en önemli sonucunun 'biçimsel olmayan örgüt'ün ve sosyal ilişkilerin keşfi olduğunu aklında tut.
  • Herzberg'in modelinde ücret ve iş güvencesinin motivasyon değil, sadece tatminsizliği önleyen 'hijyen' faktörü olduğunu unutma.
  • McGregor'un X Kuramı (olumsuz/klasik) ve Y Kuramı (olumlu/neo-klasik) varsayımları arasındaki farkları iyi ayırt et.