Ünite 3: Sağlık Sistemlerinin Genel Özellikleri ve Türk Sağlık Sistemi — Önemli Kavramlar

Ana gayesi sağlığı iyileştirmek, korumak ve sürdürmek olan faaliyetleri yürütmek üzere var olan tüm örgüt, kurum, insan gücü ve kaynakların bütünüdür. DSÖ'nün 2000 yılı raporunda bu tanım sistem yaklaşımıyla ele alınmıştır.

Kişiler henüz hastalanmadan önce, hastalıklardan korunmak amacıyla alınan önlemler ve sunulan hizmetlerdir. Bebeklik dönemi aşılamaları ve üreme sağlığı hizmetleri bu gruba örnek gösterilebilir.

Hastalık ortaya çıkmadan ya da henüz başlangıç aşamasındayken yapılan erken teşhis ve tedavi hizmetleridir. Kanser tarama programları ve rutin check-up uygulamaları bu koruma düzeyine dahildir.

Kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilacı, uygun süre ve dozajda, en düşük maliyetle kolayca sağlayabilmeleridir. DSÖ tarafından 1985 Nairobi toplantısında tanımlanmıştır.

Her toplumun öncelikli sağlık ihtiyaçlarını karşılamak üzere her zaman yeterli miktarda, uygun dozlarda ve halkın satın alabileceği fiyatta bulunması gereken ilaçlardır.

Sağlık hizmeti alımlarında sadece pasif ödeme yapmak yerine, mal veya hizmetin kalitesini, etkililiğini ve toplam maliyetini gözeterek aktif ve yönlendirici bir satın alma süreci yürütülmesidir.

Sağlık hizmetlerinde planlama ve müdahale yapabilmek amacıyla, sağlıkla ilgili verilerin sürekli ve sistematik olarak toplanması, analiz edilmesi, yorumlanması ve ilgili birimlere dağıtılması sürecidir.

Devlet yönetiminde merkezi otoritenin bazı yetki, sorumluluk ve kaynaklarını yerel yönetimlere veya alt kademedeki idari birimlere devretmesi esasına dayanan yönetim yaklaşımıdır.

Bir toplumdaki tüm bireylerin, ihtiyaç duydukları kaliteli sağlık hizmetlerine, finansal zorluk yaşamadan ve herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmadan erişebilmesini sağlayan sistem tasarımıdır.

Hastalık yükünü ölçmek için kullanılan ve hastalıklar veya sakatlıklar nedeniyle erken ölüm ya da yeti kaybıyla geçen toplam kayıp yılları ifade eden sağlık ölçütüdür.

Hastalık yükü ve müdahale başarısını ölçmede kullanılan, bireyin müdahale sonrasında kazandığı yaşam yıllarını yaşam kalitesi katsayısıyla çarparak hesaplayan nitelikli ömür ölçütüdür.

Sağlık sisteminin hizmet sunarken hastaların onurunu, mahremiyetini ve özerkliğini koruması, ayrıca farklı nüfus gruplarının beklenti ve hassasiyetlerine duyarlı olmasıdır.

Hanehalkının, sağlık güvencesinin yetersizliği nedeniyle temel ihtiyaçlarından fedakarlık etmesine veya varlıklarını satmasına yol açacak düzeyde yüksek cepten sağlık harcaması yapmasıdır.

Sunulan sağlık hizmeti veya tıbbi müdahale sonrasında, tıp teknolojisinin ve bilgisinin mevcut sınırları dahilinde ortaya çıkması muhtemel olan, istenmeyen tıbbi durumlardır.

Bir hastalık veya uygulanan tıbbi tedavinin doğasında var olan ve tedavi süreci tamamlandıktan sonra hastada kalıcı olarak kalan istenmeyen fizolojik veya anatomik harabiyettir.

Türkiye'de 1961 yılında 224 sayılı kanunla başlatılan, sağlık hizmetlerinin devlet eliyle, ücretsiz, eşit ve özellikle birinci basamak odaklı olarak tüm ülkeye yaygınlaştırılmasını hedefleyen tarihi politikadır.

Türkiye'de 2008 yılında yasalaşan ve parçalı sosyal güvenlik kurumlarını tek çatı altında birleştirerek tüm nüfusu tek bir cömert teminat paketiyle güvenceye alan sigorta sistemidir.