Ünite 1: İnsan Hakları ve İnsan Hakları Hukuku Kavramı — Önemli Kavramlar

Kişinin hangi ulusal, etnik, dinî veya mesleki gruptan olursa olsun, yalnızca insan olması nedeniyle sahip olduğu, değerini korumaya yönelik en üstün ahlaki iddia ve taleplerdir.

Kişiliğin veya vatandaşlık statüsünün bir sonucu olarak insanın evrensel düzeyde sahip olduğu sübjektif hakların bütünüdür.

İnsan haklarından yalnızca anayasalar tarafından düzenlenmiş, tanınmış ve pozitif hukuka aktarılmış olan sınırlandırılmış bölümünü ifade eden kavramdır.

Kamu otoriteleri tarafından tanınan, sınırları hukuk eliyle çizilen ve devletin pozitif hukuk düzenine geçmiş olan özgürlüklerdir.

Hukuk düzeni tarafından herkese tanınan, kişinin maddi, manevi ve bedensel bütünlüğü üzerindeki devredilemez haklarıdır.

İnsan haklarından farklı olarak, sadece belirli bir devlete vatandaşlık bağıyla bağlı olan kişilerin yararlanabildiği haklar kategorisidir.

Müzakere yetkisi, sözleşme özgürlüğü, meslek seçme ve girişim özgürlüğü gibi hareket edebilen insanın sahip olduğu otonomi haklarıdır.

Hukuk tarafından korunan ve bu korumadan yararlanılması doğrudan ferdin iradesine bırakılmış olan menfaat veya kişiye tanınan irade gücüdür.

İnsan haklarının zamana, mekana, ülkenin gelişmişlik düzeyine veya kültüre bağlı olmaksızın tüm insanlar için aynı derecede geçerli olması özelliğidir.

İnsan haklarının varlığının devletin veya pozitif hukukun tanımasına bağlı olmayıp, kişinin sadece insan olarak doğmasıyla kendiliğinden kazanılmasıdır.

İnsan haklarının varlığının hiçbir şarta bağlanamaması, topluma karşı ödevlerin yerine getirilmesi koşuluna endeksli olmaması niteliğidir.

Bireylerin kendi rızalarıyla dahi olsa insan haklarından feragat edememeleri ve bunları sözleşme yoluyla başkalarına devredememeleri özelliğidir.

İnsan haklarının birey ile devlet arasındaki ilişkilerde geçerli olması ve bireyi devletin keyfi gücüne karşı koruma işlevini ifade eder.

İnsan haklarının sadece devlete karşı değil, bireylerin kendi aralarındaki özel hukuk ilişkilerinde de geçerli olması ve devlete koruma yükümlülüğü yüklemesidir.

Bireyin hayatını kendi tercihlerine göre kurarken devlet dahil başkaları tarafından keyfi olarak engellenmemesi, müdahale edilmemesi durumudur.

Bireyin sadece dış engellerle karşılaşmaması değil, aynı zamanda istediği eylemleri gerçekleştirebilmesi için gerekli maddi güç ve imkanlarla donatılmasıdır.

Kişinin dış engellerin yanı sıra bilinçsizlik ve yanlış bilinç gibi iç engellerden de arınarak aklın yönetimi altında hareket etmesi durumudur.

Kişinin devlet tarafından aşılamayacak ve dokunulamayacak özel alanının sınırlarını çizen, devlete kaçınma yükümlülüğü yükleyen haklardır.

Kişilerin toplumdan ve devletten olumlu edimler, hizmetler ve ekonomik-sosyal imkanlar talep edebilmesini sağlayan haklar grubudur.

Bireyin siyasi iktidarın kullanılmasına, kamu işlerine ve devlet yönetimine demokratik yollarla katılmasını güvence altına alan haklardır.

İnsanların devlet karşısındaki konumunu ve temel haklarını düzenleyen, kamu hukukunun alt dalı olan ve esasen savaş dışı koşullarda geçerli olan hukuk dalıdır.