Eşzamansız iletişim, kaynaktan çıkan mesajın alıcıya ulaştığı an ile alıcıdan dönecek bildirimin kaynağa ulaştığı an arasında zaman farkı bulunan iletişim türüdür. Bu sistemde zamandaki bağımsızlığı sağlayan temel unsur, mesajı ileten kanal öğesini oluşturan teknolojik altyapıdır. Geçmişten günümüze pek çok eşzamansız iletişim aracı geliştirilmiş ve kullanılmaktadır.
Tablo 5.1'de de detaylıca ele alındığı üzere; tartışma forumları uzun zamana yayılan diyaloglar için, bloglar fikir ve yorum paylaşımı için, e-posta ise bire bir ya da bire çok iletişim kurmak amacıyla tercih edilmektedir. Ayrıca ses akışı ve video akışı gibi araçlar, mesajları alıcıya sırasıyla sadece sesle ya da sesli ve görüntülü olarak farklı zaman dilimlerinde ulaştırmaktadır.
Slayt gösterileri durağan görseller ve animasyonlar aracılığıyla bilgi paylaşımına olanak tanırken, wiki sayfaları işbirlikli bilgi paylaşımları için vazgeçilmezdir. Sosyal ağlar ise farklı zamanlarda ağ yapısı içindeki kişilerin içerik ve fikir paylaşmasını sağlar. Google Drive ve Dropbox gibi bulut depolama sistemleri, kullanıcıların aynı dosya üzerinde farklı zamanlarda çalışmasına imkan tanır.
Web 2.0 teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte öğrenme nesneleri, veritabanları, kısa mesajlar, sonradan ulaşılabilen sohbet odaları ve elektronik takvimler de eşzamansız iletişim araçları arasına girmiştir. Bu araçların en büyük avantajı, gönderilen mesajın alıcı tarafından dilediği zaman değerlendirilip geri bildirimde bulunulabilmesine olanak sağlamasıdır.
İnternet teknolojilerindeki hızlı gelişim, bu araçları kullanım ve ulaşım açısından oldukça kolay hale getirmiştir. E-posta, blog, forum, wiki ve sosyal ağlar en çok tercih edilenler arasındadır. Ancak bu araçların en önemli sınırlılıklarından biri, alıcıda yalnızlık hissi oluşturabilmesidir; bu durum yine eşzamansız araçların doğru kullanımıyla aşılabilir.
Basılı posta ile iletişimin internet teknolojilerinden esinlenerek elektronik ortama uyarlanmış hali olan e-posta, temel teknoloji okuryazarlığına sahip herkesin kullandığı en eski eşzamansız iletişim araçlarından biridir. Metinsel, durağan veya hareketli görsellerin gönderilebilmesine ve dosya eklenmesine olanak tanır.
E-posta adresi, kişiye özel alan adı ile servis sağlayıcısının @ işaretiyle birleştirilmesiyle oluşur. Süreç, göndericinin SMTP sunucusuna mesajı iletmesiyle başlar. SMTP sunucusunda onaylanan adres ve mesaj, alıcı sunucu olan POP/IMAP sunucusuna gönderilir ve nihayetinde alıcıya ulaştırılır. Bu süreçte tüm istemci ve sunucuların internete bağlı olması zorunludur.
E-posta adresi alırken uyulması gereken katı kurallar vardır: Adresin ilk kısmında Türkçe karakterler, boşluk ve ?, #, %, & gibi özel karakterler kullanılamaz; yalnızca tire (-), alt tire (_) ve nokta (.) kullanılabilir. İlk kısım kişiye özeldir, ikinci kısım ise servis sağlayıcısını gösterir. Aynı servis sağlayıcısında aynı isimde ikinci bir adres olamaz.
Günümüzde Google, Yandex, Yahoo ve Hotmail gibi köklü ve güvenilir ücretsiz servis sağlayıcılarının yanı sıra resmi/özel kurumların alan adlarıyla da e-posta hizmeti verilmektedir. Açıköğretim Sistemi de öğrencilerine duyuru, SMS ve çağrı merkezi hizmetlerinin yanı sıra e-posta adresi almalarını önermektedir.
E-posta gönderim ekranı temel bileşenlerden oluşur: Gönderen (From) gönderenin adresini, Alıcı (To) hedef adresi belirtir. Bilgi/Karbon Kopya (CC) aynı mesajı bilgi amaçlı başkalarına iletir ve alıcılar bu adresleri görür. Gizli Karbon Kopya (BCC) ise alıcıların adreslerini gizli tutar. Başlık (Subject) konuyu, İleti Gövdesi (Body) mesajın tamamını, Ek (Attachment) ise dosyaları barındırır.
Web log ifadesinin kısaltılması olan blog, Web 2.0 teknolojileriyle hayatımıza giren ve basit düzeyde teknoloji okuryazarlığıyla kullanılabilen bir paylaşımlı iletişim aracıdır. Mesajların hiyerarşik olarak en güncelden eskiye doğru sıralandığı ve yorumların da zamana göre listelendiği platformlardır.
Genellikle kişisel günlükler, haberler, politika, hobi veya hoca/uzmanlık alanlarını konu alan bloglar, özel internet alanlarına kurulabileceği gibi servis sağlayıcıların sınırlı alanlarında da barındırılabilir. En popüler sistemler Google bünyesindeki Blogger ve açık kaynak kodlu WordPress'tir.
Blogger, .blogspot.com uzantısıyla ücretsiz sunulur, Gmail ile entegre çalışır ve kullanımı oldukça kolaydır. WordPress ise .wordpress.com ile ücretsiz kullanıl While its .org sürümü özel bir sunucuya kurulduğunda tam anlamıyla özelleştirilebilir; ancak açık kaynak kodlu olması nedeniyle uzman desteği gerektirebilir ve güvenlik zaafiyetleri barındırabilir.
Blogger üzerinde sayfa açmak için blogger.com adresine Gmail hesabı ile giriş yapılır. Gerekirse Google+ profili veya özel bir profil oluşturulur. 'Blog Oluştur' seçeneği ile başlık, adres ve şablon belirlenerek kişisel blog yayına alınır.
Etkili bir blog yazarlığı için amacın net belirtilmesi, içeriğin özgün ve araştırılmış olması, sadece metin değil görsel/işitsel unsurlarla desteklenmesi, başlıkların tutarlı ve dilin yalın/samimi olması büyük önem taşır.
İngilizce 'What I Know is' ifadesinin baş harflerinden türetilen Wiki, kullanıcıların internet üzerinden ortak sayfalar yaratmasına ve düzenlemesine olanak tanıyan bir Web 2.0 aracıdır. En ünlü örneği, binlerce gönüllünün katkısıyla gelişen çevrim içi ansiklopedi Wikipedia'dır.
Wiki projeleri çok çeşitlidir: Wikipedia ansiklopedi, Wikimedia Commons medya deposu, Wiktionary sözlük, Wikibooks ders kitapları, Wikisource metinler, Wikiquote özlü sözler, Wikispecies türler dizini, Wikinews haberler ve Wikivoyage seyahat rehberi olarak hizmet vermektedir.
Wikileri bloglardan ayıran en temel özellik hiyerarşik bir düzene sahip olmamalarıdır. Birden çok yazar aynı sayfaya doğrudan müdahale edebilir, eksik yerleri düzeltebilir. Bu durum birlikte çalışma ve zengin içerik sağlarken, aynı zamanda içerik bütünlüğünün bozulması ve bilgi kirliliği gibi dezavantajlar da doğurabilir.
Wikispaces gibi platformlar üzerinden özel wiki sayfaları oluşturulabilir. Giriş yaptıktan sonra 'Wikilerim' sekmesinden yeni wiki yaratılır, ana tema seçilir ve özel adres belirlenerek yönetim paneline ulaşılır.
Wiki yazarken bloglardan farklı olarak kişisel ve öznel duygu ve düşünceler yerine ortak bir dil, bilimsel doğruluk, kısa ve anlaşılır cümleler ile doğru kaynak gösterimi ön planda tutulmalıdır.
Forum siteleri, belirli bir amaç veya konu etrafında farklı coğrafyalardaki bireyleri toplayan ve farklı zamanlarda erişime imkan tanıyan tartışma platformlarıdır. Sitede en yetkili kişi Administrator iken, alt konular moderatörler tarafından yönetilir.
Yazılım, bilgisayar sorunları, siyaset, eğitim, güncel haberler ve hobiler gibi pek çok alanda kurulan forumlar; vBulletin, phpBB, Xenforo ve MyBB gibi ücretli veya ücretsiz scriptler (altyapılar) aracılığıyla kurulur. Başarılı bir forum için alt konuların dar tutulması ve moderatörlerin hızlı geri bildirim sağlaması gerekir.
Sosyal ağlar ise bireylerin bağlantı kurmasını, profesyonel amaçlarla bir araya gelmesini ve hobi/tercihleri doğrultusunda sanal topluluklar oluşturmasını sağlayan platformlardır. Facebook, Twitter ve Google+ en bilinen genel sosyal ağlardır.
Sosyal ağlar içeriklerine göre de sınıflandırılabilir: Kitap için Anobii ve Shelfari; iş ve profesyonel ağlar için LinkedIn ve XING; dil öğrenimi için FriendsAbroad; fotoğraf ve video için YouTube, Instagram ve Flickr; müzik için Last.fm/VK; eğitim için ise Edmodo ve My Big Campus öne çıkmaktadır.
Eşzamansız iletişim araçlarının seçimi amaca göre değişir: Topluluk ve hobi için sosyal ağlar, işbirlikli projeler için wikiler, akademik/kişisel paylaşımlar için bloglar, resmi bildirimler ve dosya paylaşımı için e-posta, toplu tartışmalar için ise forum siteleri tercih edilmelidir.