Ünite 3: Ortaçağda İslam Coğrafyasında Mantık — Önemli Kavramlar

Antik dönemde Aristoteles'in felsefe ve mantık okulunun takipçilerine verilen isimdir. Süryani okulları ve Bağdat okulu bu geleneği devralarak İslam coğrafyasına aktarmıştır.

Aristoteles'in mantık eserlerinin tamamına verilen ortak adı ifade eder. Kategoriler, Önerme Üstüne ve Birinci Çözümlemeler bu külliyatın temel kitaplarıdır.

Abbasi halifesi Me'mûn tarafından Bağdat'ta kurulan, farklı inançlardan çevirmenlerin çalıştığı Bilgelik Evi'dir. Yunanca felsefi ve mantıksal metinlerin Arapçaya çevrilmesinde merkezi rol oynamıştır.

Özgün bir felsefi veya mantıksal yapıtın ana düşüncelerini ortaya koymayı amaçlayan kısa şerh türüdür. Genellikle yorumlanan yapıtın yarısı uzunluğundadır.

Yorumlanan yapıtın ifadelerini büyük ölçüde yeniden kaleme alan ve gerektiğinde ek açıklamalara yer veren orta uzunluktaki şerh türüdür.

Yorumlanan yapıtın tamamını küçük parçalara ayırarak her bir parçanın ayrıntılı ve derinlemesine açıklamasını yapan en kapsamlı şerh türüdür.

Kavramlar ve bu kavramlar aracılığıyla yapılan zihinsel tasarımlarla ilgilenen mantık bölümüdür. Amacı doğru tanımlara ulaşmaktır.

Önermeler ve bu önermelerle kurulan tasımlarla ilgilenen mantık bölümüdür. Amacı doğru argümanlara ve tasiplara ulaşmaktır.

Kipli önermelerin yorumlanmasında kullanılan iki temel yaklaşımdır. De dicto okunuşta kip bütün önermeyi etkilerken, de re okunuşta önermenin özüne veya niteliğine etki eder.

İbn Sînâ'nın kipli önermeleri yorumlarken geliştirdiği, sırasıyla 'öze göre' ve 'nitelemeye göre' anlamına gelen iki okuma biçimidir.

Sonucun veya sonucun çelişiğinin öncüllerde açıkça bulunmadığı, İbn Sînâ'nın tasım tasnifinde kullandığı temel tasım türüdür.

Sonucun veya sonucun çelişiğinin öncüllerde açıkça bulunduğu, Stoik kökenli olduğu bilinen tasım türüdür.

Kesin öncüllerden (yakiniyat) hareket edilerek kurulan, insanı kesin ve zorunlu bilgiye ulaştıran en üstün tanıtlamalı tasım sanatıdır.

Tanıtlama (burhan), diyalektik (cedel), retorik (hitabet), poetika (şiir) ve yanıltmaca (sofizm) olmak üzere önermelerin doğruluk değerine göre ayrıldığı alanlardır.