Ünite 3: Türkiye’de Siyaset — Önemli Kavramlar

Devleti yönetme sanatı ve toplumdaki güç/iktidar mücadelesidir. Makro düzeyde devlet işleyişini, mikro düzeyde ise bireyler arası güç ilişkilerini kapsar.

Gücü elinde bulunduranların, gerektiğinde zor kullanarak yönetilenler üzerinde istediklerini yaptırma kapasitesidir.

Yönetilenlerin, yönetenlerin gücünü meşru kabul ederek gönüllü olarak itaat etmesidir. Rızaya dayanır.

İktidarın yönetme yetkisinin toplum tarafından kabul edilmesi ve hukuki/ahlaki bir temele oturtulmasıdır.

Belirli sınırlar içinde yaşayan, ortak bir kimlik etrafında toplanmış insan topluluğunun merkezî bir otorite tarafından yönetildiği devlet biçimidir.

Devlet başkanının soya dayalı olarak başa geldiği yönetim biçimidir. Mutlak ve meşruti olarak ikiye ayrılır.

Devlet başkanının seçimle belirlendiği yönetim biçimidir. Egemenliğin kaynağı halktır.

Siyasi partiler dışında, ortak menfaatler etrafında örgütlenerek hükümet politikalarını etkilemeye çalışan oluşumlardır.

1839'da ilan edilen, padişahın yetkilerini hukukla sınırlayan ve tebaaya temel haklar tanıyan reform belgesidir.

1856'da ilan edilen, Müslim ve gayrimüslim ayrımını sona erdirerek Osmanlı yurttaşlığı kavramını getiren fermandır.

Hükümdarın yetkilerinin bir anayasa ve meclis ile sınırlandırıldığı yönetim biçimidir.

II. Meşrutiyet'in ilanında rol oynayan ve uzun süre Osmanlı siyasetine yön veren askerî-sivil bürokratik örgütlenmedir.

I. Dünya Savaşı sonrası işgale karşı başlatılan, TBMM'nin kurulmasıyla meşruiyet kazanan bağımsızlık hareketidir.

Cumhuriyet tarihinin ilk muhalefet partisidir. Liberal ve adem-i merkeziyetçi politikaları savunmuştur.

1930'da Atatürk'ün isteğiyle Fethi Okyar tarafından kurulan, liberal ekonomi politikalarını benimseyen muhalefet partisidir.

Cumhuriyetin ilanından 1946'ya kadar süren, CHP'nin devletle özdeşleştiği ve tek merkezli yönetim anlayışının olduğu dönemdir.

1946'da kurulan ve 1950 seçimlerini kazanarak Türkiye'de çok partili hayata geçişi sağlayan merkez sağ partidir.

DP iktidarının son döneminde muhalefeti ve basını denetlemek amacıyla kurulan, geniş yetkili tartışmalı komisyondur.

1960 yılında ordunun DP iktidarına el koyduğu, anayasal düzeni değiştiren askerî müdahaledir.

Devletin din işlerinden ayrılması ve hukuk sisteminin dinsel kurallardan arındırılmasıdır.

Ekonomik kalkınmanın devlet eliyle ve merkezî planlamayla yürütülmesini öngören ekonomi politikasıdır.

Halkın, kendilerini yönetecek temsilcileri seçim yoluyla belirlediği demokratik yönetim biçimidir.

Halkın karar alma süreçlerine doğrudan veya yerel düzeyde daha aktif katıldığı demokrasi anlayışıdır.

Siyasi aktörlerin halkın genel eğilimlerine hitap ederek, gerçekçi olmayan vaatlerle destek toplama çabasıdır.

1913'te İttihat ve Terakki yanlısı subayların hükümeti devirerek iktidarı ele geçirdiği darbedir.