← Ünite 4
Temel Bilgi Teknolojileri 1

Ünite 4: Hesap Tabloları

Hesap Tabloları - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 103
İlk Muhasebe Hesap Tablosunun Programlanması
1961 yılında Profesör Richard Mattessich tarafından ilk kez bir muhasebe hesap tablosu ana bilgisayar (mainframe) üzerinde programlanarak tablo biçiminde gösterilmiştir. Bu gelişme, dijital hesap tablolarının doğuşunda milat kabul edilmektedir.
Modern Hesap Tablolarının Atası: VisiCalc
Bricklin ve Frankston tarafından geliştirilen VisiCalc, modern çağın hesap tablolarının atası olarak tarihe geçmiştir. 1978'lere gelindiğinde kullanıcıların tamsayı girişi yapabildiği 5 sütun ve 20 satırdan oluşan elektronik tablolar yaygınlaşmaya başlamıştır.
Excel 2013 Arayüz Örneği
Metinde ekran görünümü örnek verilen Microsoft Excel 2013 yazılımında, komut şeridi üst kısımda yer alır. Örnek fatura uygulamasında 'E13' hücresi aktif hücre olarak gösterilmiş ve fiyat ile miktar sütunları çarpılarak tutar sütunu oluşturulmuştur.
Bilgisayarda Tarih Verisinin Saklanma Biçimi
Bilgisayarlarda tarih verisi aslında ondalıklı bir sayı olarak saklanır. Tam sayı kısmı 01.01.1900 tarihinden başlayan gün sayısını, kesirli kısım ise günün saat oranını ifade eder; örneğin 2,25 sayısı 02.01.1900 saat 06:00 zamanını gösterir.

Anahtar Kavramlar

Hesap Tablosu (Spreadsheet)Kullanıcıların verilerini satır ve sütunlardan oluşan tablo yapısında organize ederek hesaplama, analiz ve raporlama yapmalarını sağlayan genel amaçlı uygulama yazılımıdır. Metin ve sayısal verileri işleyebilir, örneğin bir işletmenin gelir-gider dengesini göstermek için kullanılır.
Aktif HücreTablo üzerinde o an işlem yapılan, klavyeden veri girildiğinde veya biçimlendirme uygulandığında etkilenecek olan seçili hücredir. Örneğin Resim 4.1'de 'E13' hücresinin seçili olması onun aktif hücre olduğunu gösterir.
Hücre KürsörüEkrandaki tablo üzerinde etkin olan hücreyi farklı bir renkle işaretleyerek gösteren imleçtir. Kürsör hareketleri için ok tuşları ve çeşitli klavye kısayolları (Ctrl+Home vb.) kullanılır.
Dış Veri KaynağıHesap tablosu dışındaki veri tabanları, web sayfaları veya metin dosyalarında bulunan verilerin tabloya aktarılmasını veya bağlanmasını sağlayan kaynaktır. Bu bağlantı sayesinde veriler dinamik olarak güncellenebilir.
İsteğe Uyarlanmış BiçimlemeStandart sayı veri türlerinin dışındakileri elde etmek için çeşitli semboller kullanılarak sayıların farklı görünmesini sağlayan esnek biçimleme türüdür. Örneğin tarih gösteriminde 'gg.aaaa.yy gggg' ifadesi ile '03.Eylül.08 Çarşamba' çıktısı elde edilebilir.
Koşullu BiçimlendirmeHücre içine girilecek verinin değerine göre önceden belirlenmiş biçimlerin otomatik olarak uygulanmasını sağlayan biçimlendirme türüdür. Örneğin bir değerin sıfırdan küçük olması durumunda yazı renginin otomatik olarak kırmızı ve koyu ayarlanmasını sağlar.
FormülHesap tablolarında matematiksel hesaplamaları ve mantıksal işlemleri gerçekleştirmek için hücrenin ilk karakterine '=' işareti yazılarak oluşturulan yapılardır. Eğer formül yazılamazsa hesap tablosu kelime işlemciden farksız olur.
Hücre Referans SistemiSütun harfleri ile satır rakamlarının kesişimiyle oluşan ve hücrelere benzersiz adresler veren sistemdir. Örneğin 'C100' ifadesi C sütununun yüzüncü satırındaki hücreyi referans gösterir.
Mutlak AdreslemeFormüller başka hücrelere kopyalandığında hücre referanslarının sabit kalmasını sağlayan adresleme türüdür. Satır veya sütun harflerinin önüne dolar ($) işareti konularak yapılır, örneğin '$D$5'.
İşlev (Fonksiyon)Önceden tanımlanmış, karmaşık matematiksel, istatistiksel veya mantıksal hesaplamaları kısa yoldan yapmayı sağlayan hazır komutlardır. Örneğin '=TOPLA(C2:C4)' ifadesi bir işlev kullanımıdır.
Veri ListesiGerçek dünya varlıklarını dijital ortamda ifade eden iki boyutlu tablolardır; dikey boyutta kayıtlar (satırlar), yatay boyutta ise özellikler (sütunlar/alanlar) yer alır. Bir okuldaki öğrencilerin listesi buna örnek verilebilir.
Hesaplanmış AlanBir veri listesindeki mevcut alanlardan formül yardımıyla türetilerek elde edilen yeni sütundur. Örneğin doğum tarihi alanından yola çıkarak formülle hesaplanan 'yaş' sütunu hesaplanmış alandır.
Filtreleme (Süzme)Mevcut bir veri listesinin sadece belirlenen koşullara uyan alt kümelerinin ekranda listelenmesini sağlayan veri işleme aracıdır. Örneğin bir müşteri listesinde yaşları 20 ile 30 arasında olanları listelemek için kullanılır.
GrafikSatır ve sütunlar halinde bulunan sayısal verileri şekillere ve görsel öğelere dönüştürerek büyüklük, ilişki ve trendlerin kolayca anlaşılmasını sağlayan araçtır. Sütun, pasta ve çizgi gibi türleri vardır.
Özet Tablo (Pivot Tablo)Büyük veri listelerini özetlemede kullanılan; sütun başlıklarının bir tablo üzerine yerleştirilerek sayma, toplama veya ortalama alma gibi hesaplamaları otomatik gerçekleştiren hızlı bir araçtır.
VisiCalcBricklin ve Frankston tarafından üretilen, modern çağın elektronik hesap tablolarının atası kabul edilen ilk popüler yazılımlardan biridir.
What-if AnaliziMevcut bir problemin çözümünde karar değişkenlerinin farklı değerleri için sonuçları hızlıca hesaplayarak karar vericiye alternatifler sunan analiz tekniğidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Modern Hesap Tablolarında Satır Sınırı

Geçmişte hesap tablolarındaki maksimum satır sayısı 65.535 iken, günümüzdeki yazılım versiyonlarında bu sayı 1.048.576 satıra çıkarılmıştır. Ancak çok yoğun ve devasa verilerde hesap tablosu yerine veri tabanı yönetim sistemleri tercih edilmelidir.

Banka Müşteri Listesi Örneği

Ünitede sıralama ve filtreleme konularını açıklamak için kullanılan örnek veri listesinde kimlik numarası, ad, soyad, doğum tarihi, ilgi alanları, cinsiyet, aylık harcama ve yıllık gelir gibi banka şubesi müşteri bilgileri yer almaktadır.

Pasta Grafik Örneği (Aile Bütçesi)

Metinde görselleştirilen örnek pasta grafikte aile bütçesi kalemleri yer almaktadır. Buna göre ev giderleri %34, yiyecek %17, ulaşım %17, diğer %16, sigorta %11 ve eğlence %5 oranında paya sahiptir.

Yaş Hesaplama Formülü Örneği

Banka müşteri listesinde doğum tarihi (örneğin E2 hücresinde) bilgisinden yola çıkarak yaş hesabı yapmak için '=YIL(ŞİMDİ())-YIL(E2)' formülü kullanılır. Bu işlem mevcut yıla bağlı dinamik bir hesaplanmış alan oluşturur.

Ondalık ve Parametre Ayracı Farkı (Dil Ayarları)

Türkçe sistem dilinde ondalık ayracı virgül (,) iken İngilizce sistemde noktadır (.). Buna bağlı olarak Türkçe Excel'de işlev parametreleri noktalı virgül (;) ile ayrılırken, İngilizce sürümlerde virgül (,) kullanılmak zorundadır.

Google E-Tablolar ve Çevrim İçi Uygulamalar

Google E-Tablolar ve Microsoft Office 365 Excel gibi yeni nesil bulut tabanlı uygulamalar, herhangi bir kurulum gerektirmeden web tarayıcısı üzerinden aynı anda birden fazla kullanıcı tarafından düzenlenebilmektedir.

Özet Tablo Şablonunun Dört Temel Bölgesi

Özet tablo (Pivot tablo) oluşturulurken kullanılan şablon 'Filtreler', 'Satırlar', 'Sütunlar' ve 'Değerler' olmak üzere dört ana bölgeden oluşur. Sütun başlıkları bu bölgelere sürüklenerek veriler otomatik olarak özetlenir.

İsteğe Uyarlanmış Tarih Biçimlendirme Örneği

Hesap tablolarında isteğe uyarlanmış biçimleme ile 'gg.aaaa.yy gggg' formatı uygulandığında, 03.09.2008 tarihi ekranda '03.Eylül.08 Çarşamba' olarak özelleştirilmiş şekilde görüntülenebilir.

Sınavda Dikkat Et

  • Formül yazımına başlarken '=' işaretinin unutulması formülün metin olarak algılanmasına yol açar; sınavda formül sorularında ilk karaktere dikkat edin.
  • Türkçe ve İngilizce Excel sürümlerinde parametre ayraçları farklıdır; Türkçe'de noktalı virgül (;), İngilizce'de virgül (,) kullanılır, bu kural sınavda sıkça sorulur.
  • Mutlak adreslemede kullanılan '$' işaretinin hücre referansını sabitlediğini unutmayın (örn. $D$5 kopyalama sırasında değişmez).
  • Tarih verilerinin bilgisayarda ondalıklı sayı olarak saklandığını (tam kısmın gün, kesirli kısmın saat olduğunu) hatırlayın.
  • Hata mesajlarının anlamlarını (örn. sıfıra bölme hatası #SAYI/0!) ezberleyin, sınavda hata kodları ile ilgili sorular gelmektedir.
  • Özet tablo şablonunun dört bölgesini (Filtreler, Satırlar, Sütunlar, Değerler) iyi bilin; seçeneklerde yer almayan 'Toplam' gibi çeldiricilere dikkat edin.
  • Sıralama işleminden önce tablonun tamamının seçilmesi gerektiği kuralını unutmayın; aksi takdirde veriler bozulur.
  • Kelime işlemci ile hesap tablosu yazılımlarının kullanım amaçlarını birbirine karıştırmayın; hesaplamalar ve grafikler hesap tablosunda yapılır.