Ünite 6: Toplu İş Sözleşmesi-Toplu İş Uyuşmazlıkları ve Uyuşmazlıkların Çözümü — Önemli Kavramlar

Üçüncü bir kişinin devreye girerek tarafların kendi aralarında uyuşmazlığa çözüm bulmasını amaçladığı, anlaşmazlık halinde uzlaştırmacının kendisinin de öneri hazırlayabildiği ancak bu önerilerin tarafları bağlamadığı barışçı çözüm yöntemidir.

Taraflar arasındaki görüş farklılıklarını gidermek ve uzlaşma sağlamak amacıyla tarafsız bir üçüncü kişinin katkıda bulunduğu, ancak tarafları bağlayıcı bir karar taslağı hazırlama yetkisi olmayan barışçı çözüm yoludur.

Toplu iş uyuşmazlıklarının hakem yoluyla çözümlendiği, hakem kararlarının tarafları bağlayıcı olduğu ve uyuşmazlığı kesin olarak ortadan kaldırdığı yöntemdir; gönüllü ve zorunlu olmak üzere ikiye ayrılır.

İşyerinde yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesinin hükümlerinin farklı yorumlanmasından veya taraflardan birinin yasal/sözleşmesel hakkını ihlal etmesinden kaynaklanan uyuşmazlık türüdür.

Mevcut bir hakkın değiştirilmesi veya yeni bir hakkın elde edilmesi amacıyla, genellikle yeni bir toplu iş sözleşmesi yapma aşamasında ücretler, izinler ve çalışma şartları üzerinde çıkan uyuşmazlıklardır.

Toplu hak uyuşmazlığının toplu iş sözleşmesi hükümlerinin farklı yorumlanmasından kaynaklanması durumunda, taraflardan her birinin yetkili iş mahkemesinde açabileceği ve mahkemenin iki ay içinde karara bağladığı dava türüdür.

Toplu iş sözleşmesinden doğan bir hakkın karşı tarafça ihlal edilmesi durumunda açılan, yükümlülüğü yerine getirmeyen tarafın derhal ifaya mahkûm edildiği ve en yüksek faiz oranının uygulandığı dava yoludur.

Grev oylamasında grev yapılmaması kararı alındığında, grev ve lokavtın yasaklandığı veya ertelendiği hallerde zorunlu tahkim yoluyla uyuşmazlıkları çözen, kararları toplu iş sözleşmesi hükmünde olan kuruldur.

İşçilerin işverene isteklerini kabul ettirmek amacıyla aralarında anlaşarak topluca işi bırakmaları veya işyerindeki faaliyeti önemli ölçüde aksatmaları suretiyle gerçekleştirdikleri mücadeleci eylemdir.

Toplu iş uyuşmazlıklarında işverenin, işçilere isteklerini kabul ettirmek amacıyla işyerinde faaliyetin tamamen durmasına sebep olacak tarzda işçileri toplu olarak işten uzaklaştırmasıdır.

Grev kararının ilanından itibaren işçilerin en az dörtte birinin başvurusuyla yapılan, katılanların salt çoğunluğunun grev yapılmaması yönünde oy kullanması halinde grev kararını uygulanamaz hale getiren engelleme yoludur.

Genel sağlık, milli güvenlik veya şehir içi toplu taşıma gibi hizmetlerde sakıncalı görülen kanuni grev veya lokavtların Cumhurbaşkanı tarafından 60 gün süreyle geçici olarak durdurulması işlemidir.

Kanuni grev kararına uyulmasını denetlemek amacıyla işçi sendikası tarafından cebir ve şiddet kullanılmaksızın işyerinin giriş ve çıkışlarına en çok dörder kişi olarak konulan denetim elemanlarıdır.