Ünite 7: Menkul Kıymetler ve Muhasebe İşlemleri — Önemli Kavramlar

Finansal piyasalardan fon talep edenlerin, fon sunanlara verdikleri, ortaklık veya alacaklılık hakkı sağlayan ve kısmen veya tamamen devredilebilir nitelikteki kıymetli evraklardır. Örnek olarak hisse senedi ve tahviller bu grupta yer alır.

Sermayesi paylara bölünmüş şirketler tarafından çıkarılan, ortaklık sermayesine katılma payını temsil eden ve sahibine kâr payı ile yönetim hakkı veren kıymetli evraktır. Athena işletmesinin borsada işlem gören hisse senetlerinin satın alınması buna örnektir.

Anonim şirketler veya kamu kuruluşları tarafından uzun vadeli borç para bulmak amacıyla ihraç edilen, sahibine sabit faiz geliri sağlayan borçlanma senedidir. Nemesis işletmesinin ihraç ettiği yıllık %36 faizli tahviller bu kavrama örnektir.

Borçlu tarafından imzalanarak alacaklıya verilen, belirlenen vadede ve yerde kayıtsız şartsız belirli bir tutarın ödenmesi yükümlülüğünü içeren kısa vadeli borçlanma senedidir. Apollo işletmesinin finansman bonosu buna örnektir.

Karşılıklı pazarlık ortamında, bilgili ve istekli taraflar arasında bir varlığın el değiştirmesi veya bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkan tutardır. Borsada işlem gören hisse senetlerinin o anki piyasa fiyatı bu değere örnektir.

Değeri başka bir finansal varlığın veya sözleşmenin değerindeki değişime bağlı olan, net bir başlangıç yatırımı gerektirmeyen ve vadeye kadar nakit akışı gerektirmeyen finansal araçlardır.

İşletmelerin tüm borçları düşüldükten sonra kalan varlıkları üzerindeki payı veya hakkı gösteren sözleşmelerdir. Organize piyasada işlem görmeyen şirketlerin hisse senetleri bu gruba girer.

İşletmenin arzu ettiği takdirde vadesine kadar elinde tutabileceği ancak satılması yönünde bir kısıtlama veya yükümlülük bulunmayan, her an nakde dönüştürülebilecek menkul kıymetlerdir.

İşletmenin vade sonuna kadar elinde tutma niyeti ve finansal imkanının bulunduğu, sabit veya belirlenebilir ödemeler içeren ve sabit vadesi olan borçlanma araçlarıdır.

Menkul kıymetin üzerinde yazılı olan, ihraç sırasında belirlenen parasal değerdir. Örneğin, bir tahvilin üzerinde yazan 1.000 TL tutarındaki değer onun nominal değeridir.

Menkul kıymetlerin işletmenin muhasebe kayıtlarında gösterilen, edinim veya değerleme sonrası defter değeridir. Satın alınan hisse senetlerinin yevmiye kaydındaki tutarı kayıtlı değerdir.

Köprü, baraj, kara yolu gibi kamuya ait altyapı tesislerinin gelirlerine gerçek ve tüzel kişilerin ortak olması amacıyla çıkarılan, ancak mülkiyet hakkı vermeyen senetlerdir.

Belge sahibine ihraç eden anonim ortaklığın yönetim hakkını vermeden, sadece kâr ve zarara ortak olma hakkı ve sorumluluğu yükleyen finansal araçtır.