Ünite 5: Etik — Önemli Kavramlar

Yaklaşık 2.500 yıllık geçmişe sahip olan, ahlaklılığın özünü, ilkelerini ve temellerini sistematik ve argümantatif bir tarzda araştıran etik dalıdır. Örnek olarak normatif etik ve metaetik gösterilebilir.

20. yüzyılın son çeyreğinde teknolojinin ve mesleklerin gelişmesiyle ortaya çıkan, kürtaj, ötenazi ve çevre sorunları gibi somut ve özgül ahlaki problemleri analiz etmeyi amaçlayan etik dalıdır.

İnsanların nasıl yaşaması gerektiğini bildiren, kural koyucu ve ahlaki yargılar üreten teorik etik dalıdır. Örnek olarak hazcılık ve yararcılık verilebilir.

Normatif etiğin üzerine çıkarak ahlaki kavramları, önermelerin mantıksal statüsünü ve dil ile ahlak arasındaki ilişkiyi analiz eden üçüncü dereceden felsefi etkinliktir.

Sokrates'ten sonra Yunan düşünürleri için ahlaki hayatın nihai amacını ifade eden, mutluluk veya öz memnuniyet, kendini gerçekleştirme halidir. Örnek olarak ahlaklı ve erdemli yaşamış bir insanın huzur hali gösterilebilir.

Ahlaki eylemin değerini belirleyen şeyin eylemin ürettiği sonuç olduğunu savunan, 'en yüksek iyi'yi temel problem alan sonuççu etik öğretisidir. Örnek olarak yararcılık gösterilebilir.

İnsan yaşamının nihai amacının haz elde etmek olduğunu savunan teleolojik etik akımıdır. Nicelcisi (Aristippos) hazzın miktarını öne sürerken, nitelcisi (Epiküros) manevi hazları üstün tutar.

Eylemlerin en yüksek sayıda insana en büyük mutluluk getirdiği ölçüde doğru olduğunu savunan sonuççu etik teorisidir. Örnek olarak Bentham'ın haz kalkülü ve Mill'in kural yararcılığı verilebilir.

Eylemin doğruluğunun sonuçtan bağımsız olarak ahlaki ödevlere veya kurallara uygun olup olmamasıyla belirlendiğini savunan ödev etiğidir. Örnek olarak dinî etik ve Kant'ın ödev etiği verilebilir.

Kant'ın arzulanan herhangi bir sonuçtan ve koşuldan bağımsız olarak, ahlak yasasının formuna uyulmasını emreden koşulsuz buyruğudur. Örnek olarak 'Verdiğin sözü tutmalısın' buyruğu verilebilir.

Yalıtılmış müstakil eylemler yerine failin karakterine, erdemli bir insan olmaya ve ahlak eğitimine odaklanan, kökeni Aristoteles'e dayanan etik teorisidir.

Ahlaki failden bağımsız olarak var olan moral olguların bulunduğunu ve ahlak yargılarının bu olgulara karşılık geldiğini savunan metaetik görüşüdür.

Dünyada ahlak yargılarıyla ifade edilebilecek nesnel moral olgular olmadığını, bu yargıların kişisel duyguları dışa vurmaya yaradığını savunan metaetik görüşüdür.

Ahlaki olguların var olduğunu, ahlak yargılarının zihinden bağımsız nesnel niteliklerle ilgili olduğunu ve doğru ya da yanlış olabileceğini savunan metaetik görüşüdür.

Etiğin bilişsel bir değeri olmadığını, ahlaki terimlerin betimsel anlamı bulunmadığını ve duygu dışa vurmaya yaradığını savunan metaetik görüşüdür.

Ahlaki yargıların olguları göstermediğini, ahlaki terimlerin kullanan kişinin duygularını ifade etmeye ve başkalarında etki uyandırmaya yarayan yargılar olduğunu savunan görüştür. Ayer önemli temsilcisidir.

Çok büyük acılar çeken ve yaşama umudu kalmayan müzmin hastaların, acısız bir şekilde hayatına son verilmesi (öldürme izni) işlemidir. Örnek olarak istemli veya aktif ötenazi gösterilebilir.

G. E. Moore'un etik alanında eleştirdiği, ahlaki terimlerin (örneğin 'iyi') doğal olgulara indirgenerek tanımlanamayacağını öne süren metaetik argümanıdır.