← Ünite 4
Yakınçağ Avrupa Tarihi

Ünite 4: Alman Birliği’nin Kurulmasından Birinci Dünya Savaşı’na Kadar Avrupa (1871-1914)

Alman Birliği’nin Kurulmasından Birinci Dünya Savaşı’na Kadar Avrupa (1871-1914) - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 90
Avusturya-Macaristan Düeti (1867)
Prusya'ya Sadowa'da yenilen Avusturya, imparatorluğun iç bütünlüğünü korumak ve Macarları elde tutabilmek amacıyla Ocak 1867'den itibaren ayrı hükümet ve parlamentolara sahip ikili bir monarşik düzene geçerek adını Avusturya-Macaristan İmparatorluğu olarak değiştirmiştir.
Gorçakov Notası ve Karadeniz Hakkı (1870-1871)
Rus Dışişleri Bakanı Gorçakov, 31 Ekim 1870'de bir nota göndererek Kırım Savaşı sonrasındaki Paris Antlaşması'nın Karadeniz'in silahsızlandırılmasına dair hükümlerini tanımadıklarını bildirdi; Mart 1871'deki Londra Konferansı'nda Almanya'nın desteğiyle Rusya Karadeniz'de yeniden donanma hakkı kazandı.
Andrassy Notası ve Berlin Memorandumu (1875-1876)
Hersek ve Bosna ayaklanmalarını yatıştırmak için Avusturya Başbakanı Andrassy tarafından hazırlanan reform tasarısı Bâbıâli'ye sunuldu; kabul edilmeyince 1876'da Berlin Memorandumu ile mütareke ve konsolos denetiminde ıslahat talepleri yinelendi ancak İngiltere tarafından reddedildi.
Zağralar Vakası ve Bulgar İsyanı (1875-1876)
Hersek isyanının yarattığı konjonktürden faydalanmak isteyen Bulgar komiteciler Eylül 1875'te Zağralar'da ayaklandı; bu başarısız olunca 20 Nisan 1876'da Filibe sancağında daha büyük bir isyan çıkararak Batak köyünde yaşanan çatışmaların Avrupalı gazetecilerce 'Türk katliamı' olarak manipüle edilmesine zemin hazırladılar.

Anahtar Kavramlar

RealpolitikAhlaki, ideolojik veya soyut ilkeler yerine, tamamen pratik, çıkara dayalı ve mevcut güç dengelerini baz alan realist siyaset anlayışıdır. Bismarck, Alman birliğinin korunması ve Fransa'nın tecrit edilmesi sürecinde bu yöntemi benimsemiştir.
WeltpolitikII. Wilhelm döneminde Almanya'nın izlemeye başladığı, ülkenin ekonomik ve sanayi gücüne dayanarak tüm dünyada söz sahibi olmayı, sömürgeler elde etmeyi ve küresel pazarlara açılmayı hedefleyen agresif dış politika anlayışıdır.
Üç İmparator Ligi (Dreikaiserbund)Bismarck'ın Fransa'yı yalnızlaştırmak amacıyla 1872 yılında Almanya, Avusturya-Macaristan ve Rusya hükümdarlarını bir araya getirerek kurduğu siyasi ve stratejik dayanışma birliğidir.
Üçlü İttifak1882 yılında Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya arasında imzalanan, taraflardan birine gelebilecek saldırılara karşı ortak savunmayı öngören ve I. Dünya Savaşı'na kadar süren blok anlaşmasıdır.
Üçlü İtilafFransa-Rusya (1894), İngiltere-Fransa (1904) ve İngiltere-Rusya (1907) ikili antlaşmalarının zamanla birleşmesiyle oluşan ve Alman liderliğindeki İttifak bloğunun karşısında yer alan büyük güçler birliğidir.
Pan-SlavizmBalkanlardaki ve Orta Avrupa'daki Slav halklarını Rus çarının önderliğinde tek bir siyasi çatı altında birleştirmeyi amaçlayan, 19. yüzyılda Rus dış politikasının ana omurgasını oluşturan siyasi akımdır.
Alsace-LorraineDemir ve kömür yatakları bakımından son derece zengin olan, 1870-1871 Prusya-Fransa Savaşı sonucunda Almanya'nın Fransa'dan kopardığı ve Fransa'da yıllarca sürecek intikam hırsına yol açan stratejik sınırdır.
Ayastefanos Antlaşması93 Harbi (1877-1878) sonrasında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan, ancak Rusya'ya Balkanlar'da aşırı bir üstünlük sağladığı için Avusturya ve İngiltere'nin baskısıyla Berlin Kongresi'nde iptal edilen ağır bir barış antlaşmasıdır.
Berlin Kongresi (1878)Ayastefanos Antlaşması'nın getirdiği dengesizlikleri ortadan kaldırmak ve Avusturya ile İngiltere'nin çıkarlarını tatmin etmek amacıyla Bismarck'ın 'dürüst komisyonculuğunda' toplanan uluslararası barış kongresidir.
Entente Cordiale (Samimi Antlaşma)1904 yılında İngiltere ve Fransa arasında imzalanan, iki ülkenin Mısır ve Fas üzerindeki karşılıklı egemenlik haklarını tanıyan ve sömürge rekabetine son vererek İtilaf bloğunun yolunu açan uzlaşmadır.
Teminat Antlaşması (Reinsurance Treaty)Bismarck'ın Fransa ve Rusya'nın olası bir ittifakını engellemek maksadıyla 1887'de Rusya ile imzaladığı, tarafların belirli şartlarda tarafsız kalmasını öngören ancak daha sonra yenilenmeyen gizli antlaşmadır.
Akdeniz Antantları1887 yılında İngiltere'nin öncülüğünde İtalya, Avusturya-Macaristan ve İspanya'nın katılımıyla Akdeniz ve Boğazlar'daki statükoyu ve Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü Rus tehdidine karşı korumak için yapılan gizli antlaşmalardır.
EmperyalizmBir devletin kendi sınırları dışındaki az gelişmiş veya zayıf kalmış ülke ve toplulukları ekonomik, siyasi ve askeri baskı altında tutarak sömürgesi haline getirmesi politika ve sistemidir.
Uşi Antlaşması1911-1912 Trablusgarp Savaşı'nı sonlandıran, Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki son toprak parçası olan Trablusgarp ve Bingazi'yi İtalya'ya bıraktığı antlaşmadır.
Balkan İttifakıRusya'nın teşvikiyle Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ arasında 1912 yılında Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki topraklarını paylaşmak amacıyla kurulan gizli askeri birlikteliktir.
Boer Savaşı1899-1902 yılları arasında Güney Afrika'da İngiltere ile Hollanda kökenli Boer Cumhuriyetleri arasında yapılan, Almanya'nın Boerleri desteklediği ve dünyanın ilk toplama kampı uygulamalarının görüldüğü savaştır.
Fas Buhranları1905 ve 1911 yıllarında Fransa'nın Fas'ı ele geçirme girişimlerine Almanya'nın askeri ve diplomatik müdahalelerle karşılık vermesi sonucunda Avrupa'da büyük savaş sancılarına yol açan krizlerdir.
Racconigi Antlaşması1909 yılında İtalya ile Rusya arasında imzalanan, Rusya'nın Boğazlardaki çıkarlarına karşılık İtalya'nın Trablusgarp'taki işgaline destek verilmesini öngören gizli mutabakattır.
VidovdanSırp prensi Lazar'ın 1389 Kosova Savaşı'nda Osmanlı'ya yenildiği günü temsil eden milli ve dini Sırp bayramıdır; Arşidük Ferdinand'ın 28 Haziran 1914'teki suikastı bu güne denk getirilmiştir.
Prinetti-Barrère Antlaşması1902 yılında İtalya ile Fransa arasında yapılan, İtalya'nın bir Alman-Fransız savaşında tarafsız kalmasını öngören ve İtalya'yı yavaş yavaş Üçlü İttifak'tan koparan gizli antlaşmadır.
Bağdat DemiryoluII. Wilhelm döneminde Alman sermayesi ve mühendisliğiyle inşa edilmeye başlanan, Berlin'i Bağdat ve Basra Körfezi'ne bağlayarak İngiltere ve Rusya'nın sömürge yollarını tehdit eden devasa demiryolu projesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Tersane Konferansı ve Meclis-i Umumi Reddi (1876-1877)

Balkan krizine çözüm bulmak üzere Aralık 1876'da İstanbul'da toplanan Tersane Konferansı'nda Rus elçi İgnatiev'in hazırladığı ve Bulgaristan ile Bosna'ya geniş özerklikler öngören tasarısı, 18 Ocak 1877'de Mithat Paşa başkanlığındaki Meclis-i Umumi tarafından oy birliğiyle reddedildi.

Ayastefanos Antlaşması (3 Mart 1878)

93 Harbi'nin ardından imzalanan bu antlaşma ile Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsızlık kazanırken; Tuna'dan Ege'ye uzanan, Karadeniz'den Ohri Gölü'ne kadar yayılan devasa sınırlara sahip özerk bir Büyük Bulgaristan Prensliği kuruldu.

İngiltere'nin Kıbrıs'a Yerleşmesi (1878)

İngiltere, Berlin Kongresi'nde Osmanlı çıkarlarını savunma ve Rusya'nın Kars, Ardahan ve Batum'daki kazanımlarını dengeleme vaadi karşılığında, 4 Haziran 1878'de Osmanlı Devleti'nden üstü kapalı bir tehditle Kıbrıs adasına yerleşme izni kopardı.

Fransa'nın Tunus'u İşgali (1881)

Bismarck ve İngiltere'nin teşvikleriyle Fransa, Cezayir'den sonra sömürge sınırlarını genişletmek amacıyla Mart 1881'de Tunus'u işgal etti; bu hamle Tunus'ta gözü olan İtalya'yı derinden sarstı ve Üçlü İttifak'a yönelmesine neden oldu.

Şarki Rumeli'nin İlhakı (1885)

18 Eylül 1885'te Bulgaristan'ın Şarki Rumeli vilayetini ilhak etmesi Rusya ile Avusturya'yı karşı karşıya getirdi; II. Abdülhamid'in 1 Şubat 1886'da Prens Aleksandr şahsında birleşmeyi onaylaması İkinci Üç İmparator Ligi'nin dağılmasında ana etkenlerden biri oldu.

Alman-Rus Teminat Antlaşması (1887)

Bismarck'ın iki cepheli bir savaşı önlemek ve Rusya'yı yanında tutmak için 18 Haziran 1887'de imzaladığı gizli antlaşmadır; tarafların üçüncü devletlerle savaşında tarafsızlığını öngörüyordu ancak Bismarck'ın düşüşünden sonra uzatılmadı.

Tirpitz Donanma Planı (1898)

II. Wilhelm'in Weltpolitik stratejisinin bir parçası olarak Amiral Tirpitz yönetiminde 1898'den itibaren başlatılan devasa donanma ve ticaret filosu inşası, açık denizlerde İngiltere'nin üstünlüğüne doğrudan meydan okuyarak iki ülke arasındaki uçurumu derinleştirdi.

Algeciras (El-Cezire) Konferansı (1906)

Birinci Fas Buhranı'nı çözmek üzere Ocak 1906'da toplanan uluslararası konferanstır; Almanya burada Avusturya dışında yalnız kalmış, İtalya bile gizli anlaşmalar gereği Fransa'yı desteklemiş, Fas'ın toprak bütünlüğü ve ticaret eşitliği kabul edilmiştir.

Bosna-Hersek'in İlhakı (1908)

Avusturya-Macaristan'ın 5 Ekim 1908'de Berlin Antlaşması ile geçici işgalinde bulunan Bosna-Hersek'i resmen ilhak etmesi, Sırbistan'ı ve Boğazlar konusunda aldatıldığını düşünen Rusya'yı şiddetli bir krize sürükledi.

Agadir Limanı Krizi ve Panther Savaş Gemisi (1911)

Fransa'nın 1911'de Fas'ı işgal etmesi üzerine Almanların hak iddia ederek 1 Temmuz 1911'de Agadir Limanı'na Panther savaş gemisini göndermesi İkinci Fas Buhranı'nı başlatmış, Almanya'ya Kongo'dan toprak verilmesiyle kriz tatlıya bağlanmıştır.

Uşi Antlaşması ve 12 Ada Meselesi (1912)

18 Ekim 1912'de imzalanan Uşi Antlaşması ile Osmanlı Devleti Trablusgarp'ı İtalya'ya bırakmış, İtalya ise Ege'de işgal ettiği adaların iadesini vaat etmiş ancak Balkan Savaşı'nın çıkması üzerine adalar geçici olarak İtalyan elinde kalmış ve bir daha geri alınamamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Birliklerin kronolojisini karıştırmayın: 1872 Üç İmparator Ligi, 1879 İkili İttifak, 1882 Üçlü İttifak ve 1907'ye kadar tamamlanan Üçlü İtilaf basamaklarını iyi ezberleyin.
  • Bismarck ile II. Wilhelm'in politika farkını sakın unutmayın; Bismarck 'Realpolitik ve Fransa'yı yalnızlaştırma' yanlısıyken, II. Wilhelm 'Weltpolitik ve küresel sömürge/donanma' yanlısıdır.
  • Ayastefanos ve Berlin Kongresi arasındaki farka dikkat edin; Ayastefanos Rusya'ya çok büyük bir Bulgaristan verirken Berlin Kongresi bu sınırları daraltmıştır.
  • İtalya'nın gizli diplomasisine dikkat edin; Üçlü İttifak'ta yer almasına rağmen 1902'de Fransa ile gizli anlaşma (Prinetti-Barrère) yaparak savaşta tarafsız kalmıştır.
  • Trablusgarp Savaşı ve Uşi Antlaşması ile Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki varlığının tamamen sona erdiğini, bunun da Balkan Savaşları'nı tetiklediğini unutmayın.
  • Balkan Savaşları'nda 1. Balkan'da Osmanlı'nın yenildiğini, 2. Balkan'da ise Bulgaristan'ın diğer komşularıyla savaşması sayesinde Edirne'nin geri alındığını karıştırmayın.