Ünite 5: Dünya Ekonomisine Eklemlenme (1946-61) — Önemli Kavramlar
Bretton Woods Sistemi
1944 yılında ABD'nin Bretton Woods şehrinde kurulan ve uluslararası parasal ilişkileri düzenleyen sistemdir. Altın kambiyo sistemine dayanır ve doları küresel rezerv para olarak konumlandırarak IMF ile Dünya Bankası'nı doğurmuştur.
Keynesyen İktisat Teorisi
J.M. Keynes tarafından geliştirilen, toplam talebin ekonomik faaliyetin en önemli taşıyıcı gücü olduğunu savunan teoridir. Kriz dönemlerinde devletin kamu harcamaları ve açık bütçe finansmanıyla ekonomiye müdahale etmesini öngörür.
Altın Kambiyo Sistemi
Bretton Woods ile kurulan, sadece ABD Dolarının altına bağlı olduğu (1 ons = 35 dolar), diğer ulusal paraların ise dolara göre kur belirlediği uluslararası para sistemidir. Merkez bankaları kasalarında altın ve dolar tutmuştur.
Ödemeler Dengesi (Bilanço)
Bir ülkenin sınırları dışındaki tüm mal, hizmet ve sermaye hareketlerini gösteren muhasebe tablosudur. İthalat ihracattan fazla olduğunda açık, ihracat fazla olduğunda ise fazla verir.
Devalüasyon
Sabit kur rejimlerinde resmi otoritelerin kararıyla ulusal paranın yabancı paralar karşısındaki değerinin düşürülmesidir. 1946 ve 1958 yıllarında Türkiye'de ihracatı teşvik etmek için uygulanmıştır.
İvedi Sanayi Planı
1946 yılında hazırlanan, Sümerbank ve Etibank tarafından yürütülebilecek yatırımları seçen ve ülkenin savaş koşullarından barışa geçişini hedefleyen sanayi planıdır.
Vaner Planı
1947 yılında hazırlanan; tarım, ulaştırma, enerji ve endüstri yatırımlarını dış finansman ve iç kaynaklar dengesiyle ele alan planlı kalkınma teşebbüsüdür.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
İç İstikraz (İç Borçlanma)
Hükümetlerin kamu bütçesi açıklarını veya yatırımları finanse etmek amacıyla ülke içindeki kişi ve kurumlardan ulusal para cinsinden borçlanmasıdır.
İthal İkâmeci Sanayileşme
Yurt dışından ithal edilmekte olan tüketim ve yatırım mallarının koruyucu gümrük önlemleri ve devlet teşvikleriyle yurt içinde üretilmesini öngören sanayileşme stratejisidir.
Kamu İktisadi Teşekkülleri (KİT)
Devletin ekonomik hayata müdahale etmek, altyapı kurmak ve ara malı üretmek amacıyla kurduğu, Sümerbank, Etibank, TMO gibi iktisadi devlet teşekkülleridir.
Fakirliğin Kısır Döngüsü
Düşük yatırımların düşük verimliliğe, düşük verimliliğin düşük ulusal ve kişisel gelire, bunun da düşük tasarrufa ve nihayetinde yeniden düşük yatırımlara yol açtığı ekonomik çıkmazdır.
Marshall Yardımları
İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD'nin Avrupa'nın yeniden inşası ve komünizme kaymasını önlemek amacıyla OEEC aracılığıyla dağıttığı yaklaşık 12 milyar dolarlık mali yardımdır.
Avrupa Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (OEEC)
Marshall yardımlarının dağıtılmasını koordine etmek amacıyla 1948 yılında kurulan, Türkiye'nin de kurucu üyeleri arasında yer aldığı uluslararası ekonomik teşkilattır.
Milli Koruma Kanunu
1956 yılında çıkarılan ve hükümete mal ve hizmetlerin dağılımını, fiyatlarını ve kâr oranlarını yasal olarak düzenleme yetkisi veren müdahaleci kanundur.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Kliring ve Takas Sistemi
Uluslararası ödeme aracı (döviz veya altın) bulunmadığı durumlarda, ülkelerin malı malla değiştirdiği (tramp) veya ulusal paralarla ticaret yaptığı ödeme yöntemleridir.
Primli Kur Sistemi
Dönemin ticari koşullarında ihracatçıya veya belirli ithalat kalemlerine standart kurun dışında avantajlı kur oranları tanınması uygulamasıdır.
Destekleme Alımları
Devletin (TMO vb. kurumlar aracılığıyla) çiftçinin ürününü taban fiyat üzerinden satın alarak hem üreticiyi korumak hem de piyasa fiyatlarını dengelemek için uyguladığı politikalardır.
Parasal Taban
Dolaşımdaki para, bankaların nakit rezervleri ve Merkez Bankasındaki zorunlu karşılıkların toplamından oluşan parasal büyüklüktür.
Gecekondu
1950'lerden sonra köyden kente hızlı göç sonucunda kamu veya başkalarına ait araziler üzerinde yasal olmayan yollardan inşa edilen barınma alanlarıdır.
Uluslararası Para Fonu (IMF)
Bretton Woods konferansında kurulan, kurlarda istikrarı sağlamak ve ödemeler dengesi krizi yaşayan üye ülkelere kısa vadeli finansal destek (kredi) sunan küresel kuruluştur.
Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD)
Günümüz Dünya Bankası grubunun temelini oluşturan, savaş sonrası yeniden inşa ve gelişmekte olan ülkelerin altyapı projelerini desteklemek için kurulan bankadır.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Pronatalist Politika
Devletlerin nüfusu artırmak amacıyla teşvik edici tedbirler (çok çocuklu aileleri vergiden muaf tutma vb.) izlediği nüfus politikasıdır.
Sabit Döviz Kuru
Ulusal paranın yabancı paralar karşısındaki değerinin resmi otoriteler tarafından sabit bir oranda belirlendiği ve ancak resmi kararla değiştirilebildiği kur sistemidir.
Yatırım Malları
Başka mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılan makine, teçhizat, hammadde ve teçhizat gibi sermaye mallarıdır.
Açık Bütçe Finansmanı
Devlet harcamalarının vergi gelirlerini aşması durumunda oluşan bütçe açığının borçlanma veya para basma yoluyla finanse edilmesidir.