Ünite 2: İş Kazalarının ve Meslek Hastalıklarının Değerlendirilmesi — Önemli Kavramlar

Belirli bir dönemde, bir milyon insan-saatlik çalışma süresi içinde meydana gelen ve bir günden fazla işgöremezlikle sonuçlanan kaza sayısını ifade eden istatistiksel bir ölçüttür.

Meydana gelen iş kazaları sonucunda kaybolan iş günü sayısının, toplam çalışma saatine oranlanmasıyla kazaların şiddetini gösteren orandır.

İşçinin boy, kilo ve genel beden yapısının yaptığı işin gereksinimleriyle uyuşmaması durumudur. Örneğin, boyu iş istasyonuna göre çok uzun olan bir işçinin sürekli eğilerek çalışması kazaya yol açabilir.

Kişilerin fiziksel ve psikolojik özelliklerini göz önünde bulundurarak, işin insana ve insanın işe uyumunu sağlamayı amaçlayan çok disiplinli bir iş bilimidir.

Çalışma ortamında rahatsız edici, istenmeyen ve işitme sağlığına zarar veren ses dalgaları bütünüdür. İşyerlerinde günlük 8 saatlik maruziyet sınır değeri 87 dB(A) olarak belirlenmiştir.

Ses şiddetini ölçmek için kullanılan logaritmik bir birimdir. Sanayide iç kulağın zarar görmemesi için aşılmaması gereken genel sınır 85-95 dB(A) düzeyidir.

Sesin veya titreşimin bir saniye içerisindeki titreşim sayısını ifade eden frekans birimidir.

Çalışma ortamlarındaki aydınlatma şiddetini ölçmek amacıyla kullanılan teknik ölçüm cihazıdır.

Havadaki mevcut nem miktarının, o sıcaklıktaki havanın taşıyabileceği maksimum nem miktarına olan yüzde oranını ifade eder.

Hücrelerin yapısını bozarak kansere ve genetik hasarlara yol açabilen, röntgen ve gamma ışınları gibi yüksek enerjili ve tehlikeli radyasyon türüdür.

Kurşun zehirlenmesine maruz kalan işçilerin alt kesici diş etlerinde oluşan gri-mavi renkli karakteristik çizgidir.

Sanayide eritici olarak yaygın kullanılan, solunum ve temas yoluyla vücuda girerek sinir ve kan sistemine zarar veren kimyasal maddelerdir. En bilinen örneği benzendir.

Tarımda ve işyerlerinde haşere, zararlı bitki ve kemirgenleri yok etmek amacıyla kullanılan, yüksek düzeyde maruz kalındığında öldürücü olabilen kimyasal maddedir.

Kuvars ve silis tozlarının uzun süre solunması sonucu akciğerlerde oluşan, tedavisi olmayan geri dönüşsüz bir pnömokonyoz (akciğer toz hastalığı) türüdür.

Hayvanlardan insanlara doğrudan temas veya enfekte süt ürünleri yoluyla bulaşan, yüksek ateş ve eklem ağrılarıyla seyreden mesleki bulaşıcı hastalıktır.

Ot yiyen hayvanlardan deri, yün ve kıl işleme tesislerinde çalışan işçilere bulaşan, akciğer ve sindirim sistemini etkileyen bakteriyel hastalıktır.

Katı ortamlarda yayılan ve dokunma duyusuyla algılanan enerji hareketidir. El-kol ve bütün vücut titreşimi olarak ikiye ayrılır.

İşçileri hastalıklardan korumak veya tedavi etmek amacıyla hazır antikor içeren serumların doğrudan vücuda verilmesiyle sağlanan pasif bağışıklama yöntemidir.

Belirli hastalıklara karşı koruma sağlamak amacıyla, sağlıklı bireylere koruyucu ilaç veya farmakolojik maddeler verilmesi uygulamasıdır. Sıtma bölgesindeki işçilere ilaç verilmesi örnektir.

Bir tehlikeye maruz kalma sonucunda bir sakatlık ya da hastalık geçirme olasılığı ile bu durumun ortaya çıkaracağı zararın şiddetinin bileşimidir.

İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanlara, işyerine veya çevreye zarar verme potansiyeline sahip her türlü kaynak veya durumdur.

Sanayide yaygın olarak eritici ve çözücü olarak kullanılan, solunum ve temas yoluyla vücuda girerek kan kanserine (lösemi) yol açabilen tehlikeli bir kimyasaldır.

Enfekte hayvanların et, süt, idrar gibi vücut sıvılarıyla temas veya pastörize edilmemiş süt ürünlerinin tüketilmesiyle insanlara bulaşan mesleki hastalıktır.

Toprakta bulunan bakterilerin derideki yara ve kesiklerden vücuda girmesiyle oluşan, çene kilitlenmesi ve şiddetli kasılmalarla seyreden ölümcül bir hastalıktır.

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu bedensel engelli hale gelmiş çalışanların engellilik durumlarının tıbbi yöntemlerle düzeltilmesini amaçlayan faaliyettir.

Engellilikleri nedeniyle eski işlerini yapamayan çalışanlara yeni bir iş öğretme, iş bulma ve işe uyum sağlama sürecini kapsayan hizmetlerdir.

Eski hükümlülerin ve engelli bireylerin toplumsal ve sosyal yaşama uyum sağlamalarını kolaylaştırmak amacıyla yürütülen çalışmalardır.

Çalışanların kendileri hasta olmasalar bile vücutlarında hastalık yapıcı mikroorganizmaları taşıyıp taşımadıklarını belirlemek amacıyla yapılan taramalardır.

Kızılötesi, morötesi, mikrodalga ve lazer ışınları gibi, iyonize radyasyona göre daha az zararlı kabul edilen ancak göz ve ciltte hasar bırakabilen radyasyondur.

İşyeri ortamındaki birim hacimdeki (metreküp başı) hava içinde bulunan su buharının gram cinsinden miktarını ifade eden kavramdır.

Bir gaz veya hava kütlesinde bulunan su buharı ağırlığının, toplam gaz veya nemli hava ağırlığına olan oranını gösteren ölçüdür.

Krom, nikel, çimento ve madeni yağlar gibi kimyasallarla temas sonucu oluşan ve tüm meslek hastalıklarının yaklaşık %60'ını oluşturan cilt rahatsızlıklarıdır.

Çalışanların sağlığını korumak ve çalışma ortamındaki riskleri ölçümlerle en aza indirmek amacıyla kurulmuş İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsüdür.

Çalışma hayatı, sosyal güvenlik ve iş sağlığı konularında sertifikalı eğitimler, araştırmalar ve seminerler düzenleyen eğitim merkezidir.

İşverenin, işçinin işyerindeki sağlığını ve güvenliğini korumak için gerekli her türlü önlemi alma konusundaki hukuki ve sözleşmesel yükümlülüğüdür.