Ünite 5: İletişim ve Algı — Önemli Kavramlar

Duyumlar aracılığıyla dış dünyadaki uyarıcıların yorumlanarak anlamlı hale getirilmesi sürecidir. Örneğin, dışarıdan gelen bir sesin duyulması duyum, bu sesin arkadaşımıza ait olduğunun bilinmesi algıdır.

Nesneler, kişiler ve olaylar hakkındaki inanç ve duyguların kategoriler halinde organize edilmiş zihinsel örüntüleridir. Örneğin, 'doktor' şeması, bir hekimden beklentilerimizi belirleyen zihinsel bir çerçevedir.

Bir duyu organının uyarılmasıyla oluşan en temel fizyolojik tepkidir. Örneğin, dilin tat alması veya kulağın ses titreşimlerini algılaması bir duyumdur.

Dışımızdaki nesnelerin veya düşüncelerin zihnimizdeki resmidir. Örneğin, 'anne' sözcüğü dendiğinde zihnimizde oluşan şefkatli kadın imgesi buna örnektir.

Bir şeyi temsil eden başka bir şeyin (sembolün) zihinde anlamlandırılmasıdır. Örneğin, adaleti temsil eden terazi tutan kadın figürü simgesel bir algıdır.

Bilgiyi sınıflama ihtiyacıyla oluşan basmakalıp yargılardır. Örneğin, 'Fransızlar tembeldir' gibi bilimsel temeli olmayan genellemeler stereotiptir.

Bir başkasının gözüyle görebilmek ve onun duygularını paylaşabilmektir. Örneğin, bir arkadaşımızın üzüntüsünü kendi üzüntümüz gibi hissedip onu anlamaya çalışmak empatidir.

Alıcı ve verici tarafından paylaşılan, göstergelere düzen veren kurallar bütünüdür. Örneğin, bir yabancı dilde iletişim kurabilmek için o dilin kodlarını bilmek gerekir.

Bireyin ihtiyaçları ve beklentileri doğrultusunda çevresindeki uyarıcıları ayıklamasıdır. Örneğin, havaalanında bir mühendisin teknik detaylara, bir avukatın ise hukuki tabelalara odaklanmasıdır.

Geçmiş tecrübelerin birikimiyle oluşan zihinsel bilgi bütünüdür. Örneğin, bir yılanı görünce 'tehlikeli' şemasının anında devreye girmesi bu kütleyle ilgilidir.

Mesajın algılanmasını kolaylaştıran çarpıcı ipuçlarıdır. Örneğin, bir seçim kampanyasında 'enflasyon' kelimesinin sıkça vurgulanması seçmenin dikkatini çekmek için bir belirtken uyarıdır.

Bir kişinin tek bir olumlu özelliğinden yola çıkarak tüm kişiliğini olumlu algılama eğilimidir. Örneğin, güzel birinin zeki olduğunu da varsaymak halo etkisidir.

Birbirini izleyen iki uyarıcının birbirini olduğundan farklı göstermesidir. Örneğin, çok çirkin bir fotoğraftan sonra normal bir yüzün çok güzel algılanmasıdır.

Çekici birinin yanında duran normal birinin, olduğundan daha çekici algılanmasıdır.

Zihnin başka düşüncelerle meşgul olması nedeniyle algılamanın yüzeyselleşmesidir. Örneğin, stresli bir iş gününde birinin davranışını yanlış yorumlamak bilişsel yükle ilgilidir.

Dil dışı jest, mimik ve beden hareketleridir. Örneğin, birinin konuşurken göz teması kurması onun ilgi düzeyini gösterir.

Bireyin diğer bireyleri ve sosyal durumları yorumlama biçimidir. Örneğin, bir gencin omuz silkmesini öğretmenin saygısızlık, arkadaşının ise ilgisizlik olarak algılamasıdır.

Çevredeki renk ve biçimlerin anlamlandırılmasıdır. Örneğin, bir çocuğun parlak renkli oyuncaklara pastel renklerden daha hızlı tepki vermesi görsel algıdır.

Ses dalgalarının beyinde anlamlı bir mesaja dönüştürülmesidir. Örneğin, gece vakti ağlama sesini duyunca bunun çocuğumuza ait olduğunu anlamamızdır.

Nesnelerin fiziksel özelliklerinin (sıcaklık, pürüzlülük) anlamlandırılmasıdır. Örneğin, birine dokunmanın güven ve dostluk ifadesi olarak algılanmasıdır.

Besinlerin tat tomurcukları aracılığıyla ayırt edilmesidir. Örneğin, çikolatalı pastayı bileşenlerine ayırmadan tek bir bütün olarak algılamamızdır.

Burun hücrelerinin kokuya tepki vermesidir. Örneğin, kötü kokan birinden uzaklaşma isteği duymamızdır.