Ünite 5: Yeni Assur ve Yeni Babil Krallığı: Siyasi Tarih — Önemli Kavramlar

Yeni Assur krallarının tahta çıktıkları andan itibaren her yıl yaptıkları askeri seferleri, fetihleri ve elde ettikleri ganimetleri kronolojik bir sırayla kil tabletler ile taş steller üzerine kaydettirdikleri resmi ve tek yanlı yıllık belgelerdir. Metne göre bu kaynaklar, Assur siyasi tarihini ve sefer güzergahlarını takip etmek açısından temel başvuru eserleridir.

Yeni Assur döneminde her yıl Mart ayının ikinci yarısında düzenlenen Yeni Yıl törenlerini yönetmek üzere seçilen yüksek memurların (Limmu) adlarının alt alta yazılmasıyla oluşturulan kesintisiz kronolojik listelerdir. Bu listelere güneş tutulması gibi önemli doğa olaylarının da kaydedilmesi, MÖ 9. yüzyıldan 7. yüzyıla kadar olan Assur kronolojisinin kesin olarak çözülmesini sağlamıştır.

Yeni Assur ve Yeni Babil krallarının fethettikleri bölgelerdeki isyankar veya denetimi zor halkları yerlerinden alarak imparatorluğun başka eyaletlerine veya başkent çevrelerine zorla göç ettirmesi uygulamasıdır. Amaç; orduya asker kazandırmak, tarım ve inşaat projelerinde ucuz iş gücü sağlamak, güvenliği artırmak ve yeni eyaletlerin nüfusunu artırmaktır.

Yukarı Habur bölgesinin Assur yazıtlarında geçen antik coğrafi adıdır. II. Adad-nirari ve II. Aşurnasirpal gibi Assur krallarının Arami aşiretlerinin kontrolündeki bu bölgeye sık sık seferler düzenlediği ve bölgeyi vergiye bağladığı belirtilmektedir.

Assur kralı Aşurbanipal tarafından başkent Ninive'de kurulan, devlet yazışmalarının yanı sıra Sümer ve Babil tapınaklarından toplanan tıp, kehanet, astronomi, matematik tabletleri ile Gılgamış ve Yaratılış destanları gibi edebi eserlerin sistematik bir biçimde depolandığı dünyanın en eski ve düzenli kütüphane arşivlerinden biridir.

Hitit İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra Kuzey Suriye ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde (Melid, Kargamış, Tabal, Kue vb.) kurulan, anıtsal kabartmaları ve heykelleriyle ünlü yerel krallıklardır. Assur'un zayıfladığı dönemlerde güçlenmiş, güçlü oldukları dönemlerde ise Assur krallarının sürekli vergiye bağlama ve sefer hedefi olmuştur.

MÖ 853 yılında Şam kralı Hadadezer liderliğinde; İsrail, Fenike, Mısır, Ammon ve Arapların da aralarında bulunduğu 22 kralın, Assur kralı III. Şalmaneser'in batıdaki yayılmacı politikasına karşı Karkar mevkisinde oluşturduğu büyük müttefik askeri koalisyondur.

Van Gölü'nün güneyinde yer alan ve Urartu Devleti'nin ulusal tanrısı Haldi'ye adanmış olan kutsal tapınaktır. MÖ 714 yılında Assur kralı II. Sargon'un Urartu seferi sırasında yağmalanmış ve büyük hazineleri Assur'a taşınmıştır.

Güney Mezopotamya'da, özellikle Babil çevresinde etkili olan ve Assur egemenliğine karşı sürekli direniş ve isyan merkezleri oluşturan aşiret topluluklarıdır. Assur'un yıkılışından sonra kurulan Yeni Babil Krallığı aynı zamanda Kalde Sülalesi olarak da anılmaktadır.

III. Adad-nirari çocuk yaşta tahta çıktığı için bir süre ülkeyi yöneten Samî kökenli anne kraliçedir. Mezopotamya'nın erkek egemen toplum yapısında kadının yönetimde söz sahibi olması o kadar efsaneleşmiştir ki, Orta Çağ kaynaklarında Van Kalesi'nin bile bu kralçe tarafından yaptırıldığı efsaneleri üretilmiştir.

Yeni Babil Kralı II. Nebukadnezzar döneminde inşa edilen, kentin görkemli mimarisinin ve ihtişamının simgesi olan, parlak renkli glazed tuğlalarla kaplanmış ünlü Babil şehir kapısıdır.