← Ünite 7
Sağlık Kurumları Yönetimi 1

Ünite 7: Sağlık Finansmanı ve Harcamaları

Florence Nightingale'in XIX. Yüzyıl Çalışmaları
Sağlık hizmetlerinde kalite konusundaki ilk sistematik çalışmalar, XIX. yüzyılda Florence Nightingale'in İngiltere'de hastane hizmetlerinin iyileştirilmesi, hijyen standartlarının yükseltilmesi ve enfeksiyon oranlarının düşürülmesine yönelik yaptığı öncü faaliyetlerle başlamıştır.
Avedis Donabedian'ın 1950'li Yıllardaki Katkıları
1950'li yıllarda tıp dünyasında Avedis Donabedian tarafından yapılan akademik çalışmalar, sağlık hizmetlerinde kalitenin yapı, süreç ve sonuç (çıktı) boyutlarıyla değerlendirilmesine yönelik evrensel modeller sunarak modern sağlık kalitesinin temelini atmıştır.
JCAHO Kuruluşu
Amerika Birleşik Devletleri'nde sağlık alanında kalite ve standartları geliştirmek amacıyla kâr amacı gütmeyen bağımsız bir kuruluş olan Joint Commission on Accreditation of Healthcare Organizations (JCAHO) kurulmuş ve dünya genelindeki akreditasyon modellerine öncülük etmiştir.
TÜSKA'nın Kuruluşu ve Rolü
Türkiye'de sağlık kuruluşlarının akreditasyon süreçlerini yürütmek amacıyla, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) bünyesinde Türkiye Sağlık Hizmetleri Kalite ve Akreditasyon Enstitüsü (TÜSKA) kurulmuştur. TÜSKA, ulusal ve uluslararası düzeyde akreditasyon hizmeti sunmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Soğuk ZincirIsıya duyarlı ilaç, aşı ve tıbbi malzemelerin üretim noktasından hastaya uygulanacağı ana kadar belirli bir sıcaklık aralığında (genellikle 2-8°C) taşınmasını ve depolanmasını sağlayan kesintisiz lojistik sistemdir. Bu zincirdeki herhangi bir kırılma, ürünün tıbbi etkisini kaybetmesine veya zararlı hale gelmesine yol açar.
Satın Almanın 7 DoğrusuSatın alma biriminin örgütsel performansı artırmak için gerçekleştirmekle yükümlü olduğu temel ilkelerdir. Bunlar; doğru ürünün, doğru tedarikçiden, doğru zamanda, doğru yerde, doğru kalitede, doğru miktarda ve doğru fiyattan temin edilmesini ifade eder.
İç MüşteriSağlık kuruluşu bünyesinde çalışan, oradan maaş alan veya kurumla doğrudan iş ilişkisi içinde olan hekim, hemşire, teknisyen, idari personel ve hissedarlar gibi kişi veya gruplardır. TKY'ye göre dış müşteriyi memnun etmenin yolu öncelikle iç müşteriyi memnun etmekten geçer.
Dış MüşteriSağlık kuruluşunun sunduğu hizmet ve ürünlerden doğrudan ya da dolaylı olarak yararlanan hastalar, hasta yakınları, refakatçiler, sigorta şirketleri, anlaşmalı kurumlar ve genel toplumdur.
Maksimum Stok SeviyesiBir malzemenin depoda bulundurulması gereken en yüksek miktar sınırıdır. Bu seviyenin aşılması durumunda kuruma, stok miktarının gereğinden fazla olduğu ve gereksiz sermaye bağlanmasını önlemek için fazla miktarın elden çıkarılması gerektiği mesajı verilir.
Kritik Stok SeviyesiStok miktarının bu seviyenin altına düşmesi durumunda, kuruma malzemenin rutin temin (satın alma) sürecini derhal başlatması ve minimum stok seviyesinin altına düşülmemesi gerektiği uyarısını veren eşik değerdir.
Minimum Stok SeviyesiMalzemenin depoda bulunması gereken en alt güvenli sınır seviyesidir. Stok miktarının bu seviyenin altına düşmesi, kurumun hizmet sunumunda aksama yaşamamak için 'hızlı ve acil temin' yoluna gitmesi gerektiğini gösterir.
AkreditasyonBir organizasyonun, programın veya hizmetin önceden belirlenmiş standartlara uygunluğunun yetkili ve bağımsız bir kuruluş tarafından incelenerek resmi olarak onaylanması sürecidir. Sağlıkta hizmet kalitesini güvence altına alan uluslararası bir kalite altyapısıdır.
KalibrasyonBelirlenmiş koşullar altında, doğruluğu bilinen bir ölçüm standardını kullanarak, başka bir test ve ölçüm aletinin doğruluğunun ölçülmesi, sapmalarının belirlenmesi ve belgelenmesi işlemidir. Tıbbi cihazların doğru teşhis koyabilmesi için hayati önem taşır.
Joint Commission International (JCI)Dünya genelinde sağlık kuruluşlarını önceden belirlenmiş yüksek standartlar çerçevesinde denetleyen ve akredite eden, kâr amacı gütmeyen, uluslararası alanda en yaygın ve prestijli bağımsız akreditasyon kuruluşudur.
Sıfır HataToplam Kalite Yönetimi'nde tüm süreçlerde sürekli iyileştirme yaparak hataları tamamen ortadan kaldırmayı amaçlayan yaklaşımdır. Sağlık kurumlarında hatayı sonradan düzeltmek yerine, işi ilk seferde ve her defasında hatasız yapmayı hedefler.
Etkenlik (Efficacy)Bilimsel bilgiler çerçevesinde ve mevcut en iyi olanaklarla, hastanın sağlık durumunda yapılabilecek en kısa süredeki en üst düzeydeki klinik gelişmenin ve iyileşmenin sağlanabilme kapasitesidir.
Etkililik (Effectiveness)Sunulan sağlık hizmetlerinin, ideal hizmete kıyasla bireyin sağlık durumunda veya hastalığın seyrinde yaptığı olumlu değişiklik için gereken tüm kaynakların doğru ve yerinde kullanılmasıdır.
Verimlilik (Efficiency)Etkili bir sağlık hizmetinin en az maliyetle üretilmesi, uygun olmayan tedavilerden kaçınılması ve hasta bakım süresinin gereksiz yere uzatılmamasının sağlanmasıdır.
Optimal OlmaSağlık hizmetlerinde sunulan fayda ile bu hizmetin maliyeti arasında en uygun dengenin kurulması, aynı zamanda hastanın fiziksel, ruhsal ve sosyal yönlerinin de bu dengede gözetilmesidir.
Süreç (Process)Girdileri kullanıp dönüştürerek belirli çıktılar elde etmeyi hedefleyen, bir başlangıcı ve bitişi olan, birbirleriyle ilişkili faaliyetler zinciridir. Planlama, uygulama, kontrol etme ve önlem alma (PUKÖ) aşamalarından oluşur.
Kalite ÇemberiKuruluşlarda ortaya çıkması muhtemel sorunları önlemek, çözümler üretmek ve iş süreçlerini iyileştirmek amacıyla aynı birimde çalışan ve düzenli aralıklarla gönüllü olarak bir araya gelen küçük çalışma gruplarıdır.
Hasta SadakatiHizmetten yüksek düzeyde memnun kalan hastaların, gelecekte yeni bir sağlık ihtiyacı doğduğunda aynı sağlık kuruluşunu tekrar tercih etmesi ve bu kurumu yakın çevresine tavsiye etmesi durumudur.
MahremiyetHastanın hastalığı, teşhisi ve tedavisi hakkında hekim ve diğer sağlık personeli tarafından edinilen tüm tıbbi ve kişisel bilgilerin gizliliğinin korunması ve hastanın fiziksel sınırlarına saygı gösterilmesidir.
Odak Grup GörüşmesiSağlık hizmetini kullanan 8-12 kişilik küçük bir hasta veya çalışan grubunun, deneyimli bir moderatör yönetiminde, önceden belirlenmiş konular çerçevesinde 50-80 dakika boyunca derinlemesine tartışarak nitel veri sağladığı yöntemdir.
İçerik AnaliziOdak grup görüşmeleri gibi nitel yöntemlerle toplanan sözel, sesli veya görüntülü verilerin, önceden belirlenmiş bir kodlama ve gruplandırma sistemi kullanılarak sistematik ve nesnel bir şekilde çözümlenmesi yöntemidir.
Kalite KonseyiHastanelerde Toplam Kalite Yönetimi sistemini tasarlamak, koordine etmek ve stratejik kararlar almak amacıyla üst düzey yöneticiler ve kalite uzmanlarından oluşturulan en üst düzey yönlendirme kuruludur.

Diğer Önemli Bilgiler

Hasta Hakları Yönetmeliği Madde 15-20

Türkiye'de yürürlükte olan Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 15. ve 20. maddeleri arasında, hastaların kendi sağlık durumları, uygulanacak tedaviler ve riskler hakkında sade ve anlaşılır bir dille bilgilendirilmesi yasal bir zorunluluk ve temel hak olarak düzenlenmiştir.

Koç Grubu Müşteri Kaybı Araştırması

Koç Şirketler Grubu tarafından yapılan bir araştırmaya göre, sunulan hizmetten memnun kalmayan her 10 müşterinin, kulaktan kulağa olumsuz yayılım (pazarlama) etkisiyle potansiyel olarak 3500 yeni müşterinin kaybedilmesine yol açtığı saptanmıştır.

Dr. Ekrem Hayri Üstündağ Hastanesi Kalite Başarısı

İzmir'de bulunan Dr. Ekrem Hayri Üstündağ Kadın Hastalıkları ve Doğum Hastanesi, 2001 yılında başlattığı sistemli TKY çalışmaları neticesinde Haziran 2003'te ISO 9000:2000 Kalite Yönetim Sistemi Belgesi'ni almaya hak kazanarak kurumsal dönüşümünü tescillemiştir.

Odak Grup Görüşmesi Standartları

Sağlık kurumlarında nitel veri toplamak amacıyla yapılan odak grup görüşmeleri; homojen özelliklere sahip ortalama 8-12 katılımcı ile deneyimli bir moderatör eşliğinde, 50-80 dakika boyunca kesintisiz olarak gerçekleştirilen yapılandırılmış toplantılardır.

Yatan Hasta Anketlerinde Zamanlama Standardı

Yatarak tedavi gören hastaların memnuniyet düzeylerini ölçmek için yapılan anketlerin, hasta taburcu olduktan 5-10 gün sonra uygulanması önerilir. Bu süre, hastanın hastane psikolojisinden uzaklaşarak daha mantıklı ve objektif yanıtlar vermesini sağlar.

SKS'nin Üç Seviyeli Stok Takip Zorunluluğu

T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanan Sağlıkta Kalite Standartları (SKS), hastanelerde malzeme yönetiminde aksama yaşanmaması için tüm stokların 'Maksimum', 'Minimum' ve 'Kritik' olmak üzere üç seviyede anlık takibini zorunlu kılmıştır.

ABC Hastanesi'nin Kuruluşu ve Büyümesi

ABC Hastanesi, 2008 yılında İstanbul Şişli'de kurulmuş, büyüme stratejisi doğrultusunda 2014 yılında Ataşehir'de ikinci şubesini açmıştır. Hastane, önümüzdeki 3 yıl içinde biri İstanbul dışında olmak üzere 3 yeni şube açmayı hedeflemektedir.

ABC Hastanesi'ndeki Malzeme Kabul Hatası

ABC Hastanesi Şişli Merkez Deposu'nda görevli personelin, gelen malzemeleri kontrol etmeden ve sayım yapmadan depoya kabul etmesi sonucunda, başka bir hastaneye ait hatalı malzemelerin depoya alındığı ancak tedarikçinin uyarısıyla ertesi gün fark edilmiştir.

Ataşehir Şube Depo Personeli Deneyimsizliği

ABC Hastanesi'nin Ataşehir şubesinde işe başlayan depo personelinin daha önce tıbbi malzeme ve ilaç deposu tecrübesinin olmadığı ve şubede uyması gereken herhangi bir yazılı işleyiş prosedürünün bulunmadığı tespit edilmiştir.

Uluslararası Akreditasyon Çatı Örgütleri

Dünya genelinde akreditasyon kuruluşları arasındaki karşılıklı güven ve tanınmayı sağlamak amacıyla IAF (Uluslararası Akreditasyon Forumu), ILAC (Uluslararası Laboratuvar Akreditasyonu Birliği) ve EA (Avrupa Akreditasyon Birliği) gibi üst örgütler kurulmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • İlaç tedarik zincirinde 'Soğuk Zincir' kavramına ve hangi ürünlerin bu kapsamda taşındığına dikkat edin; sınavlarda lojistik güvenlik sorusu olarak gelebilir.
  • SKS'nin zorunlu kıldığı üç stok seviyesini (Maksimum, Minimum, Kritik) ve eldeki stok bu seviyelerin altına düştüğünde yapılması gereken aksiyonları (rutin vs. hızlı temin) mutlaka ezberleyin.
  • Satın alma biriminin 'iç müşteriye' hizmet ettiğini, hastaların ise 'dış müşteri' olduğunu unutmayın; bu ayrım sınavda sıkça sorgulanır.
  • Etkenlik (Efficacy) ve Etkililik (Effectiveness) arasındaki farkı iyi öğrenin; bilimsel en üst düzey iyileşme etkenlik iken, kaynakların doğru kullanımı etkililiktir.
  • Müşteri tatmini formülünde (B < A) durumunun memnuniyet yarattığını bilin; beklentinin algıdan küçük olması hedeflenen durumdur.
  • Hasta memnuniyeti ölçümünde nitel (odak grup, gözlem) ve nicel (anket) yöntemlerin farklarını ve yatan hasta anketlerinin taburculuktan 5-10 gün sonra yapılması gerektiğini unutmayın.