← Ünite 1
Uluslararası Politik Ekonomi

Ünite 1: Temel Kavramlar

2016 Yılı Türkiye Enflasyon Verisi
Metinde pozitif bilgiye örnek olarak verilmiştir. Türkiye'de enflasyonun 2016 yılında yüzde 8,53 olarak gerçekleştiği belirtilerek, bu ifadenin değer yargısı içermeyen, test edilebilir pozitif bir önerme olduğu vurgulanmıştır.
Tunuslu Muhammed Bouazizi'nin Kendini Yakması
17 Aralık 2010 tarihinde Tunus'ta Muhammed Bouazizi isimli 26 yaşındaki bir sokak satıcısının polisin muamelesine kızarak kendini yakması, tüm Ortadoğu'yu sarsan Arap Baharı sürecini tetikleyen bireysel düzeydeki en somut olaydır.
Pekin Tiananmen Meydanı 'Tank Adam' Olayı
1989 yılında Çin'in başkenti Pekin'deki Tiananmen Meydanı'nda askeri tankların önüne tek başına dikilen ve kimliği halen bilinmeyen 'tank adam', bireysel eylemlerin aşağıdan yukarıya doğru küresel düzeyde nasıl büyük bir etki yaratabileceğine örnek verilmiştir.
Alfred Marshall ve 'Economics' Dönüşümü
İktisat bilimini normatif çağrışımlardan arındırıp pozitif bir bilim haline getirmek amacıyla, politik iktisat kavramı yerine kelimenin sonuna 'cs' eki eklenerek 'economics' teriminin kullanılmasını başlatan iktisatçıdır.

Anahtar Kavramlar

Sosyal GerçeklikSosyal bilimin konusunu oluşturan insan tutumları, değerleri, davranışları ve bu unsurların şekillendirdiği ilişkiler ağının tamamıdır. Fiziksel gerçeklikten farklı olarak sürekli değişen ve homojen olmayan bir yapıya sahiptir.
SoyutlamaKarmaşık sosyal gerçekliği analiz edilebilir kılmak amacıyla, belirli ortak ve baskın özellikleri öne çıkarıp diğer detayları bilinçli olarak göz ardı etme veya dışarıda bırakma faaliyetidir.
Ceteris ParibusÇok sayıda değişkenin etkili olduğu bir süreçte, tek bir faktörün nedensel etkisini ölçebilmek için diğer tüm etkileyici koşulların sabit kaldığını, değişmediğini varsayan Latince kökenli bilimsel yöntemdir.
Bölme YanılgısıBir bütünün geneli için doğru ve geçerli olan bir yargının, o bütünü oluşturan alt birimlerin veya parçaların her biri için de mutlak olarak geçerli olduğunu varsayma hatasıdır. Örneğin, küreselleşmenin dünya üretimini artırmasından yola çıkarak her ülkenin zenginleştiğini iddia etmek bu yanılgıya girer.
Terkip YanılgısıBütünün parçaları veya bireyler için tek tek doğru ve geçerli olan bir durumun, bu parçaların bir araya gelmesiyle oluşan bütün için de geçerli olacağını düşünme hatasıdır. Örneğin, bir kişinin tasarruf ederek servetini artırmasından hareketle tüm toplumun harcamayı kesmesi durumunda milli servetin artacağını varsaymak bu yanılgıdır.
Uzlaşma (Denge) YaklaşımıSosyal, siyasal ve ekonomik olayları incelerken, sistemi oluşturan parçalar arasındaki işbölümünü, karşılıklı yararı ve bu yararın sürdürülmesi için sağlanan uzlaşmayı merkeze alan, düzenin çıkar uyuşmasıyla kurulduğunu savunan teorik bakış açısıdır.
Çatışma (Baskı) YaklaşımıSosyal gerçekliğin temelinde kıt kaynaklar üzerinde hakimiyet kurma mücadelesinin yattığını, bu nedenle farklı güçteki taraflar arasındaki çatışma ve mücadelenin kaçınılmaz olduğunu savunan, Marksizm gibi radikal teorilerin temelini oluşturan yaklaşımdır.
Pozitif BilgiDeğer yargılarından ve ideolojilerden arındırılmış, sadece 'olanı' olduğu gibi betimleyen ve ampirik yöntemlerle doğruluğu test edilebilen nesnel bilgi türüdür.
Normatif BilgiBireysel değer yargılarını, beklentileri ve ideolojileri barındıran, 'olması gerekeni' ifade eden ve kural koyucu nitelikte olan öznel bilgi türüdür.
İktidar (Güç)Bir bireyin veya grubun, diğer insanların davranışlarını onların rızaları olup olmadığına bakılmaksızın kendi istekleri doğrultusunda etkileyebilme, yönlendirebilme veya denetleyebilme kapasitesidir.
Siyaset BilimiSiyasal iktidarın nasıl oluşturulduğunu, biçimlendirildiğini, bölüşüldüğünü ve kullanıldığını; devlet başta olmak üzere siyasal kurumların işleyişini ve güç ilişkilerini inceleyen disiplindir.
Ekonomi (İktisat)Sınırsız veya sürekli genişleyen insan isteklerini karşılamak amacıyla, kıt kaynakların en etkin şekilde nasıl kullanılacağını, üretim, tüketim ve bölüşüm süreçleri çerçevesinde inceleyen bilim dalıdır.
Uluslararası İlişkilerSiyaset biliminin kavram ve yöntemlerini kullanarak, ulus devletlerin ve diğer uluslararası aktörlerin birbiriyle olan ilişkilerini, ittifaklarını ve güç mücadelelerini analiz eden disiplindir.
Uluslararası Politik Ekonomi (UPE)Uluslararası ilişkilerin güç merkezli analizleri ile politik ekonominin refah merkezli yaklaşımlarını birleştiren, küresel aktörler arasındaki gerginlik ve işbirliği ilişkilerini inceleyen disiplinler arası alandır.
Örnek Olay İncelemesiBir kurumsal problemi veya araştırma konusunu, seçilen tek bir somut örnek özelinde derinlemesine inceleyerek teorik hipotezleri test etmeyi amaçlayan ampirik araştırma yöntemidir.
Doğrudan Yabancı YatırımBir veya birden fazla uluslararası yatırımcının, başka bir ülkede tamamına sahip olarak veya yerli firmalarla ortaklık kurarak gerçekleştirdiği, portföy yatırımları dışındaki kalıcı fiziki yatırımlardır.
Orta Malların TrajedisiHerhangi bir devletin veya bireyin mülkiyetinde olmayan, ortak kullanılan küresel kaynakların (okyanuslar, atmosfer, uzay) sahipsizlik ve aşırı kullanım nedeniyle hızla tahrip olması ve yok olması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Arjo Klamer'in İktisatçılar Gözlemi

Arjo Klamer, 1983 tarihli çalışmasında görüştüğü makroiktisatçıların büyük bir kısmının birbirlerinin görüşlerini yeterince anlamadan, sırf akademik alanda farklılık yaratmak ve dikkat çekmek amacıyla eleştirdiklerini gözlemlemiştir.

Oğuz Atay'ın 'Bir Bilim Adamının Romanı'

Mustafa İnan'ın hayatını anlatan 1975 basımlı bu romandan yapılan alıntıyla, akademik dünyadaki unvan alma süreçleri, kadro mücadeleleri ve bilimin kurumsallaşmış pragmatik yönü hicvedilmiştir.

Almanya ile Yaşanan Diplomatik Kriz Örneği

Türk bakanlara yönelik uygun olmayan muameleler nedeniyle Almanya'ya yönelik olası bir ambargo kararının, Almanya'daki Türk azınlığı ve ticaret hacmini nasıl etkileyeceği devlet düzeyi analiz kapsamında tartışılmıştır.

Sovyetler Birliği'nin Dağılması ve Etnik Çatışmalar

1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla iki kutuplu dünya düzeninin sona ermesi, küresel düzeydeki güç dengesi değişimlerinin Orta Asya ve eski Yugoslavya topraklarında etnik çatışmalara yol açmasını açıklamada kullanılmıştır.

Kuş Gribi Salgını ve Küresel Yayılımı

Göçmen kuşlar veya ticarete konu tarımsal ürünler yoluyla ülkeden ülkeye taşınan virüslerin yarattığı tehdit, çevre ve sağlık sorunlarının ulus devlet sınırlarını aşan küresel niteliğine somut örnek olarak verilmiştir.

Portföy Yatırımları ile Doğrudan Yatırım Ayrımı

Yabancıların sadece borsadan hisse senedi almasını ifade eden dolaylı portföy yatırımları ile fabrikalar kurarak kalıcı ortaklıklar oluşturan doğrudan yabancı yatırımlar arasındaki fark ve bunların ulus devlet egemenliğine etkileri açıklanmıştır.

Sera Gazı Salınımı ve Uluslararası Anlaşmalar

Atmosfere salınan sera gazlarının engellenmesi ve iklim değişikliğiyle mücadele, hiçbir ülkenin tek başına çözemeyeceği, küresel düzeyde ortak hareket gerektiren çevre politikalarına örnek verilmiştir.

Dış Teknik Yardımların Bağımlılık Yaratması

Büyük ölçekli dış yardımların genellikle yardım alan ülkelere belirli yasal düzenlemeleri ve sistem değişikliklerini önşart olarak sunması, yardım eden ülkeye uzun vadeli ekonomik ve teknolojik bağımlılık yaratmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Terkip ve Bölme yanılgılarını karıştırmamak için yönlerine dikkat edin: Parçadan bütüne giden hatalar Terkip, bütünden parçaya giden hatalar Bölme yanılgısıdır.
  • Ceteris Paribus kavramının 'diğer koşullar sabit kalmak kaydıyla' anlamına geldiğini ve analizi basitleştirmek için diğer değişkenleri dondurma işlevi gördüğünü unutmayın.
  • Pozitif ve Normatif ayrımında, içinde 'meli/malı' veya 'gerekir' gibi değer yargısı ve tavsiye barındıran ifadelerin her zaman normatif olduğunu hatırlayın.
  • Siyaset biliminin temel arayışının 'iktidar/güç', ekonomi biliminin ise 'refah/kıt kaynak dağılımı' olduğunu bilmek disiplinler arası soruları çözmenizi kolaylaştırır.
  • Analiz düzeyleri sorularında; liderlerin kişisel özellikleri 'bireysel', iç politika ve baskı grupları 'devlet', ittifaklar ve dış dengeler 'devletlerarası', teknoloji ve iklim gibi kontrol dışı süreçler ise 'küresel' düzeydir.
  • Orta malların trajedisi kavramının, mülkiyeti kimseye ait olmayan küresel ortak alanların (atmosfer, okyanuslar) aşırı kirletilmesiyle ilgili olduğunu aklınızda tutun.