İslam toplumunda genellikle küçük çocuklara Kur'an okuma-yazma ve temel dinî bilgilerin öğretildiği ilk eğitim kurumudur. Hz. Ömer döneminden itibaren devlet desteği görmüş, bazı büyük küttâblarda binlerce öğrenci eğitim alabilmiştir.

Mescid-i Nebevî içerisinde kimsesiz ve yoksul sahabelerin barınması ve ders görmesi için ayrılan bölümdür. İslam dünyasının ilk yüksek öğretim kurumu olarak kabul edilir ve buradan pek çok önemli ravi yetişmiştir.

Emevîler ve Abbasîler döneminde halifelerin ve devlet adamlarının sarayda özel olarak eğitilmesi için görevlendirilen özel öğretmenlere verilen unvandır. Halifenin belirlediği müfredata göre sarayda eğitim vermüşlerdir.

830 yılında Halife Memun tarafından Bağdat’ta kurulan, ağırlıklı olarak felsefi ve bilimsel eserlerin Arapçaya tercüme edildiği, kütüphane ve rasathane barındıran Orta Çağ'ın en büyük bilim akademisidir.

Fâtımî Halifesi Hakim Biemrillâh tarafından 1004 yılında Kahire’de kurulan; İsmâilî düşünceyi yayma amacının yanı sıra tıp, felsefe, astronomi gibi alanlarda da eğitim veren ve tüm masrafları devletçe karşılanan bilim merkezidir.

Müslümanların Mekke dönemindeki baskılar ve zulümler karşısında ibadet etmek ve İslam esaslarını öğrenmek amacıyla Erkam b. Ebü’l-Erkam’ın evinde oluşturdukları ilk gizli eğitim ve buluşma merkezidir.

Camilerde veya mescitlerde bir hocanın etrafında talebelerin halka şeklinde oturarak fıkıh, hadis, kelam gibi ilimleri öğrendikleri, soru-cevap ve tartışmaya dayalı geleneksel eğitim metodudur.

El yazması eserlerin ve kitapların alınıp satıldığı, aynı zamanda âlimlerin, şairlerin ve edebiyatçıların toplanarak ilmî tartışmalar ve sohbetler yaptığı kitapçı dükkânları ve çarşılarıdır.

İslam öncesi dönemde Arap kabileleri arasındaki mücadelelerin, savaşların ve kahramanlık öykülerinin anlatıldığı, küttâb ve camilerde tarih eğitimi kapsamında okutulan konulardır.

Arapların çocuklarını fasih Arapçayı en saf haliyle öğrenmeleri, bedensel ve ruhsal olarak güçlü yetişmeleri için gönderdikleri, sözlü kültürün muhafaza edildiği çöl bölgeleridir.

VIII. yüzyılın ortalarından itibaren yabancı dillerden yapılan tercümelerle İslam dünyasına giren; felsefe, mantık, matematik, astronomi ve tıp gibi akıl ve tecrübeye dayanan ilim dalıdır.

Abbasîler döneminde camilerdeki ders kürsülerine hoca tayin etmek ve bu akademik faaliyetleri düzenlemekle görevlendirilmiş resmi devlet görevlisidir.

Şam ve Kahire camileri içerisinde dört mezhepten birine göre fıkıh derslerinin verildiği ve tasavvufi eğitimlerin yapıldığı özel bölmeler ve küçük medrese benzeri yapılardır.

Abbasîler döneminde aristokrat ve kültürlü kimselerin evlerinde veya saraylarda, genellikle sabaha kadar süren fıkhî, edebî ve felsefi tartışmaların yapıldığı ilim meclisleridir.

Camilerde ders veren müderrislerin ve kürsülerin denetlenmesi, atanması ve ilmî faaliyetlerin düzenlenmesi amacıyla görevlendirilen idari yetkilidir.