Ünite 3: Merkeziyetçi Devletin Doğuşu ve Çöküşü — Önemli Kavramlar

İkili anlaşmalar gereği siyasi varlığını devam ettirmek için himayesine girdiği devlete yıllık vergi ödeyen devlet veya hükümdardır. Haraçgüzar hale gelen hükümdar, genellikle tabi olduğu devletin seferlerine belirli bir miktar askeri kuvvet yollamakla yükümlü tutulurdu.

Başta yeniçeriler olmak üzere, doğrudan padişahın şahsına bağlı görev yapıp devlet hazinesinden maaş alan asker veya sivil hizmetlilerin tümüdür. I. Bayezid döneminden itibaren merkeziyetçi yapıyı güçlendirmek için taşra teşkilatına atanmışlardır.

Osmanlı sultanlarının İslam şeriatı sınırları içinde kalmak şartıyla güncel meseleleri düzenlemek amacıyla çıkardıkları, genellikle toprak idaresi ve vergilendirmeye ilişkin yasalar bütünüdür. I. Bayezid döneminde merkeziyetçiliğin temel araçlarından biri olmuştur.

Moğol ve Türk devlet geleneklerinde hükümdar tarafından verilen berat, ferman veya resmi emir anlamlarına gelir. Fetret devrinde şehzadeler hakimiyetlerini meşrulaştırmak için bu belgeleri kullanmışlardır.

XV. yüzyılda Bohemyalılar tarafından geliştirilen ve silahlı arabaları birbirine zincirlemek suretiyle süvari hücumlarına karşı aşılması zor bir müdafaa sağlayan askeri taktiktir. Osmanlılar bu taktiği Hünyad Yanoş'a karşı geliştirerek kullanmışlardır.

Osmanlı tarzı muharebe demektir. Temelde tabur cenginin geliştirilmesine dayanan bu muharebe sisteminde, yeniçeriler ateşli silahlarını daha etkili kullanabilmek için birbirine zincirli develer veya toplar gibi sabit müdafaa hatlarının arkasına düzenli biçimde dizilirlerdi.

Sultanın bizzat katılmadığı seferlerde Osmanlı ordusunun başında bulunan en yetkili komutan, başkumandandır. Osmanlı askeri teşkilatında sefer yönetiminde merkezi bir otoriteyi temsil eder.

Giyildiği takdirde bir hükümdarın üstün hakimiyetinin kabul edildiğini simgeleyen kaftandır. Osmanlı padişahlarının belirli devlet adamları, asker veya yabancı elçileri ödüllendirmek veya onurlandırmak amacıyla verdikleri kaftanlar da aynı isimle anılırdı.

Fazlullah Esterâbâdî tarafından kurulan sapkın bir İslam tarikatıdır. Yahudiliğin Kabalacılık geleneğinden etkilenen Hurufiler, Tanrı'ya ulaşmanın yegane yolunun kelamı oluşturan harflerde gizli rakamsal değerleri keşfetmekten geçtiğine inanıyorlardı.

Siyaset biliminde siyasi anlaşmazlıkları askeri müdahalelerle çözme taraftarı olan atılgan ve girişimci politik grupları tanımlayan bir terimdir. II. Mehmed döneminde Zağanos Paşa ve Şehabeddin Paşa bu grubu temsil etmiştir.

1402 Ankara Savaşı'ndan 1413'te I. Mehmed'in Osmanlı tahtına tek başına oturmasına kadar geçen, taht mücadeleleri ve iç karışıklıklarla dolu döneme verilen isimdir. Bayezid'in oğulları arasında kıyasıya iktidar savaşları yaşanmıştır.

Feodal sistemde veya imparatorluk ilişkilerinde daha üstün bir hükümdara bağlı olan, ona vergi ve askeri yardım sunma yükümlülüğü bulunan ancak kendi bölgesinde idari yetkiye sahip yerel yönetici veya devletçiktir. Sırp despotluğu buna örnektir.

Osmanlı Devleti'nde fethedilen bölgelerin nüfus, arazi, gelir ve vergi kaynaklarının saylarak deftere kaydedilmesi sistemidir. I. Bayezid ve sonrasında merkezi mali yapıyı güçlendirmek için uygulanmıştır.

1446 yılında Çandarlı Halil Paşa'nın kışkırtmasıyla Edirne'de çıkarılan ilk büyük yeniçeri ayaklanmasıdır. Bu isyan sonucunda II. Mehmed tahttan uzaklaştırılmış ve II. Murad yeniden tahta geçirilmiştir.

Devleti ilgilendiren önemli meseleleri tartısmak ve ortak akıl üretmek amacıyla önde gelen devlet ricalinin katılımıyla gerçekleştirilen danışma meclisi veya toplantısıdır.