Ünite 5: Strateji Türleri — Önemli Kavramlar

Michael Porter tarafından geliştirilen, üretim veya hizmet sektöründeki tüm kâr amaçlı ya da kâr amacı gütmeyen kuruluşlar tarafından uygulanabilen genel nitelikli rekabet stratejileridir. Maliyet liderliği, farklılaştırma ve odaklanma olmak üzere üç temel türü bulunur.

İşletmenin değer zincirindeki tüm faaliyetlerini optimize ederek, benzer ürün veya hizmetleri rakiplerinden daha düşük maliyetle üretmesi ve bu sayede pazar ortalamasının üzerinde getiri elde etmesini amaçlayan stratejidir. Pegasus ve Ryanair bu stratejinin havayolu sektöründeki en somut örnekleridir.

İşletmenin ürün veya hizmetlerinde tasarım, teknoloji, marka imajı veya satış sonrası hizmetler gibi konularda benzersiz özellikler yaratarak müşterilerin gözünde değer oluşturması ve bu sayede yüksek prim fiyatı talep edebilmesidir.

Geniş bir pazar yerine, belirli bir müşteri grubuna, coğrafi bölgeye veya ürün segmentine (niş pazar) odaklanarak, o grubun spesifik ihtiyaçlarını maliyet liderliği veya farklılaştırma yoluyla rakiplerden daha iyi karşılamayı hedefleyen stratejidir.

İşletmenin faaliyet gösterdiği sektördeki değer zinciri boyunca ileriye (dağıtım ve perakende kanalları) veya geriye (hammadde ve tedarik kaynakları) doğru kontrolü ele geçirmek amacıyla yaptığı büyüme hamleleridir.

Bir işletmenin distribütörler, acenteler veya perakendeciler üzerinde sahiplik kurarak ya da doğrudan satış kanalları açarak müşteriye daha yakın olmayı ve aracıları ortadan kaldırmayı hedeflediği stratejidir.

İşletmenin üretimde kullandığı hammadde veya malzemeleri üreten tedarikçileri satın alması ya da bu girdileri kendi bünyesinde üretmeye başlayarak tedarik güvenliğini ve maliyet kontrolünü sağlamasıdır.

Aynı sektörde ve değer zincirinin aynı aşamasında faaliyet gösteren rakip işletmelerin satın alınması veya birleşilmesi yoluyla pazar payının artırılması ve rekabetin azaltılması stratejisidir.

İşletmenin mevcut ürün veya hizmetleriyle mevcut pazarlardaki konumunu güçlendirmek, pazar payını artırmak ve büyümek amacıyla uyguladığı pazara nüfuz etme, pazar geliştirme ve ürün geliştirme stratejileridir.

Mevcut pazarlarda mevcut ürünlerin satış miktarını ve pazar payını yoğun pazarlama, reklam ve promosyon faaliyetleri aracılığıyla artırmayı amaçlayan, görece düşük riskli bir yoğunlaşma stratejisidir.

Mevcut ürün veya hizmetlerin yeni coğrafi bölgelere sunulması ya da mevcut pazardaki yeni tüketici segmentlerine ulaştırılması yoluyla büyüme sağlanması stratejisidir.

Mevcut müşterileri elde tutmak ve yenilerini kazanmak amacıyla mevcut ürünler üzerinde değişiklikler yapılması, yeni nesil sürümlerinin çıkarılması veya mevcut pazara tamamen yeni ürünlerin sunulmasıdır.

İşletmenin mevcut faaliyet alanlarının dışındaki yeni sektörlere veya iş alanlarına yatırım yaparak büyümesi ve tek bir sektöre olan bağımlılığını azaltarak risklerini dağıtmasıdır.

İşletmenin mevcut değer zinciri, teknolojisi, dağıtım kanalları veya pazarlama yetkinlikleri ile benzerlik gösteren ve sinerji yaratabileceği yeni iş alanlarına girmesidir.

İşletmenin mevcut faaliyetleri, teknolojisi veya pazarları ile hiçbir ortak noktası ve stratejik uyumu bulunmayan, tamamen farklı ve yüksek kârlılık potansiyeli sunan yeni sektörlere yatırım yapmasıdır.

İşletmenin kötüye giden finansal durumunu düzeltmek ve verimsiz faaliyetleri iyileştirmek amacıyla maliyetleri düşürme, varlıkları azaltma ve içsel süreçleri yeniden yapılandırma yoluyla uyguladığı savunma stratejisidir.

İşletmenin kârlı olmayan, çok fazla sermaye gerektiren veya ana faaliyet alanlarıyla uyumsuz olan bir stratejik iş birimini ya da bölümünü satması veya faaliyetini durdurmasıdır.

İşletmenin tüm varlıklarını somut değerleri üzerinden satarak tüm faaliyetlerini tamamen durdurması ve tüzel kişiliğine son vermesi anlamına gelen en son çare savunma stratejisidir.

İki veya daha fazla bağımsız şirketin, riskli veya büyük ölçekli bir projeyi gerçekleştirmek amacıyla kaynaklarını birleştirerek mülkiyetini paylaştıkları üçüncü bir bağımsız şirket kurmalarıdır.

İki veya daha fazla işletmenin, yeni bir ürün geliştirmek veya dış pazarlara açılmak gibi belirli amaçlar doğrultusunda ortak çalışmayı kabul ettikleri, kısa vadeli sözleşmelere dayalı anlaşmalardır.

Bir işletmenin, diğer bir işletmeyi kendi portföyüne katmak veya yan kuruluşu haline getirmek amacıyla hisselerinin %100'ünü satın alarak kontrolü tamamen ele geçirmesidir.

Bir şirketin satın alma veya birleşme kararı öncesinde, hedef firmanın finansal durumunu, kültürel yapısını, hukuki yükümlülüklerini ve risklerini detaylı bir şekilde inceleyip değerlendirdiği kritik süreçtir.

SWOT analizinden elde edilen içsel güçlü/zayıf yönler ile dışsal fırsat/tehditleri sistematik olarak eşleştirerek işletme için uygulanabilir strateji alternatifleri üreten matris yöntemidir.

Bir imtiyaz sahibinin (franchisor), belirli bir süre, şart ve sınırlamalar dahilinde ticari markasını ve iş modelini kullanma hakkını sözleşmeyle ikinci bir tarafa (franchisee) devretmesidir.

İşletmenin mevcut pazarlarda yer alan mevcut ürünlerinin pazar payını, reklam, promosyon ve satış gücünü artırmak gibi yoğun pazarlama çabalarıyla yükseltmeyi amaçlayan yoğunlaşma stratejisidir.

İşletmenin mevcut ürün veya hizmetlerini yeni coğrafi pazarlara sunması veya mevcut pazarlarda daha önce ulaşılmamış yeni müşteri segmentlerine ulaştırması sürecidir.

Mevcut pazarlardaki müşterilere sunulmak üzere mevcut ürünlerin kalitesini artırma, yeni nesil sürümlerini çıkarma veya tamamen yeni ürünler tasarlama stratejisidir.

İki veya daha fazla faaliyetin, departmanın veya işletmenin bir araya gelerek, tek başlarına elde edebilecekleri sonuçların toplamından daha büyük bir ortak değer ve etki yaratması durumudur.

Kötüye giden finansal performansı tersine çevirmek amacıyla verimsiz faaliyetlerin elenmesi, maliyetlerin kısılması ve varlıkların azaltılması yoluyla yapılan içe dönük yeniden örgütlenme stratejisidir.

İki veya daha fazla işletmenin, mülkiyet paylaşımı olmaksızın, belirli bir ortak amacı (yeni ürün geliştirme, teknoloji paylaşımı vb.) gerçekleştirmek için yaptıkları sözleşmeye dayalı ortak çalışmadır.

İki veya daha fazla şirketin kendi yasal ve tüzel kişiliklerini tamamen sona erdirerek, varlıklarını eşit veya eşdeğer şartlarda birleştirip yeni bir isim altında tek bir şirket kurmasıdır.

Çeşitlendirme seviyesi en düşük olan, işletmenin toplam satış gelirlerinin %95'i ve daha fazlasını tek bir temel faaliyet alanından elde ettiği stratejik kategoridir.

İşletmenin toplam satış gelirlerinin %70'i ile %95'i arasındaki bir oranı tek bir iş alanından elde ettiği, geri kalan kısmın ise diğer ikincil işlerden geldiği stratejidir.