Lojistik süreçleri ve oluşabilecek hataları bir an önce çözebilmek amacıyla uygulanacak yol haritasını içeren planlama faaliyetidir. Tedarik zinciri ağ tasarımı, talep tahmini, stok yönetimi ve taşıma planlaması gibi aşamalardan oluşur.
Bir nesne veya olguyu tanımak, tarif etmek veya gözlemlemek için kullanılan ve amacımız açısından onun gibi davranan bir benzerine verilen genel isimdir. Gerçek nesneye erişimin zor, pahalı veya tehlikeli olduğu durumlarda tercih edilir.
Gerçek nesne veya sistem ile fiziksel görünüşleri arasında ölçekli veya kısmi benzerlik gösteren 3 boyutlu nesne veya canlı örnektir. Köprü maketleri veya yeni bir aracın tasarım prototipi bu model türüne örnek gösterilebilir.
Gerçek sistemden fiziksel olarak farklı olmakla birlikte, sistemin işleyiş veya davranışlarını anlamamıza yardımcı olan göstergelerdir. Termometre, hız göstergesi, barometre veya coğrafi haritalar analog modellere örnektir.
Sistem parametrelerini, sabitleri ve değişkenleri matematiksel fonksiyonlar ve eşitlikler kullanarak soyut bir şekilde açıklayan model tipidir. Lojistik planlama süreçlerinde en çok başvurulan analitik araştırma yöntemidir.
Karar vericinin kontrolünde olan ve probleme çözüm bulmak için değişik değerler alabilen sistem parametreleridir. Örneğin bir dağıtım modelinde hangi müşteriye hangi araçla gidileceği karar değişkenidir.
Sistem parametrelerinin sabit değerler ve reel sayılar olan karar değişkenleri ile ifade edildiği, sistem davranışlarının ve amacın doğrusal fonksiyonlarla açıklandığı matematiksel model tipidir. Cebirsel yöntemlerle makul sürede en iyi çözüme ulaşılabilir.
Karar değişkenlerinin reel sayılar yerine doğal (tam) sayılar olmasının zorunlu olduğu doğrusal programlama modelidir. Kesikli yapısı nedeniyle çözümü doğrusal programlamaya göre çok daha zordur.
Amaç fonksiyonu veya kısıtlardan en az birinin doğrusal olmadığı matematiksel model tipidir. Gerçek hayat problemlerini daha iyi temsil etse de en iyi çözümü bulmak oldukça zordur ve uzun zaman alır.
Tüm alternatifleri denemenin çok uzun zaman alacağı karmaşık problemlerde, makul süreler içinde en iyiye yakın ve kabul edilebilir çözümler üreten deneme-yanılma tabanlı yaklaşık algoritmalardır.
Sistem parametrelerinin belirli bir olasılık dağılımına sahip olduğu durumlarda, bilgisayar kodu kullanılarak stokastik modelin belirli bir süre ilerletilmesi ve ortalama değerlerin hesaplanması yöntemidir.
Bir organizasyon içindeki süreçlerin koordinasyonu ve yürütülmesi ile ilgili gerçek karmaşık problemleri çözmek için matematiksel modelleme yöntemleri kullanan disiplinlerarası bir bilim dalıdır.
Karar vericinin modelde en iyilemeyi (minimizasyon veya maksimizasyon) hedeflediği ve karar değişkenlerinin doğrusal veya doğrusal olmayan ilişkileriyle oluşturulan matematiksel fonksiyondur.
Matematiksel modelin mümkün çözümlerinin uyması gereken sınırları belirleyen, karar değişkenlerinin fonksiyonlarından oluşan her bir eşitlik veya eşitsizliktir. Örneğin bütçe veya depo kapasitesi sınırları birer kısıttır.
Karar vericinin birbiriyle çatışan birden fazla amacı veya kriteri aynı anda gerçekleştirmek istediği durumlarda kullanılan, alternatifleri derecelendirip en uygununu seçen model grubudur.
Lojistik hizmet kapasitesi (fiziksel varlığı) olmayan, ancak teknoloji ve bilgi birikimini kullanarak müşterisinin tedarik zinciri süreçlerini yöneten ve 3PL firmalarını koordine eden danışmanlık firmalarıdır.
Müşterileri adına taşıma, depolama ve dağıtım gibi fiziksel lojistik faaliyetleri doğrudan kendi araç ve tesis kapasitesiyle gerçekleştiren hizmet sağlayıcı firmalardır.
Hammadde tedarikçisinden müşteriye kadar uzanan, mal, hizmet ve bilgi akışının yürütüldüğü, tedarikçi, imalatçı, depo, dağıtımcı ve perakendecileri içeren ağdır. Örneğin, pamuk üreticisinden iplik fabrikasına, kumaş imalatçısından giyim mağazasına ve son tüketiciye kadar süren akış zinciridir.
Tedarik zinciri boyunca fazla stok, gereksiz taşıma ve beklemeler gibi değer katmayan her türlü işlem, atık ve kayıpsız faaliyetin ortadan kaldırıldığı yaklaşımdır. Örneğin, üretim hatlarında ve taşıma süreçlerinde hatalı ürün kayıplarının sıfırlanması için akışların uyumlu hale getirilmesidir.
Değişken ve oynak piyasa koşullarına, müşteri talebindeki ani dalgalanmalara duyarlı ve hızlı karşılık verebilen tedarik zinciridir. Örneğin, inşaat malzemeleri sektöründeki hızlı talep değişimlerine uyum sağlamak için esnek stok ve dağıtım modellerinin kurulmasıdır.
Sensörler, robotik sistemler, bulut bilişim, RFID, GPS ve blokzincir gibi bilgi iletişim teknolojilerinin tedarik zincirine tam entegrasyonu ile oluşan sistemdir. Örneğin, bir kargonun konumunun GPS ve barkod sistemleriyle tüm paydaşlar tarafından anlık olarak izlenebilmesidir.
Tedarik zincirinde kaç tane üretim veya depolama tesisi bulunacağı, yerleri ve kapasitelerinin ne olacağı gibi uzun vadeli ve kolaylıkla değiştirilemeyen kararlardır. Örneğin, yeni bir lojistik merkezinin hangi coğrafi bölgeye kurulacağının kararlaştırılmasıdır.
Orta vadeli olan ve satın alma, üretim, stok yönetimi, ulaştırma modlarının seçimi ile müşteri kontratlarını içeren kararlardır. Örneğin, gelecek çeyrekte hangi tedarikçiden ne kadar hammadde satın alınacağının planlanmasıdır.
Araç rotalama, depo yerleştirme, araç yükleme ve boşaltma, iş çizelgeleme gibi kısa vadeli ve günlük yürütülen kararlardır. Örneğin, dağıtım kamyonlarının sabah hangi sırayla müşterilere uğrayacağının belirlenmesidir.
Tedarik zincirindeki tesislerin (tedarikçi, imalatçı, depo, dağıtımcı, perakendeci) sayısı, coğrafi konumları ve kapasiteleri ile bunlar arasındaki bağlantılardan oluşan altyapıdır. Örneğin, bir firmanın 3 üretim tesisi ve 10 bölge deposundan oluşan coğrafi yerleşim planıdır.
Müşterinin talebinin oluşması ile bu talebin karşılanarak teslim edilmesi arasında geçen süredir. Örneğin, internet üzerinden sipariş verilen bir ürünün kurye tarafından kapıya teslim edilmesine kadar geçen 2 günlük süredir.
Ürünlerin imalatçısından müşteriye ulaşana kadarki süreçte hareketlerinin ve anlık konumunun izlenebilmesidir. Örneğin, online alışveriş yapan bir müşterinin kargonun hangi il merkezinde olduğunu takip edebilmesidir.
Matematiksel modellerde karar vericinin kontrolü altında olmayan, model için dışsal girdi niteliği taşıyan verilerdir. Örneğin, iki şehir arasındaki coğrafi uzaklık veya banka faiz oranıdır.
Matematiksel modelde amaca ulaşmak için karar vericinin değerini belirleyeceği sistem bileşenleridir. Örneğin, kurulacak depo sayısını veya bir tesisin açılıp açılmayacağını gösteren 0-1 değişkenleridir.
Matematiksel modelde en küçüklenmek (maliyet, mesafe) veya en büyüklenmek (kâr, müşteri sayısı) istenen hedefin matematiksel ifade biçimidir. Örneğin, toplam ağırlıklı taşıma mesafesinin minimize edilmesi denklemidir.
Modelde amaca ulaşmaya çalışırken kaynakların sınırlandırılmasını ve sağlanması gereken zorunlu koşulları ifade eden denklemlerdir. Örneğin, toplam bütçenin belirli bir tutarı aşamaması veya her bölgenin bir depo ile eşleşmesi zorunluluğudur.
Karar ağaçlarında kare simgesiyle gösterilen, karar vericinin birden fazla seçenek arasında karşılaştırma yaparak en iyisini seçtiği noktalardır. Örneğin, 'yeni depo kurmak' ile 'mevcut deponun kapasitesini arttırmak' arasında tercih yapılan karedir.
Karar ağaçlarında daire simgesiyle gösterilen, karar vericinin kontrolünde olmayan ve belirli olasılıklarla gerçekleşen olayları içeren noktalardır. Örneğin, gelecekteki talebin 'yüksek' veya 'düşük' olma olasılıklarının hesaplandığı dairedir.
Yatırım projelerinin gelecekteki net nakit akışlarının belirli bir faiz oranından bugüne indirgenerek, yatırım maliyetinin düşülmesiyle elde edilen karşılaştırma ölçütüdür. Örneğin, 5 yıllık nakit akışları hesaplanarak bulunan 786,27 TL'lik net değerdir.
Stokların perakendeci yerine tedarikçi tarafından izlendiği ve yönetildiği, tedarik zincirinde esneklik ve eşgüdüm sağlayan uygulamadır. Örneğin, bir marketin raflarındaki içecek stoklarının imalatçı firma tarafından takip edilip yenilenmesidir.
Müşterinin tedarik zincirinden sağlamasını beklediği ürün yelpazesi ve çeşitliliğidir. Örneğin, bir süpermarkette tek bir marka yerine onlarca farklı marka ve türde gıda ürününün bulundurulmasıdır.
Bir yatırım projesinin veya varlığın ekonomik ömrünün sonunda elden çıkarılmasıyla elde edilmesi beklenen kalıntı veya hurda değeridir. Örneğin, 5 yıl kullanılan bir makinenin sonunda satılmasıyla elde edilen gelir tutarıdır.
Bugünkü paranın gelecekteki aynı nominal tutardan daha değerli olduğunu belirten ve yatırım kararlarında faiz/iskonto oranıyla dikkate alınan finansal ilkedir. Örneğin, bugünkü 1000 TL ile 6 ay sonraki 1000 TL'nin ekonomik değerinin farklı olmasıdır.
Gelecekte ortaya çıkabilecek olası durumların, geçmiş veriler ve bilimsel yöntemler kullanılarak önceden kestirilmesi sürecidir. Lojistik yönetiminde tüm planlama kararlarının başlangıç noktasıdır.
Müşterilerin gelecekte satın alacağı ürün veya hizmet miktarlarının öngörülmesidir. Envanter yönetimi, üretim planlama ve lojistik kapasite kararlarının temelini oluşturur.
Geçmişe ait sayısal verilerin bulunmadığı durumlarda uzman görüşü, sezgi, tecrübe ve pazar araştırmalarına dayanılarak yapılan sübjektif tahmin yöntemleridir.
Geçmiş dönemlere ait tarihsel verilerin matematiksel, istatistiksel ve simülasyon modelleri kullanılarak analiz edilmesiyle yapılan objektif tahmin yöntemleridir.
Belirli zaman aralıklarıyla (günlük, haftalık, aylık vb.) toplanmış ve kronolojik olarak sıralanmış veri setleridir. Gelecekteki talebi tahmin etmek için temel girdi niteliğindedir.
Zaman serisi verilerinin uzun bir dönem boyunca gösterdiği genel yukarı veya aşağı yönlü doğrusal ya da eğrisel hareket desenidir.
Verilerin her takvim yılında, belirli dönemlerde (aylık, haftalık veya günlük) düzenli ve öngörülebilir şekilde tekrarladığı dalgalanma karakteristiğidir.
Verilerin sabit bir frekansa sahip olmaksızın, genellikle 5-10 yıllık uzun sürelerde ekonomik ve konjonktürel koşullara bağlı olarak gösterdiği iniş çıkış hareketleridir.
Zaman serisindeki bir veri noktasının değerinin, kendi geçmiş dönem değerleriyle olan doğrusal ilişkisini ve sürekliliğini ifade eden istatistiksel kavramdır.
Uzman bir grubun pazar eğilimlerini analiz etmek için iki veya daha fazla turda, gizli ve yazılı anketler aracılığıyla ortak bir kararda birleşene kadar yürüttüğü nitel tahmin yöntemidir.
Bir işletmenin farklı düzeylerdeki çalışanlarının ve yöneticilerinin açık bir oturumda bir araya gelerek fikir alışverişiyle ortak bir tahmine ulaşmaya çalıştığı yöntemdir.
Pazara yeni sunulan bir ürünün talebini tahmin etmek için, geçmişte benzer özelliklere sahip mevcut bir ürünün satış verilerinin referans alınması yöntemidir.
Talep deseninin yatay ve stabil olduğu durumlarda, en güncel 'n' dönem verisinin aritmetik ortalamasının alınmasıyla hesaplanan basit tahmin modelidir.
Geçmiş dönem verilerine, güncel olana daha yüksek önem verilecek şekilde farklı ağırlık katsayıları atanarak hesaplanan tahmin yöntemidir.
En son gerçekleşen talep ile en son yapılan tahminin, alfa (α) adı verilen bir düzeltme katsayısıyla ağırlıklandırılarak yeni dönem tahmininin üretildiği yöntemdir.
Üstel düzeltme modeline, verideki yukarı veya aşağı yönlü eğilimleri yakalamak amacıyla beta (β) trend katsayısının dahil edildiği gelişmiş tahmin modelidir.
Bağımlı bir değişken ile bir veya daha fazla bağımsız değişken arasındaki ilişkiyi en küçük kareler yöntemiyle düz bir çizgi şeklinde modelleyen analiz yöntemidir.
İki değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve gücünü gösteren, -1 ile +1 arasında değer alan istatistiksel katsayıdır.
Regresyon modelinin açıklayıcılık gücünü gösteren, bağımsız değişkendeki değişimin bağımlı değişkendeki değişimi yüzde kaç oranında açıkladığını belirten ölçüttür.
Gerçekleşen talep değerleri ile tahmin edilen değerler arasındaki farkların mutlak değerlerinin ortalamasını alan tahmin hatası ölçüm yöntemidir.
İşletmelerin gelecekteki talepleri karşılamak, üretim veya satış faaliyetlerini kesintisiz sürdürmek amacıyla ellerinde bulundurdukları hammadde, yarı mamul veya nihai ürün gibi fiziksel varlıklardır.
Sipariş verilmesi, ulaştırma, elleçleme, muayene ve muhasebeleştirme gibi sipariş miktarına bağlı olmayan, sipariş başına oluşan sabit maliyet kalemidir.
Ürünlerin depoda tutulması nedeniyle oluşan kira, iş gücü, sigorta, fırsat maliyeti, eskime ve bozulma gibi birim ürün ve birim zaman başına hesaplanan maliyetlerin bütünüdür.
Müşteri geldiğinde stokta ürün bulunmaması nedeniyle talebin karşılanamaması ve bunun sonucunda doğrudan kâr ve itibar kaybı yaşanması durumudur.
Stokta ürün bulunmadığında müşterinin siparişin gelmesini beklemeye ikna edilmesi ve talebin ilk teslimatta indirim gibi yöntemlerle gecikmeli olarak karşılanmasıdır.
Bir siparişin verilmesinden itibaren işlem görme, üretim, hazırlık, nakliye ve teslimat aşamaları dahil olmak üzere işletmeye ulaşmasına kadar geçen toplam süredir.
Bir ürünün talebinin başka bir ürünün talebine bağlı olmadığı, doğrudan dış piyasa koşulları ve müşteri tercihleri tarafından belirlendiği talep türüdür.
Bir ürüne olan talebin, başka bir nihai ürünün üretim planına ve talebine doğrudan bağlı olduğu (örneğin araba üretimi için tekerlek talebi) durumdur.
Sonuçların yaklaşık %80'inin, nedenlerin %20'sinden kaynaklandığını savunan ve stok yönetiminde ürünleri önem derecesine göre sınıflandırmak için kullanılan kuraldır.
Stoktaki ürünleri yıllık toplam mali değerlerine göre A (yüksek değer, az miktar), B (orta değer) ve C (düşük değer, çok miktar) şeklinde üç sınıfa ayıran yöntemdir.
Stok seviyelerinin anlık olarak takip edildiği ve stok önceden belirlenmiş bir yeniden sipariş noktasına düştüğünde sabit miktarda sipariş verilen sistemdir.
Stok seviyelerinin sabit zaman aralıklarında sayıldığı ve eldeki stoku hedef seviyeye çıkaracak şekilde her defasında değişken miktarlarda sipariş verildiği sistemdir.
Sürekli izleme sistemlerinde, teslimat süresince oluşacak talebi karşılamak amacıyla yeni bir siparişin verilmesi gereken kritik stok seviyesidir.
Toplam yıllık sipariş verme maliyeti ile elde tutma maliyetinin toplamını en aza indiren en iyi sipariş büyüklüğüdür.
Üretim ve talebin eş zamanlı gerçekleştiği durumlarda, toplam yıllık kurulum ve elde tutma maliyetlerini en aza indiren en iyi üretim partisidir.
EÜM modelinde üretime başlamadan önce makinelerin temizlenmesi, kalibre edilmesi ve hazırlanması için yapılan harcamaları kapsayan sabit maliyettir.
Satın alınan ürün miktarı arttıkça tedarikçi tarafından birim satın alma fiyatında uygulanan indirimli fiyat tarifeleridir.
Talebin veya teslimat süresinin belirsiz olduğu durumlarda, stoksuz kalma riskini önlemek amacıyla fazladan tutulan güvence stokudur.
Yönetim tarafından belirlenen, teslimat süresi boyunca gelen müşteri taleplerinin stoktan karşılanabilme olasılığıdır.
Ekonomik Üretim Miktarı modelinde, tesisin bir günde üretebildiği maksimum ürün miktarını ifade eden parametredir.
Stok modellerinde, birim zaman (genellikle gün) başına stoktan çekilen veya satılan ortalama ürün miktarını gösteren parametredir.
Depo yerleşiminde arada ara/çapraz koridorlar olmaksızın, sipariş toplayıcıların tek bir blok içerisinde rotalandığı geleneksel depo yerleşim düzenidir. Metindeki örneklerde tek bir duraklı ve paralel koridorlardan oluşan yapı olarak ele alınmıştır.
Ana koridorlara ek olarak çapraz koridorların da bulunduğu, birden fazla bloktan oluşan geleneksel depo yerleşim tasarımını ifade eder. Bu tip depolarda sipariş toplama rotaları için özel sezgiseller ve algoritmalar gereklidir.
Gue ve Meller (2009) tarafından birim yük depoları için geliştirilen, toplama koridorlarının paralel olduğu ancak çapraz koridorun dik durma zorunluluğunun bulunmadığı modern bir koridor tasarımıdır.
Gue ve Meller (2009) tarafından önerilen, tüm toplama koridorlarının paralel olması kuralına bağlı kalınmayan ve geleneksel depolara kıyasla %20'den fazla gezinme süresi tasarrufu sağlayabilen modern bir yerleşim tasarımıdır.
Yeni gelen bir ürünün depodaki herhangi boş bir lokasyona eşit olasılıkla rastgele yerleştirildiği, alan etkinliği sağlayan ancak gezinme mesafesini artırabilen bir stoklama politikasıdır.
Ürünlerin satış devir hızına göre depoya yerleştirildiği, yüksek devirli ürünlerin depo girişine yakın konumlara konumlandırıldığı stoklama yöntemidir.
Tam devir stoklama yönteminde en sık kullanılan ölçüt olup, ürünün stoklama alanının sipariş miktarına oranını gösteren ve geçmiş talep verileriyle hesaplanan bir indekstir.
Ürünlerin talep sıklıklarına göre sınıflara (genellikle ABC analiziyle A, B, C olarak) ayrılarak en çok talep görenlerin depo girişine en yakın alanlara yerleştirildiği stoklama politikasıdır.
Müşterilerin birlikte talep etme olasılığı yüksek olan benzer ürünlerin kümelenerek birbirine yakın bölgelerde stoklandığı, ürünler arası korelasyon gerektiren bir politikadır.
Değişkenlerin %20'sinin sonuçların %80'ini meydana getirdiğini savunan ve depolarda ABC sınıflandırma analizinin temelini oluşturan istatistiksel ilkedir.
Sipariş toplayıcının depo yerlerinden ürün almak için toplama rotası boyunca yürüdüğü veya araç sürdüğü, De Koster ve diğerlerine göre en yaygın kullanılan manuel sipariş toplama sistemidir.
Sipariş toplayıcının depoda ürünleri toplamak için kat ettiği mesafeye bağlı olarak harcadığı süredir; manuel depolarda toplama süresinin %50'sini oluşturur.
Bir satıcının aynı şehre dönmeden önce tüm şehirleri tam olarak bir kez ziyaret ederek toplam seyahat mesafesini en aza indirmesini amaçlayan ve depo rotalamasının temeli olan NP-Zor kombinatorik bir problemdir.
En az bir ürün içeren koridorların tamamen dolaşıldığı, ürün içermeyen koridorlara ise girilmediği, pratikte depolarda en sık kullanılan sipariş toplama rotalama yöntemidir.
Sipariş toplayıcının koridor içinde ardışık ürünler veya koridor uçları arasındaki en büyük aralığa kadar girip aynı taraftan çıkış yaptığı, kat edilmeyen mesafeyi minimize etmeyi amaçlayan rotalama yöntemidir.
İşletmelerin faaliyetlerini gerçekleştirmek amacıyla birim maliyetleri en aza indirecek, genişlemeye olanak sağlayacak coğrafi konumları belirleme süreçlerinin tamamıdır.
Tesis yeri seçiminde önemli nitel ve nicel faktörlerin tanımlanarak her birine ağırlık ve puan atandığı, toplam ağırlıklı puanı en yüksek olan alternatifin seçildiği öznel bir karar alma yöntemidir.
Depo gibi bir tesisi kartezyen koordinat sisteminde ağırlık (yıllık taşınan yük miktarı) ve mesafeye bağlı olarak merkezi bir coğrafi konuma yerleştirmek için kullanılan kantitatif bir yöntemdir.
Yeni bir tesis planlayan işletmenin yüklerin taşınması esnasında harcayacağı mesafeyi ve dolayısıyla taşıma maliyetini minimize etmek amacıyla deneme yanılma ile en düşük LD puanını aradığı yöntemdir.
Nüfus, gelir, altyapı, müşteri tabanı ve lojistik gibi coğrafi verileri depolamak, yönetmek, entegre etmek ve yer seçimi analizlerinde kullanmak için geliştirilmiş bilgisayarlı bir sistemdir.
Tedarik zincirinde depo ve dağıtım merkezlerinin merkezi bir noktada toplanması olup, sıkı kontrol ve ölçek ekonomisi sağlarken bazen yüksek taşıma maliyetine yol açabilir.
Sipariş toplayıcının en az bir ürün içeren her koridora hep aynı taraftan girip aynı taraftan çıktığı, sadece ürün içeren koridorların ziyaret edildiği bir rotalama yöntemidir.
Ratliff ve Rosenthal (1983) gibi araştırmacılar tarafından geliştirilen, belirli depo türlerinde en kısa sipariş toplama yolunu bulmayı matematiksel olarak garanti eden çözüm yöntemidir.
İki nokta arasındaki mesafenin düz çizgi formülüyle ($\sqrt{(x_1-x)^2 + (y_1-y)^2}$) hesaplandığı yük-mesafe yöntemi varsayımıdır.
İki nokta arasındaki mesafenin dik açılı hareketler dikkate alınarak ($|x-x_i| + |y-y_i|$) ölçüldüğü alternatif uzaklık yaklaşımıdır.
Bir işletmenin faaliyetlerini en verimli şekilde gerçekleştirmek amacıyla kuracağı fabrika, depo, ofis veya mağaza gibi yapıların coğrafi konumunu belirleme sürecidir. Bu süreç, birim maliyetleri en aza indirmeyi ve gelecekteki genişleme olanaklarını güvence altına almayı hedefler.
Ürün, hizmet ve bilgilerin üretim noktasından tüketim noktasına kadar olan akışının etkili ve verimli bir şekilde planlanması, uygulanması ve kontrol edilmesi sürecidir. Tesis yeri seçimi, lojistik planlamanın en stratejik ve uzun vadeli kararlarından biridir.
Tesis yeri seçiminde hem nitel hem de nicel faktörleri ağırlıklandırarak alternatif konumları karşılaştıran yarı-öznel bir karar verme tekniğidir. Her kritere bir önem ağırlığı verilir ve en yüksek toplam ağırlıklı puana sahip konum seçilir.
Mevcut tedarikçi veya pazar noktalarının koordinatlarını ve buralardan taşınan yıllık yük miktarlarını dikkate alarak, yeni kurulacak tesisi en merkezi koordinata yerleştirmeyi amaçlayan kantitatif bir yöntemdir.
Alternatif tesis konumları arasından, taşınan yük miktarı ile kat edilen mesafenin çarpımlarının toplamını (LD değerini) minimize eden konumu seçmeyi amaçlayan matematiksel bir modeldir.
Coğrafi verileri depolamak, yönetmek, analiz etmek ve dijital haritalar üzerinde görüntülemek için kullanılan bilgisayarlı sistemdir. Tesis yeri seçiminde nüfus, altyapı, iklim ve lojistik verilerini entegre ederek analiz etmeyi sağlar.
Tüm ürünlerin tek bir ana depoda toplanıp oradan dağıtıldığı, ölçek ekonomisi ve daha sıkı envanter kontrolü sağlayan ancak bazen daha yüksek taşıma maliyetlerine yol açabilen dağıtım stratejisidir.
Ürünlerin pazara yakın farklı bölgelerdeki küçük depolarda tutulduğu, yerel müşteri ihtiyaçlarına ve taleplerine çok daha hızlı yanıt vermeyi sağlayan esnek bir dağıtım modelidir.
İki nokta arasındaki mesafeyi ölçerken sadece yatay ve dikey eksenlerdeki hareketleri dikkate alan, şehir içi sokak ağlarında taşıma mesafesi hesaplanırken kullanılan uzaklık varsayımıdır.
İki coğrafi koordinat noktası arasında çizilebilecek en kısa düz çizginin uzunluğunu hesaplayan ve formülünde karekök barındıran matematiksel uzaklık ölçüm yöntemidir.
Özellikle bozulabilir ürün işleyen veya yüksek nakliye maliyetine sahip ağır hammaddeler kullanan işletmelerin, lojistik maliyetleri düşürmek amacıyla üretim tesislerini doğrudan hammadde kaynağının yanına kurması stratejisidir.
Hizmet sektöründeki firmaların veya hızlı teslimat gerektiren taze gıda üreticilerinin, pazar erişilebilirliğini artırmak ve taşıma sürelerini kısaltmak için talep merkezlerine yakın konumlanmasıdır.
Emek-yoğun çalışan işletmelerin veya yüksek teknoloji uzmanlığı gerektiren firmaların, ihtiyaç duydukları nitelikli mavi veya beyaz yaka personeli kolayca istihdam edebilmek için uygun nüfus havuzlarına yakın kurulmasıdır.
Tesis yeri seçiminde çalışanların memnuniyetini ve nitelikli personeli elde tutmayı etkileyen; iklim, eğitim olanakları, düşük suç oranı ve sosyal yaşam tarzı gibi çevresel faktörlerin bütünüdür.
Bir işletmenin seçtiği coğrafi konum sayesinde rakiplerine karşı elde ettiği maliyet tasarrufu, pazara hızlı erişim, verimli tedarik zinciri ve yüksek müşteri memnuniyeti gibi stratejik avantajların toplamıdır.
Tesis yeri belirleme sürecinin ilk aşaması olup, makro düzeydeki pazar elverişliliği, hammadde kaynakları, ulaşım ağları ve yasal kısıtlamalar çerçevesinde tesisin kurulacağı genel coğrafi sınırların belirlenmesidir.
Bölge seçiminden sonra gerçekleştirilen, arazinin topoğrafik yapısı, altyapı olanakları, genişleme kapasitesi ve yerel imar yönetmelikleri gibi mikro ve teknik düzeydeki kriterlerin değerlendirildiği son aşamadır.
Lojistikte taşınacak yük miktarının artmasıyla, araçtaki sabit maliyetlerin daha fazla ürüne bölünmesi sonucu birim taşıma maliyetinin düşmesidir. Örneğin, bir tırın tam kapasite doldurularak sevk edilmesi, yarım doldurulmasına kıyasla ürün başına düşen navlun maliyetini önemli ölçüde azaltır.
Taşıma mesafesi uzadıkça, yükleme ve boşaltma gibi başlangıçta oluşan sabit terminal maliyetlerinin toplam kilometreye yayılması sayesinde kilometre başına düşen birim maliyetin azalmasıdır. Bu ilke nedeniyle uzun mesafeli taşımalar kısa mesafeli taşımalara göre kilometre başına daha ekonomiktir.
İki lojistik nokta veya bölge arasında giden yük miktarı ile gelen yük miktarının birbirine eşit olması durumudur. Bu dengenin sağlanması, taşıma araçlarının dönüş yolunda boş kalmasını (backhaul) önleyerek operasyonel verimliliği en üst düzeye çıkarır.
Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi olup, uluslararası karayolu taşımalarında taşıyıcı ve taşıtanın sorumluluklarını, haklarını ve belge standartlarını belirleyen çok taraflı bir anlaşmadır. Türkiye bu konvansiyona taraftır ve taşımalarda CMR taşıma senedi kullanılır.
Uluslararası karayolu taşımacılığı yapan araçlarda çalışan personelin çalışma, sürüş ve dinlenme sürelerini düzenleyen Avrupa anlaşmasıdır. Anlaşmaya göre bir sürücü günde en fazla 9 saat araç kullanabilir ve kesintisiz 4,5 saatlik sürüşün ardından en az 45 dakika mola vermek zorundadır.
Denizyolu taşımacılığında, geminin limanda yükleme ve boşaltma işlemleri için bekleyebileceği, navlun ücretine dahil olan ücretsiz süredir. Bu sürenin aşılması durumunda taşıtan taraf gecikme cezası ödemekle yükümlü olur.
Denizyolu taşımacılığında, yükleme veya boşaltma işlemlerinin kendilerine ayrılan ücretsiz süreyi (astarya) aşması durumunda, gecikilen her gün için taşıtanın gemi sahibine ödemek zorunda olduğu tazminat niteliğindeki cezadır.
Liman sınırları içerisindeki depolama alanlarında veya konteyner sahalarında, yüklerin ücretsiz bekleme süresini aşması durumunda liman idaresine ödenen saha işgaliye ve depolama ücretidir.
Taşıyan tarafından düzenlenen, yükün teslim alındığını ve gemiye yüklendiğini belgeleyen, aynı zamanda malın mülkiyetini temsil eden ve ibrazı karşılığında malın teslimini sağlayan kıymetli evrak niteliğindeki taşıma senedidir.
Gemi veya uçaktaki yüklerin tamamını; ne olduğunu, miktarını, ağırlığını, paketleme şeklini ve alıcı bilgilerini listeleyen resmi belgedir. Yük limana varmadan önce gümrük birimlerine sunularak boşaltma izni alınmasında kullanılır.
Havayolu taşımacılığında kargoların uçağın gövde yapısına uygun, güvenli ve hızlı bir şekilde yüklenmesini sağlamak amacıyla kullanılan standart boyutlardaki özel palet ve konteynerlerdir.
Uluslararası demiryolu taşımacılığında her bir vagon için ayrı düzenlenen demiryolu konşimentosudur. Bu belge taşıma sözleşmesini kanıtlar ancak konşimentonun aksine malın mülkiyetini temsil etmez ve ciro edilemez.
Aynı yükün, mod geçişlerinde içindeki mallara hiç dokunulmadan, sadece konteyner veya treyler gibi taşıma kaplarının değiştirilmesi suretiyle birden fazla taşıma modu (kara, deniz, demir vb.) kullanılarak taşınması yöntemidir.
Bir taşıma operasyonunda birden fazla taşıma modunun kullanılması, ancak mod geçişlerinde taşıma kabının değil, doğrudan malın kendisinin boşaltılıp diğer araca yüklenerek elleçlenmesi sürecidir.
Başlangıç ve bitiş aşamalarında karayolunun olabildiğince kısa mesafeli kullanıldığı, taşımanın ana uzun mesafeli bölümünün ise demiryolu veya denizyolu modlarıyla gerçekleştirildiği çevre dostu karma taşımacılık türüdür.
İçerisinde kullanılan tüm parametrelerin (talep, maliyet, süre vb.) kesin olarak bilindiği ve hiçbir rassallık veya belirsizlik içermediği matematiksel modelleme türüdür. Örneğin, iki nokta arası mesafenin sabit 150 km olarak modele girilmesi deterministik bir yaklaşımdır.
Modelde kullanılan parametrelerin belirsizlik içerdiği ve olasılık dağılımları (ortalama ve standart sapma gibi) ile ifade edildiği modelleme türüdür. Örneğin, müşteri talebinin günlük ortalama 500 adet ve standart sapmasının 50 adet olan normal dağılıma uyması stokastik bir parametredir.
Tüm taşıma modlarında birden fazla aracı bünyesinde bulundurarak taşımacılık hizmeti veren işletmelerin sahip olduğu araç topluluğudur. Örneğin, bir lojistik firmasının dağıtımda kullandığı 50 adet tırdan oluşan araç grubu bu kapsama girer.
Taşıma araçlarının bir merkez tarafından seçimi, rotalanması, yüklenmesi ve takibi gibi etkinliklerin tümünü kapsayan yönetim sürecidir. LODER tarafından malzeme, insan ve hizmetlerin taşınmasını optimize etmek için tanımlanmıştır.
Sonsuz kapasiteli tek bir araçla, belirli sayıdaki müşterinin her birini birer kez ziyaret edip başlangıç noktasına geri dönmeyi hedefleyen en temel araç rotalama modelidir. Amaç toplam seyahat mesafesini veya süresini minimize etmektir.
Araçların belirli bir yük taşıma kapasitesinin olduğu ve bu kapasite sınırlarının aşılmasını engelleyen kısıtların modele eklendiği araç rotalama problemi türüdür. Dağıtılacak toplam müşteri taleplerinin araç kapasitesine göre bölünmesini gerektirir.
Müşterilere yapılacak teslimatların sadece kendileri tarafından belirlenmiş belirli zaman aralıklarında gerçekleştirilmesini zorunlu kılan kısıtlara sahip rotalama modelidir. Bu modelde taşıma maliyetinin yanı sıra bekleme süreleri de minimize edilmeye çalışılır.
Depo merkez kabul edilerek çizilen bir yarıçap doğrusunun saat yönünde veya tersinde döndürülmesiyle temas edilen müşterileri sırayla rotaya ekleyen coğrafi tabanlı bir sezgisel yöntemdir. Araç kapasitesi dolduğunda yeni bir rota başlatılır.
Clarke ve Wright tarafından geliştirilen, her müşteriye ayrı araç göndermek yerine müşterileri aynı rotada birleştirerek elde edilecek mesafe tasarruflarını maksimize etmeye çalışan sezgisel bir rotalama yöntemidir. En yüksek tasarruf sağlayan müşteri çiftlerinden başlanarak birleştirme yapılır.
Kapasitesi sabit tek bir taşıma aracının içine, taşıma gelirleri ve ağırlıkları bilinen yükler arasından toplam geliri en yüksek seviyeye çıkaracak yük kombinasyonunu seçerek yükleme problemidir. Parsiyel taşımacılıkta yük seçiminde sıklıkla kullanılır.
Belirli büyüklükteki tüm yüklerin, sabit kapasiteli araçlara yerleştirilmesi sırasında kullanılacak toplam araç sayısını minimize etmeyi hedefleyen yükleme modelidir. Tüm yüklerin taşınması zorunludur.
Yüklenecek yüklerin tamamının başlangıçta bilinmediği, yüklerin anlık olarak sırayla geldiği ve geldikçe araçlara atandığı paketleme sezgiselleridir. Next-fit, first-fit ve best-fit bu gruptadır.
Yüklenecek tüm yüklerin listesinin ve boyutlarının başlangıçta bilindiği, yüklerin öncelikle büyükten küçüğe sıralanarak araçlara yerleştirildiği paketleme sezgiselleridir. Azalan ilk uyan (FFD) bu yaklaşıma iyi bir örnektir.
Karayolu taşımacılığında yol güvenliğini korumak amacıyla araçların dingil başına taşıyabileceği maksimum ağırlık sınırıdır. Türkiye'de tekli dingiller için bu sınır genellikle 10 ton olarak belirlenmiştir.
Araç yüklemesinde yüklerin kaymasını, devrilmesini ve birbirine zarar vermesini önlemek amacıyla kullanılan sabitleme (lashing) ve hava yastığı yerleştirme (dunnage) işlemleridir. Yük güvenliğini sağlamak için kritik öneme sahiptir.
Lojistikte standart olarak kullanılan 80 cm * 120 cm boyutlarındaki ahşap veya plastik taşıma platformudur. Standart treyler boyutlarıyla tam uyumlu olduğundan yükleme verimliliğini artırır.
Toplam dağıtım maliyetlerini düşürmek amacıyla, bir müşterinin yüksek miktardaki talebinin birden fazla farklı araç tarafından parça parça teslim edilmesine izin veren rotalama modelidir.
Araçların rotaları esnasında ana depoya geri dönmek zorunda kalmadan, yol üstünde bulunan ara istasyonlardan (uydu tesislerden) ek yük alarak yollarına devam edebildikleri rotalama modelidir.
Müşteri lokasyonları, talep miktarları veya seyahat süreleri gibi parametrelerin kesin olarak bilinmediği, olasılık dağılımları ile ifade edildiği rassal araç rotalama problemi türüdür.
Rotalama planlamasının tek bir gün veya vardiya yerine, haftalık veya aylık gibi birden fazla periyodu kapsayacak şekilde genişletildiği araç rotalama modelidir.