Ünite 3: Kültür ve Kültürel Değişme — Önemli Kavramlar

Bir toplum veya grubun yaşam biçimini tanımlayan karmaşık bir anlam ve davranış sistemidir. Dil, inanç, değer, norm ve davranışlar ile nesilden nesile aktarılan maddi ve manevi ögelerin bütününü kapsar.

Bir toplumun teknolojik ilerlemesini, üretim tekniklerini, hünerlerini ve ürettiği somut araç gereçleri ifade eder. Örneğin; binalar, fabrikalar, bilgisayarlar ve giysiler maddi kültür ögeleridir.

Toplum yaşamını düzenleyen soyut değerler, inançlar, gelenekler, görenekler ve ahlak kurallarından oluşan kültür boyutudur. Toplumsal davranışları korumada maddi kültürden daha güçlüdür.

Belirli sınırlarla çizilmiş bir bölgede yaşayan ve siyasi otoritesini bu sınırlar içinde belirgin kılan insanlardan oluşmuş politik içerikli bir bütündür.

Organize olmuş toplumsal ilişkileri paylaşan, ortak bir kültüre sahip olan ve belirli ulusal sınırlar içinde bir arada yaşayan insanlar bütünüdür.

Bireyin içinde yaşadığı toplumun kültürel değerlerini, normlarını, dilini ve rollerini öğrenerek o topluma uyum sağlama sürecidir.

İnsanların iletişim kurarken kullandıkları, arkasında belirli bir anlam barındıran ve ortaklaşa değer yüklenen her türlü nesne, ses, işaret veya davranıştır.

Edward Sapir ve Benjamin Whorf tarafından savunulan, insanların dünya hakkındaki algılamalarını ve gerçeklik görüşlerini kullandıkları dilin yapısının belirlediğini öne süren tezdir.

Kültür tarafından belirlenen, toplumda bireylerin tutum ve davranışlarını düzenleyen, yaptırımı olan yerleşik kurallar ve standartlar sistemidir.

Yazılı olan, devlet veya resmi kurumlarca yürürlüğe konan ve ihlal edildiğinde resmi cezalarla (hapis, para cezası) karşılaşılan yasa ve yönetmeliklerdir.

Yazılı olmayan, toplumsal etkileşim içinde kendiliğinden oluşan ve ihlal edildiğinde dışlanma, ayıplanma gibi sosyal yaptırımlarla karşılaşılan kurallardır.

Günlük yaşamı düzenleyen, daha gevşek tanımlanan ve ihlal edildiğinde hafif yaptırımlarla karşılaşılan toplumsal davranış standartlarıdır; selamlaşma biçimleri buna örnektir.

Adetlere kıyasla çok daha katı olan, toplumun ahlak ve etik standartlarını belirleyen ve ihlali durumunda sert cezalar gerektiren güçlü normlardır.

Bir toplumun üyeleri tarafından neyin iyi, doğru, güzel ve arzu edilir olduğuna ilişkin paylaşılan genel fikirler, ilkeler ve ahlaki ölçütlerdir.

Bir kültürün tüm farklı parçalarının, geleneklerinin ve ögelerinin birbirine uyumlu bir şekilde bağlanarak anlamlı bir bütün oluşturması durumudur.

Bir toplumdaki temel kurumlardan en çok desteği alan, gücü elinde bulunduran sınıfların sahip olduğu ve çoğunluk tarafından genel standart kabul edilen kültürdür.

Baskın kültürün sınırları içinde varlığını sürdüren, ancak kendisini diğer gruplardan ayıran özgün değer, norm, inanç ve yaşam tarzlarına sahip olan grupların kültürüdür.

Değer, norm ve yaşam biçimi açısından içinde yaşanılan baskın kültüre bilinçli olarak tamamen ters düşen, onu reddeden ve alternatif sunan alt kültür türüdür.

Toplum içinde özel bir yaşam tarzına, zevklere ve alışkanlıklara sahip olan küçük, elit bir grubun tükettiği estetik ve sanatsal mükemmellik içeren ürünlerdir.

Kültür endüstrisi tarafından kitleler için üretilen, toplumun büyük çoğunluğu tarafından beğenilen, tüketilen ve günlük yaşamı şekillendiren yaygın kültür kalıplarıdır.