Ünite 7: Gelir ve Giderler — Önemli Kavramlar

İşletmenin olağan faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ve satışlar, ücretler, faiz, temettü gibi adlar taşıyan brüt gelir unsurudur. Örneğin bir ticari işletmenin mal satışından elde ettiği brüt tutarlar hasılat kapsamında yer alır.

İşletmelerin mal satışlarında uyguladığı indirim olup, satış bedelinden düşüldükten sonra kalan net tutar gelir olarak kaydedilir. Örneğin, sürekli müşteriye yapılan %3'lük indirim satış gelirini düşürür.

Birden fazla muhasebe dönemine yaygın hizmet sözleşmelerinde, bilanço tarihinde gerçekleşen hizmet miktarına denk düşen kısmın gelir olarak kaydedilmesi yöntemidir. Böylece kâr veya zarar tamamlama ölçüsünde tablolara yansır.

Gelir ve giderlerin tahsil veya ödeme tarihine bakılmaksızın ait oldukları döneme kaydedilmesini ve dönemin sonuçlarıyla eşleştirilmesini öngören muhasebe ilkesidir. Gelecek döneme ait peşin tahsilatlar bu kavramla ayrıştırılır.

İzleyen aylara ait olmak üzere peşin tahsil edilen gelirlerin bir yıldan kısa vadeli kısımlarının izlendiği pasif karakterli bilanço hesabıdır. Örneğin peşin alınan 2 yıllık kiranın ilk yılın dışındaki aylara denk gelen kısmı bu hesapta izlenir.

Bilanço tarihi itibarıyla hak kazanılmış ancak henüz istenebilir (tahsil edilebilir) hâle gelmemiş gelirlerin izlendiği aktif karakterli bir alacak hesabıdır. Örneğin vade sonu gelmemiş faiz gelirleri bu hesapta tahakkuk ettirilir.

Mal ve hizmet satışı, üretim dışı faaliyetler veya asıl faaliyet dışı işlemlerle ilgili olarak ortaya çıkan, gelirlerle karşılaştırılan faydası tükenmiş maliyetlerdir. Sermayede azalış yaratırlar.

İzleyen aylarla ilgili olarak peşin ödenen ve bir yıldan kısa sürede ilgili gider hesaplarına aktarılacak olan giderlerin bekletildiği aktif karakterli bilanço hesabıdır. Örneğin peşin ödenen 1 yıllık ofis kirası bu hesapta izlenir.

Bilanço tarihi itibarıyla doğmuş fakat henüz ödemesi yapılmamış giderlerin izlendiği pasif karakterli borç hesabıdır. Örneğin 6 aylık kiranın henüz ödenmemiş aylık kısımları bu hesabın alacağına yazılır.

Vergi kanunlarına göre ticari kârdan indirilmesine izin verilmeyen ve mali kâr (vergi matrahı) hesaplanırken ticari kâra ilave edilen giderlerdir. Örneğin kamu yararına çalışmayan derneklere yapılan bağışlar bu kapsamdadır.