← Ünite 1
Sağlık Kurumları Yönetimi 1

Ünite 1: Yönetim ve Sağlık Yönetiminin Temel Kavramları

1911 Yılı ve Frederick Winslow Taylor
Frederick Winslow Taylor'ın 'Bilimsel Yönetimin İlkeleri' adlı eserini yayımladığı 1911 yılı, dünyada bilimsel yönetimin temellerinin atıldığı ilk yıl olarak genel kabul görmektedir.
1915 Yılı ve Robert Hoxie
Robert Hoxie, 1915 yılında bilimsel yönetim kavramını ilk kez işveren, çalışan ve toplumun ortak çıkarlarına hizmet eden, israfı azaltan ve endüstri mühendislerince tasarlanan bir sistem olarak tanımlamıştır.
1916 Yılı ve Max Weber
Alman sosyolog Max Weber, 1916 yılında 'ideal bürokrasi' ilkelerini ortaya atarak iş bölümü, hiyerarşi ve kurallara dayalı modern örgütleme anlayışının temelini oluşturmuştur.
1963 Yılı ve Sağlık İdaresi Yüksek Okulu
Türkiye'de bilimsel anlamda sağlık yönetimi eğitiminin başlangıcı, 1963 yılında Sağlık Bakanlığı'na bağlı olarak kurulan ve daha sonra Hacettepe Üniversitesi'ne bağlanan Sağlık İdaresi Yüksek Okulu'dur.

Anahtar Kavramlar

YönetimBelirlenen amaçlara ulaşmak için insanlarla birlikte ve onlar aracılığıyla işlerin yürütülmesini sağlayan örgütsel bir süreçtir. Gelenekler yerine bilginin, kas gücü yerine düşünce gücünün kullanılmasını esas alır.
Stratejik YönetimBir kuruluşun elindeki kaynaklar ile iç ve dış ortam değerlendirmeleri ışığında temel amaçlarını belirlemesi ve bu amaçlara ulaşmak için yapılması gerekenleri uygulamaya koyması sürecidir.
Kanıta Dayalı YönetimElde edilebilen en doğru araştırma kanıtlarının, karar vericilerin uzmanlıkları ve hizmet alanların tercihleri ile bir araya getirilerek arzu edilen sonuçların elde edilmesi için kullanılmasıdır.
Toplam Kalite YönetimiHizmet veya ürün alan ve sunanların beklentilerinin gerçekleştirilmesini esas alan, çalışanların yetkilendirilmesi ve ekip çalışması ile tüm süreçlerin sürekli iyileştirilmesini hedefleyen yönetim anlayışıdır.
YönetişimBir organizasyondaki yetkilendirme, liderlik, gözetim, yönlendirme, denetim ve hesap verebilme işlevlerinin birlikte ve etkileşim içerisinde yürütülmesini ifade eden kavramdır.
Sağlık YönetimiBireylere ve toplumlara her türlü sağlık hizmetinin sunulması için yapılacak işleri ve kaynakları, ihtiyaçlar doğrultusunda planlama, örgütleme, yönlendirme, denetleme ve koordine etme sürecidir.
Paternalist TavırHekim-hasta ilişkisinde kararların tamamen hekim tarafından alınmasına dayanan, hastanın pasif, hekimin ise aktif ve koruyucu bir 'baba' figüründe olduğu iletişim yaklaşımıdır.
Sunucu Tarafından Oluşturulan TalepHizmet alan ile sunan arasındaki bilgi asimetrisinden kaynaklı olarak, hekimin üstünlüğüne bağlı şekilde hastada gerçekte ihtiyaç olmayan bir sağlık hizmeti talebi yaratması durumudur.
Ahlaki TehlikeSağlık hizmeti ödemelerinin sigorta veya devlet gibi üçüncü taraflara devredilmesi sonucu, hizmet alan kişinin hizmetleri savurganca kullanması ve sağlığını korumada özensiz davranması sorunudur.
Stratejik PlanlamaÜst düzey yöneticiler tarafından yapılan, vizyon, misyon, amaç ve hedefleri tanımlayan, SWOT analizine dayanan 3-5 yıl süreli uzun vadeli planlama türüdür.
Operasyonel PlanlamaOrta ve alt düzey yöneticiler tarafından yapılan, stratejik planlarla uyumlu, genellikle bütçe ve parasal konuları içeren bir yıl veya daha kısa süreli planlamadır.
Taktik Planlamaİşlerin stratejik ve operasyonel planlara uygun yürümesini sağlamak amacıyla günü gününe yapılan izleme ve hızlı değişiklikleri içeren planlama türüdür.
Formel YapıYöneticiler tarafından bilinçli olarak oluşturulan, örgütün amaçlarını gerçekleştirmek için birimlerin görev, yetki ve sorumluluklarını tanımlayan resmi yapıdır.
İnformel YapıÖrgüt içinde birlikte çalışan insanların kişisel ilişkilerinden, etkileşimlerinden, istek ve tercihlerinden kendiliğinden oluşan resmi olmayan yapıdır.
LiderlikÖrgütsel konumdan bağımsız olarak, insanların davranışlarını etkileyebilme, onları belirli amaçlar doğrultusunda peşinden sürükleyebilme yeteneğidir.
Motivasyonİnsan davranışlarını başlatan, yönlendiren ve devam ettiren, ihtiyaç duyulan doyumu sağlamaya yönelik içsel veya dışsal güdüleyici güçtür.
Gross Ölüm HızıSağlık kuruluşunda gerçekleşen tüm ölümlerin, aynı dönemde kuruluştan taburcu olan, ölen veya sevk edilen toplam çıkış sayısına oranını gösteren kaba hızdır.
Net Ölüm HızıSağlık kuruluşuna yatıştan sonraki ilk 48 saat içinde gerçekleşen ve önlenmesi zor kabul edilen ölümlerin hesaplama dışı bırakılmasıyla bulunan ölüm hızıdır.
PrevalansBelirli bir zaman diliminde veya anda, bir toplumda saptanan eski ve yeni tüm hastalık vakalarının risk altındaki nüfusa oranını gösteren ölçüttür.
İnsidansBelirli bir süre içerisinde, risk altındaki bir toplumda yeni ortaya çıkan hastalık vakalarının risk altındaki nüfusa oranını ifade eden ölçüttür.

Diğer Önemli Bilgiler

1990'lı Yıllar ve Sağlık Yönetimi Bölümleri

1990'lı yıllarda sağlık harcamalarının hızla artması ve sektörün çeşitlenmesiyle, başta Marmara ve Ankara Üniversiteleri olmak üzere pek çok üniversitede Sağlık Yönetimi bölümleri kurulmuştur.

Adam Smith ve 1776 Yılı

İş bölümü kavramı ilk kez 1776 yılında Adam Smith tarafından ortaya atılmış; işin parçalara ayrılarak uzmanlaşmanın sağlanmasıyla verimliliğin artırılması hedeflenmiştir.

ICD-10 Sınıflandırması

Dünya Sağlık Örgütü, hekimlerin dilediği gibi tanı koymasını denetlemek amacıyla tüm hastalıkları Uluslararası Hastalık Sınıflandırması (ICD-10) ile standart hale getirmiştir.

DSÖ Sezaryen Hızı Standardı

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, hastane doğumlarında sezaryenle gerçekleşen doğum yüzdesinin makul ve beklenen oranı %15'tir; bu oranın altı veya üstü sorgulanmalıdır.

Postoperatif Ölüm Ölçüm Süresi

Postoperatif ölüm hızı, cerrahi müdahaleyi izleyen ilk 10 gün içerisinde gerçekleşen ölümleri ölçerek cerrahi hizmetlerin kalitesini değerlendirmektedir.

Gross ve Net Ölüm Sınırı

Hastaneye yatıştan sonraki ilk 48 saat, gross ve net ölüm hızlarını ayıran kritik süredir; ilk 48 saatteki ölümler net ölüm hızı hesabına dahil edilmez.

Otopsi Hızı Sınırlarının Kaldırılması

ABD Akreditasyon Komisyonu, eğitim hastaneleri için %25 ve diğerleri için %20 otopsi hızı şartı koymuş, ancak gereksiz otopsilerin artması üzerine bu sınırları kaldırmıştır.

Lord Kelvin ve Bilimsellik

Lord Kelvin'in 'Bilimsellik ölçümle başlar' sözü, yönetimde sorunların ölçülebildiği takdirde çözülebileceğini vurgulayarak bilimsel yönetimin temel felsefesini oluşturur.

Hastanede Ortalama Yatış Süresi Hesabı

Ortalama yatış süresi hesabında akut vakalar ve doğumlar dikkate alınırken, günübirlik vakalar ve gündüz yatış yapan hastalar hesaplamaya dahil edilmez.

İnsidans Yoğunluğu ve Kişi-Zaman

İnsidans yoğunluğu formülünün paydasında risk altındaki toplam kişi sayısı yerine, kişilerin takip edildikleri süreleri içeren 'kişi-zaman' (kişi-yıl, kişi-ay) birimi kullanılır.

Sınavda Dikkat Et

  • Gross ve Net ölüm hızlarının ayrımına dikkat edin; Net ölüm hızı ilk 48 saatten sonra gerçekleşen ölümleri ölçer, çünkü ilk 48 saatteki ölümler genellikle tıbbi müdahaleyle önlenemez kabul edilir.
  • Sezaryen hızı için Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) beklenen standart değerinin %15 olduğunu unutmayın; sınavda bu oran doğrudan sorulabilir.
  • İnsidans ve Prevalans farkını iyi kavrayın; Prevalans mevcut tüm vakaları (eski + yeni) gösterirken, İnsidans sadece belirli bir sürede ortaya çıkan 'yeni' vakaları ölçer.
  • Stratejik planlama ile operasyonel planlamanın süre farkını unutmayın; Stratejik planlama 3-5 yıllık uzun vadeli iken, operasyonel planlama 1 yıl veya daha kısa sürelidir.
  • Yönetim ve Yönetişim farkına odaklanın; işleri doğru yapmak yönetimin göreviyken, doğru işleri belirlemek ve birlikte etkileşim içinde yönetmek yönetişimin görevidir.
  • Postoperatif ölüm hızında cerrahi müdahaleden sonraki ilk 10 günün esas alındığını ve bu sürenin hizmet kalitesi ölçümünde kritik olduğunu unutmayın.