← Ünite 7
Lojistikte Coğrafi Bilgi Sistemleri Kullanımı

Ünite 7: Filo Yönetimi

Filo Büyüklüğü Sınıflandırması
Filolar araç sayılarına göre dört ana gruba ayrılır: Küçük filo (1-19 araç), Orta filo (20-99 araç), Büyük filo (100-499 araç) ve Çok büyük filo (500 ve üzeri araç). Büyüklük arttıkça bilişim teknolojisi ihtiyacı da katlanarak artar.
GNSS'in Üç Temel Bölümü
GNSS teknolojisi fonksiyonel olarak üç ana bölümden oluşur: Yörüngedeki uyduların bulunduğu Uzay Bölümü, uyduları izleyip yörünge düzeltmelerini yapan Kontrol Bölümü ve alıcı cihazların bulunduğu Kullanıcı Bölümü.
Küresel Navigasyon Uydu Sistemleri Nelerdir?
Dünyada yaygın olarak kullanılan başlıca GNSS sistemleri şunlardır: Amerika Birleşik Devletleri'ne ait GPS, Rusya Federasyonu'na ait GLONASS ve Avrupa Birliği'ne ait Galileo. Bunlar içerisinde en yaygın bilineni GPS'tir.
DGNSS ve RTK GNSS Doğruluk Farkı
Diferansiyel GNSS (DGNSS) kod ölçülerini kullanarak metre mertebesinde doğruluk sağlarken; Gerçek Zamanlı Kinematik GNSS (RTK GNSS) faz ölçülerini kullanarak santimetre mertebesinde hassas anlık konum belirleme olanağı tanır.

Anahtar Kavramlar

FiloBir işletmenin taşıma faaliyetlerini gerçekleştirmek amacıyla oluşturduğu araç topluluğudur. Kayıtlı araçların sayıları, tipleri, yükleme kapasiteleri ve teknik özellikleri filoyu tanımlayan temel unsurlardır.
Filo YönetimiBir işletmenin sahip olduğu veya kiraladığı araç filosunun en etkin ve verimli şekilde kullanılması, sürücü, araç bakımı, rota ve maliyet süreçlerinin bütünsel yönetimidir.
Kamusal Hizmet FilosuMerkezi ve yerel yönetimlere ait, kamu hizmetinde kullanılmak üzere oluşturulmuş araç topluluğudur. Belediye otobüsleri, itfaiye ve emniyet araçları bu gruba örnektir.
Özel FiloÖzel şahıs veya ticari işletmelere ait olan, üretim ve dağıtım faaliyetlerinde kullanılan araç topluluğudur. Gıda, ilaç ve kargo dağıtım araçları özel filolara örnektir.
Küresel Navigasyon Uydu Sistemleri (GNSS)Uydu sinyalleri yardımıyla her türlü hava koşulunda, dünya genelinde yüksek hassasiyetle anında konum, hız ve zaman belirlenmesine olanak sağlayan radyo navigasyon sistemidir.
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)Mekânsal verilerin toplanması, saklanması, analiz edilmesi ve haritalar üzerinde görselleştirilmesini sağlayarak karar destek süreçlerine katkı sunan bilgisayar tabanlı sistemdir.
Diferansiyel GNSS (DGNSS)Koordinatı bilinen bir referans istasyonundan yararlanarak gezen alıcının konumunu kod gözlemleri ile metre mertebesinde doğrulukla belirleyen GNSS tekniğidir.
Gerçek Zamanlı Kinematik GNSS (RTK GNSS)Faz gözlemleri kullanılarak hareket halindeki GNSS alıcıları için santimetre mertebesinde yüksek doğrulukta anlık konum belirleme imkânı sunan gelişmiş bir tekniktir.
Mobil İletişim İçin Küresel Sistem (GSM)Hücresel telefon prensibine dayanan, araç takip sistemlerinde konum ve telemetri verilerinin aktarılmasında en yaygın kullanılan 2. nesil dijital iletişim standardıdır.
Hücre (Cell)GSM ağının en temel ünitesi olup, bir baz istasyonu tarafından kapsama alanı içerisine alınan ve servis verilen en küçük coğrafi alandır.
Genel Paket Radyo Hizmeti (GPRS)GSM ağları üzerinden paket esaslı teknikle yüksek veya düşük hızlı veri taşınmasını sağlayan, 2.5G olarak adlandırılan GSM Faz 2+ standardıdır.
Araç Takip SistemiGNSS, GSM ve mobil İnternet entegrasyonu ile araçların gerçek zamanlı konum ve hız bilgilerini ölçüp merkezi izleme birimine aktaran sistemdir.
Araç RotalamaTaşıma araçlarının maliyet, zaman, kapasite ve yol durumları gibi kısıtlar çerçevesinde en uygun güzergâhlara ve teslimat noktalarına yönlendirilmesi sürecidir.
Karar Destek Sistemleri (KDS)Karmaşık karar problemlerinin çözümünde veri ve modelleri etkin bir şekilde kullanarak karar vericilere yardımcı olan bilgisayar tabanlı bilgi sistemleridir.
Kurumsal Kaynak Planlama (KKP / ERP)İşletmenin tedarik zinciri, stok, satış ve finans gibi tüm iş süreçlerini entegre ederek otomatikleştiren ve karar destek sistemlerini veriyle besleyen bütünleşik yazılım sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

GSM Teknolojisinin Nesil Sınıflandırması

Mobil telefon sistemlerinde analog altyapılardan sonra ortaya çıkan dijital sistemler 2. nesil (2G) olarak adlandırılır. Dünya genelinde en yaygın kullanılan 2. nesil hücresel cep telefonu standardı GSM'dir.

ETSI ve GSM Faz 2+ Standardı (GPRS)

Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI) 1997 yılında GSM Faz 2+ standardını yayınlamıştır. 2.5G olarak bilinen GPRS (General Packet Radio Service), paket anahtarlamalı veri aktarımı ile kablosuz mobil İnternetin doğuşunu sağlamıştır.

Frigorifik Araçlarda Sensör Kullanımı

Soğuk zincir taşımacılığında kullanılan frigorifik araçlarda araç takip sistemine entegre sıcaklık sensörleri bulunur. Bu sensörler soğutucu derecesini anlık olarak merkeze bildirerek bozulabilir gıda ve ilaçların zarar görmesini engeller.

GSM ile Telsiz ve Uydu Telefonu Karşılaştırması

GSM, telsiz şebekelerine göre çok daha geniş kapsama alanına sahiptir. Uydu telefonlarına göre ise hem cihaz hem de işletme maliyetleri oldukça ucuzdur ve operatör değişikliği kolaylıkla yapılabilir.

Dinamik Araç Rotalama Mimarisi

Gerçek zamanlı dinamik araç rotalama sistemi üç temel sütundan oluşur: İletişim bölümü (GNSS/GSM), Karar Destek bölümü (CBS, KKP, Rota Algoritmaları) ve Araç Erişim bölümü (Araç içi mobil ünite ve arayüz).

Yeni Müşteri Eklemede Rota Güncellemesi

Sevkiyat başladıktan sonra sisteme eklenen M7 ve M8 müşterileri için anlık dinamik rotalama yapılır. Örneğin M1-M2-M3 rotası M1-M2-M8-M3 olarak; M4-M5-M6 rotası ise M4-M5-M7-M6 olarak başarıyla güncellenebilir.

CBS Tabanlı Hasar ve Kaza Analizi

CBS ile araçların yaptığı kazalar coğrafi konum bazında analiz edilir. En çok kaza yapılan yol güzergâhları ve bölgeler tespit edilerek, sorunun kaynağına göre güzergâh veya araç türü değiştirilerek önlem alınır.

Sınavda Dikkat Et

  • Filo büyüklüğü aralıklarını kesinlikle ezberleyin: Küçük (1-19), Orta (20-99), Büyük (100-499), Çok Büyük (500+). Sınavda doğrudan sayısal aralık sorusu gelmektedir.
  • DGNSS ve RTK GNSS arasındaki hassasiyet farkına dikkat edin: DGNSS 'metre', RTK GNSS ise faz gözlemleriyle 'santimetre' seviyesinde doğruluk sağlar.
  • GNSS ve ülkeler eşleştirmesini karıştırmayın: GPS (ABD), GLONASS (Rusya), Galileo (Avrupa Birliği).
  • Dinamik Araç Rotalama Sisteminin 3 temel ayağını unutmayın: İletişim, Karar Destek ve Erişim bölümleri.
  • Statik Rotalama (sevkiyat öncesi sabit planlama) ile Dinamik Rotalama (canlı konum ve anlık değişimlere göre güncelleme) arasındaki fark sınavda sıkça sorgulanır.
  • CBS ve GNSS rollerini doğru ayırt edin: GNSS veriyi (konum/hız) üretir, CBS ise veriyi haritada işler, görselleştirir ve optimum ağ analizi yapar.
  • GPRS teknolojisinin çıkış yılını (1997), ETSI standardı olduğunu ve 2.5G neslini temsil ettiğini unutmayın.