← Ünite 5

Ünite 5: Hukuki İlişkiler ve Haklar — Önemli Kavramlar

Objektif Hukuk
Toplum yaşamını düzenleyen, Devlet gücü ile yerine getirilen ve hukuki yaptırımla kuvvetlendirilmiş kuralların bütününü ifade eder. Öğretide kısaca 'hukuk' sözcüğü ile ifade edilir.
Subjektif Hukuk
Objektif hukukun kişilere bahşettiği yetkileri ifade eden kısmı olup, hukuk öğretisinde doğrudan 'hak' sözcüğü karşılığında kullanılmaktadır.
Kişi (Şahıs)
Hukuk düzeninde hak sahibi olabilen varlıklara verilen genel addır. Hem gerçek kişileri (insanları) hem de tüzel kişileri kapsar.
Kamu Hakları
Kamu hukukundan doğan, vatandaşların Devlet'e karşı sahip olduğu ve kişiler ile Devlet arasındaki dikey ilişkileri düzenleyen haklardır; örneğin seçme ve seçilme hakkı.
Özel Haklar
Özel hukuk kurallarından doğan, eşit durumdaki kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen ve genellik ilkesi gereği herkesin yararlandığı haklardır; örneğin mülkiyet hakkı.
Kişisel Kamu Hakları (Negatif Statü Hakları)
Kişinin maddi ve manevi varlığı ile ilgili, Devlet tarafından aşılamayacak özel alanını çizen ve Devlet'e karışmama ödevi yükleyen haklardır; örneğin özel hayatın gizliliği.
Sosyal ve Ekonomik Kamu Hakları (Pozitif Statü Hakları)
Bireylere Devlet'ten olumlu bir davranış, hizmet veya yardım isteme imkânı tanıyan haklardır; örneğin eğitim ve öğretim hakkı ile çalışma hakkı.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Siyasal Kamu Hakları (Aktif Statü Hakları)
Kişinin seçim yoluyla veya diğer biçimlerde Devlet yönetimine ve siyasal kuruluşlara katılmasına imkân veren haklardır; örneğin siyasi parti kurma hakkı.
Mutlak Haklar
Sahibine şahıslar ile maddi ve maddi olmayan bütün mallar üzerinde en geniş yetkileri veren ve herkese karşı ileri sürülebilen haklardır; örneğin mülkiyet hakkı.
Nisbî Haklar
Herkese karşı değil, yalnızca belirli bir hukuki ilişkiye taraf olan kişilere karşı ileri sürülebilen haklardır; örneğin borç ilişkisinden doğan alacak hakkı.
Mülkiyet Hakkı
Sahibine bir eşyayı hukuk düzeni sınırları içinde dilendiği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisi veren en geniş tam aynî haktır.
İrtifak Hakları
Başkasının mülkiyetinde olan bir eşyayı kullanma veya ondan yararlanma yetkisini veren sınırlı aynî haklardır; örneğin intifa hakkı veya geçit hakkı.
Rehin Hakkı
Alacağın borçlusundan alınamaması durumunda rehin verilen malın paraya çevrilmesi suretiyle alacağın tahsil edilmesini sağlayan sınırlı aynî haktır.
Hukuki İşlem
Hukuki bir sonuç yaratmak üzere bir veya birden çok kişinin irade açıklamasında bulunmasını ifade eder; örneğin satış sözleşmesi veya vasiyetname.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Haksız Fiil
Hukuk düzeninin izin vermediği, hukuka aykırı ve zarar verici nitelikteki fiillerdir; örneğin bir başkasının malına zarar vermek.
Sebepsiz Zenginleşme
Bir kimsenin malvarlığının, haklı bir neden olmaksızın, diğer bir kimsenin malvarlığı aleyhine çoğalması durumudur.
Yenilik Doğuran Haklar (İnşai Haklar)
Hak sahibinin tek taraflı irade açıklamasıyla yeni bir hukuki ilişki kurabilen, mevcut ilişkiyi değiştiren veya ortadan kaldıran haklardır; örneğin fesih hakkı.
Bağımlı Haklar (Fer'i Haklar)
Bağımsız bir hakka belirli bir bağlılığı olan ve asıl hak olmaksızın var olamayan haklardır; örneğin asıl alacağı güvence altına alan ipotek hakkı.