Ünite 4: Lojistikte Coğrafi Bilgi Sistemleri Kullanımı

TransCAD ile Chicago ve Houston Örneği

TransCAD yazılımı kullanılarak çözülen bir tesis yeri seçimi probleminde, kırmızı noktalar müşteri taleplerini, sarı-kırmızı noktalar mevcut tesisleri ve mavi noktalar aday tesisleri temsil etmiştir. Yapılan optimizasyon sonucunda talepleri karşılamak ve maliyeti enküçültmek amacıyla Chicago ve Houston (beyaz-mavi noktalar) şehirlerine yeni tesislerin açılmasına karar verilmiştir.

ArcGIS ile Kamu Sektörü İtfaiye Merkezi Seçimi

ArcGIS yazılımı kullanılarak kamu sektörüne ait itfaiye merkezlerinin yerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Pembe noktalar hizmet verilmesi gereken talep yerlerini, F harfi ise aday tesisleri göstermiştir. Optimizasyon sonucunda tüm talep noktalarının tesislere olan en büyük ulaşım sürelerinin enküçültülmesi hedeflenerek yedi tesisin açılmasına karar verilmiştir.

TransCAD Yol Kapasitesi Renklendirmesi

TransCAD yazılımında sokak ve caddelerdeki ürün akışı planlaması sırasında yol kapasiteleri renklerle ifade edilmiştir. Harita üzerindeki yeşil çizgiler kapasitenin en az olduğu bağlantıları gösterirken, kırmızı çizgiler ise kapasitenin en üst seviyede olduğu güzergâhları temsil etmektedir.

TransCAD ile Eyalet Bölümleme Uygulaması

TransCAD yazılımı ile gerçekleştirilen bir bölümleme probleminde, büyük bir coğrafi alan (eyalet), her bir bölgenin nüfusu yaklaşık olarak birbirine eşit olacak şekilde toplam on farklı bölgeye ayrılmıştır. Bu sayede büyük coğrafyalardaki lojistik yönetim zorlukları aşılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)Lojistik ağın fiziksel öğelerini ve bunlara ait ayrıntıları dijital ortamda depolayan, analiz eden ve haritalar üzerinde görselleştiren sistemlerdir. Örneğin, dağıtım merkezleri ile müşteri konumları arasındaki en kısa rotaların belirlenmesinde CBS yazılımları kullanılır.

Araç Rotalama ProblemiVerilen kısıtlar altında bir araç filosunun müşterilere hizmet vermesi için en uygun rotalarının oluşturulması sürecidir. Amaç, hangi aracın hangi müşterinin talebini karşılayacağını belirleyerek dağıtım maliyetlerini enküçültmektir.

Küresel Konumlama Sistemi (GPS)Araçların ve ürünlerin coğrafi konumlarının anlık olarak takip edilmesini sağlayan uydu bazlı teknolojidir. Lojistikte rota takibi, teslimat zamanlarının raporlanması ve filonun boşta kalma sürelerinin azaltılması için kullanılır.

Taşıma ProblemiDepolarda bulunan ürünlerin, belirli talep ve kapasite kısıtları altında perakendecilere en düşük maliyet veya en kısa sürede ulaştırılmasını amaçlayan optimizasyon problemidir. Girdisi, depolar ile perakendeciler arası maliyet/süre matrisidir.

Minimum Maliyetli Akış ProblemiTaşıma probleminin daha genel bir hâli olup, depo ve perakendeci arasındaki hatların taşıma kapasitesi kısıtlarını da hesaba katar. Örneğin, yol üzerindeki bir köprünün ağırlık veya yükseklik sınırlamaları bu problemde dikkate alınır.

Tesis Yeri Seçimiİşletmelerin sıfırdan tesis kurma veya kiralama maliyetlerini optimize etmek amacıyla depo, fabrika veya dağıtım merkezi açacağı konumu belirleme stratejik kararıdır. Talebin coğrafi dağılımı ve enerji maliyetleri bu süreçte etkilidir.

Bölümlemeİşletmelerin çok büyük coğrafyalardaki operasyonlarını ve optimizasyon problemlerini yönetebilmek için hizmet verdikleri bölgeleri belirli kriterlere göre gruplandırmasıdır. Örneğin, bir bölgenin nüfusları eşit olacak şekilde altı alt bölgeye ayrılmasıdır.

KümelemeBir veri seti içerisindeki öğelerin (örneğin müşteri noktalarının) birbirlerine olan uzaklık benzerliklerine göre homojen alt gruplara ayrılması işlemidir. Araç rotalama problemlerinden önce uygulandığında çözüm başarısını artırır.

TransCADUlaşım ve lojistik analizleri için özel modüllere sahip, taşıma problemleri, tesis yeri seçimi ve rota optimizasyonu çözümleri sunan profesyonel bir CBS yazılımıdır.

ArcGISMüşteri konumları, araç takibi, tesis yeri seçimi ve haritalandırma süreçlerinde kullanıcı dostu arayüzler sunan yaygın bir Coğrafi Bilgi Sistemleri yazılımıdır.

Ürün TakibiDeğerli ürünlerin taşınması sırasında sadece coğrafi konumun değil; aynı zamanda hız, sıcaklık ve nem gibi çevresel koşulların da izlenebilmesini sağlayan dağıtım kanalı bileşenidir.

Diğer Önemli Bilgiler

TransCAD ile 6 Farklı Küme Oluşturulması

TransCAD yazılımının kümeleme modülü kullanılarak yapılan bir uygulamada, kullanıcı tarafından üst sınırları belirlenen parametreler doğrultusunda müşteri noktaları 6 farklı gruba ayrılmıştır. Aynı renkteki elemanlar aynı kümeyi oluştururken, her farklı renk farklı bir bölgeyi simgelemiştir.

GPS ve Araç Takip Entegrasyonu

Lojistik firmaları, rotalama esnasında ve sonrasında araçların konumunu Küresel Konumlama Sistemi (GPS) vasıtasıyla takip etmektedir. Bu entegrasyon sayesinde dönüş halindeki araçların uygunluk zamanları saptanmakta ve filonun boşta kalma süreleri minimuma indirilmektedir.

Ürün Takibinde Sıcaklık ve Nem İzleme

Standart araç takibinin ötesinde, çok kıymetli veya hassas ürünlerin taşınmasında CBS yazılımları sayesinde sadece konum değil; aracın hızı, bulunduğu coğrafyadaki anlık sıcaklık ve nem gibi kritik çevresel koşullar da dağıtım boyunca izlenebilmektedir.

Karbon Salınımı ve Akaryakıt Tasarrufu

CBS destekli etkin rota optimizasyonu, firmalara sadece nakliye maliyeti avantajı sağlamakla kalmaz; aynı zamanda toplam kat edilen mesafeyi azaltarak ciddi oranlarda akaryakıt tasarrufu sağlar ve buna bağlı olarak doğaya salınan karbon miktarını anlamlı düzeyde düşürür.

Sınavda Dikkat Et

Araç rotalama ile GPS ilişkisini karıştırmayın; rotalama planlamayı optimize ederken GPS anlık takip ve konum belirleme sağlar.
Taşıma problemi ile minimum maliyetli akış problem arasındaki farka dikkat edin; minimum maliyetli akış probleminde ek olarak hat kapasite kısıtları (köprü ağırlığı vb.) vardır.
Özel sektör ile kamu sektörünün tesis yeri seçimi amaçlarındaki temel farkı unutmayın; özel sektör karı artırıp maliyeti düşürürken kamu sektörü tüm bireylere eşit kalitede/hızda hizmet götürmeyi amaçlar.
Bölümleme ve kümeleme kavramlarını ayırt edin; bölümleme coğrafi bölgelerin gruplandırılmasıyken kümeleme verilerin benzerliklerine göre homojen/heterojen gruplara ayrılmasıdır.
TransCAD ve ArcGIS yazılımlarının ünitede geçen tesis yeri seçimi, rota optimizasyonu, bölümleme ve kümeleme gibi CBS uygulamalarında aktif kullanıldığını unutmayın.
Ürün takibinde sadece konum değil; hız, sıcaklık ve nem gibi çevresel parametrelerin de CBS ile takip edilebildiğini göz ardı etmeyin.