Ünite 1: Devlet ve Ekonomi — Önemli Kavramlar

Her milletin kendi kaderine sahip ve egemen olması görüşüne dayanan çağdaş devlet anlayışıdır. Bu yapıda devletin varlığı, bağımsız bir siyasi topluluk halinde teşkilatlanma iradesine sahip beşeri unsura dayanır.

Devleti diğer topluluklardan ayıran en önemli siyasi kamu gücüdür. İç egemenlik ülke içinde üstün kuvvet olmayı, dış egemenlik ise başka devletlere bağımlı olmamayı ve hukuken eşit konumu ifade eder.

16. ve 18. yüzyıllar arasında geçerli olan, toplumun zenginliğinin ülke hazinesindeki altın ve gümüş gibi değerli madenlerin artırılmasıyla sağlanabileceğini savunan iktisadi görüştür. Dış ticaretin geliştirilmesinde devletin aktif rol almasını öngörür.

Doğa yasası anlamına gelen, zenginliğin kaynağının tarım, madencilik ve balıkçılık gibi tarımsal faaliyetler olduğunu savunan iktisadi akımdır. Devlet müdahalesine karşı çıkmış ve 'tek ve dolaysız vergi' sistemini savunmuşlardır.

Adam Smith tarafından ortaya atılan, bireylerin kendi kişisel çıkarları doğrultusunda hareket ederken bilmeden toplumun yararına da hizmet etmesini sağlayan piyasa mekanizması metaforudur.

Klasik liberalizmin özdeşi haline gelen 'bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler' anlamına gelen ilkedir. Devletin ekonomiye müdahalesinin minimum düzeyde tutulması gerektiğini ifade eder.

Devletin bütçe açıklarını borçlanmayla finanse etmesi durumunda, özel kesimin sanayi ve ticaret gibi üretken alanlarda kullanacağı kaynakların azalması ve özel harcamaların düşmesi olgusudur.

1929 Büyük Buhranı sonrasında John Maynard Keynes'in fikirleri çerçevesinde oluşan, devletin maliye politikası araçlarıyla (harcama ve vergileme) ekonomiye doğrudan müdahale etmesi gerektiğini savunan ekoldür.

Ekonomide mal ve hizmetleri satın alabilmek için yeterli para veya satın alma gücünün mevcut olması sonucunda piyasada etkin olan toplam talep düzeyidir.

James Buchanan öncülüğünde geliştirilen, siyasal aktörlerin de kendi çıkarları doğrultusunda hareket ettiğini belirterek hükümetlerin bütçe, borçlanma ve para basma yetkilerinin anayasal hükümlerle sınırlandırılmasını savunan yaklaşımdır.

Eksik rekabet, kamusal mallar, dışsallıklar ve eksik bilgi gibi nedenlerle piyasa mekanizmasının etkin kaynak dağılımını sağlayamaması ve ekonomik kaynak israfına yol açması durumudur.

Tüketiminde 'rakip olmama' ve 'dışlanamama' özelliklerinin her ikisine birden sahip olan, piyasa fiyatlama mekanizmasıyla etkin üretilemeyen mallardır; örn. milli savunma ve adalet hizmetleri.

Keynes tarafından insan davranışlarını, tüketici ve yatırımcı güvenini etkileyen akılcı olmayan psikolojik duyguları ve piyasaların doğuştan gelen istikrarsızlığını tanımlamak için kullanılan terimdir.