Ünite 3: XIV. Yüzyıl Türk Edebiyatında Mesnevi Amaçlarımız — Hızlı Bakış

Sınavdan hemen önce göz gezdirmek için sıkıştırılmış özet.

Sınavda Dikkat Et

• Anadolu’da mesnevi nazım şekliyle yazılan ilk müstakil Türkçe eserin Yûsuf Emre’ye ait 'Risâletü’n-nushiyye' (1307) olduğunu kesinlikle unutmayın.
• Manzum dinî destanların halk için şifahî olarak yazıldığını, sanat kaygısından uzak ve estetik değer taşımadığını, anlatıcılarına 'kassâs, meddâh, kıssahân' denildiğini karıştırmayın.
• Ahmedî’nin 'İskender-nâme' adlı eserinin içinde yer alan 'Dâstân-ı Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osmân' bölümünün Türk edebiyatındaki ilk manzum Osmanlı tarihi olduğunu sınavda sıklıkla sorulabileceği için iyi ezberleyin.
• Türk edebiyatında beşerî aşk konusunda yazılmış ilk mesnevinin Hoca Mes’ûd’un 'Süheyl ü Nev-bahâr'ı olduğunu, Şeyyâd Hamza’nın eseriyle karıştırmamaya dikkat edin.
• Gülşehrî’nin 'Mantıku’t-tayr' (Gülşen-nâme) eseri ile Âşık Paşa’nın 'Garîb-nâme'sinin XIV. yüzyılın en önemli tekke edebiyatı ve tasavvuf mahsulleri olduğunu unutmayın.
• Yûsuf-ı Meddâh’ın 'Maktel-i Hüseyn' eserinin Türkçedeki manzum ilk maktel örneği olduğunu ve Kerbela'yı anlattığını göz ardı etmeyin.
• Ahmedî’nin tıp alanındaki yetkinliğini gösteren mesnevisinin 'Tervîhu’l-ervâh', Tutmacı’nın beslenme ve mizaçları anlatan eserinin ise 'Tabîat-nâme' olduğunu karıştırmayın.

Bilinmesi Gereken Kavramlar

Önemli Olaylar / Örnekler

• Risâletü’n-nushiyye'nin Yazılışı
• Garîb-nâme'nin Yapısı
• Mantıku’t-tayr ve Kuşların Yolculuğu
• İlk Manzum Osmanlı Tarihi
• Süheyl ü Nev-bahâr'ın Önemi
• Ferheng-nâme-i Sa’dî Tercümesi
• Maktel-i Hüseyn'in Telifi
• Işk-nâme ve Gerçekçi Tasvirler
• Tervîhu’l-ervâh'ın Tıbbi İçeriği
• Tabîat-nâme'nin Konusu
• Kelîle ve Dimne'nin Mesneviye Çevrilişi
• Ahvâl-i Kıyâmet ve Şefâat-nâme