← Ünite 7
Hukukun Temel Kavramları

Ünite 7: Özel Hukukun Dalları

Türk Medeni Kanunu'nun Kabul Tarihi
1926 tarihli eski Medeni Kanun, 22.11.2001 tarihinde kabul edilen ve 4721 sayılı kanun olan yeni Türk Medeni Kanunu ile değiştirilmiştir. Bu yasa kişiler, aile, eşya ve miras hukuku olmak üzere dört kitaptan oluşur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Kararı (Vesayet ve Velayet)
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 31.03.2010 tarihli kararında, babanın vefatından sonra annenin yeniden evlenmesinin velayetin kaldırılmasını gerektirmeyeceği ve babaannenin vasi tayini talebinin reddedilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.
İş Kanunu Sayısal Kodu ve Kapsamı
Bireysel iş hukuku 4857 sayılı İş Kanunu'nu temel alır. Bu kanun, hizmet sözleşmesiyle çalışan işçiler arasında ayrım yaparak her işçiyi kapsamaz; İş Kanunu kapsamı dışındakiler Borçlar Kanunu'na tabi olur.
Fazla Çalışma Ücreti Oranı
İş Kanunu'na göre fazla çalışma ücreti %50 zamlı ödenmelidir. Bireysel sözleşmede daha düşük oran kararlaştırılsa bile yasal alt sınır olan %50 (veya işçi lehine daha yüksek oran) geçerlidir.

Anahtar Kavramlar

Hak EhliyetiHer gerçek kişinin doğumla birlikte sahip olduğu, hak ve borç sahibi olabilme yeteneğidir. Medeni Kanun'a göre tüm insanlarda eşit olarak bulunur ve ayırt etme gücünden bağımsızdır.
Fiil EhliyetiKişinin kendi fiilleriyle hak edinebilme ve borç altına girebilme ehliyetidir. Ergin olma, ayırt etme gücüne sahip olma ve kısıtlı olmama koşullarına bağlıdır.
İyiniyet KuralıMedeni Kanun m.3 uyarınca, kanunun iyiniyete hukuki sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır. Durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz.
İkametgâh (Yerleşim Yeri)Bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Kişiler hukukunun temel kavramlarından biri olup, kişinin yasal merkezini ve hukuki bağlarını belirler.
DernekEn az yedi gerçek kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını sürekli birleştirmesiyle oluşan tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur.
VakıfGerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip bağımsız mal topluluğudur.
VesayetErgin olmayan küçüklerin veya kısıtlanmış ergin kişilerin kişi ve malvarlığı menfaatlerini korumak amacıyla devlet organları (vesayet daireleri ve vasi) tarafından kurulan yasal koruma düzenidir.
KayyımlıkVesayeti gerektirmeyen durumlarda, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek üzere yetkili makam tarafından atanan yasal temsilcidir.
Saklı PayMirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla dokunamadığı, yasal mirasçıların (altsoy, ana-baba, eş) kanunla koruma altına alınmış olan miras payı oranlarıdır.
Elbirliği Mülkiyeti (İştirak Halinde)Kanun veya sözleşme uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların ortak mülkiyetidir; ortakların belirlenmiş payları olmayıp hakları malların tamamına yaygındır.
Paylı Mülkiyet (Müşterek Mülkiyet)Birden çok kimsenin, maddî olarak bölünmemiş bir şeyin tamamına belli paylarla malik olmasıdır. Başka türlü belirlenmedikçe paylar eşit sayılır.
Genel İşlem Kriterleri (Koşulları)Bir sözleşme yapılırken düzenleyenin ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu formüler sözleşme hükümleridir.
Müteselsil BorçlulukBirden çok borçludan her birinin alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olmayı kabul ettiğini bildirmesiyle oluşan borç ilişkisidir.
Sebepsiz ZenginleşmeHaklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen kişinin, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlü olduğu borç kaynağıdır.
Alt İşverenBir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin işlerde iş alan ve işçilerini sadece bu işyerinde çalıştıran işverendir; asıl işverenle birlikte sorumludur.
TacirBir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişidir. Ticari işletmeyi açtığını ilan eden veya ticaret siciline tescil ettirenler fiilen başlamasa bile tacir sayılır.
EsnafEkonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan sanat veya ticaretle uğraşan kişidir.
Ticari İş KarinesiBir tacirin borçlarının ticari olmasının asıl olmasıdır. Taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, kanunda aksine hüküm yoksa diğeri için de ticari sayılır.
CiroKıymetli evrakta var olan bir hakkın devredilmesi veya rehin edilmesi gibi hukuki sonuçlar doğuran, senet arkasına veya alonja yazılan irade beyanıdır.
Kambiyo SenetleriTicaret hukukunda en yaygın kıymetli evrak modelini oluşturan; poliçe, bono ve çek senetlerini kapsayan ticari ödeme araçlarıdır.
DonatanGemisini menfaat sağlamak amacıyla suda bizzat veya kaptan aracılığıyla kullanan gemi malikidir; üçüncü kişilerle ilişkilerde donatan sayılır.
ReasüransSigortacının, sigorta ettiği menfaati dilediği şartlarla ve kendi sorumluluğu baki kalmak üzere tekrar sigorta ettirmesidir.
Kanunlar İhtilafıYabancılık unsuru taşıyan özel hukuk uyuşmazlıklarında, olaya hangi ülke hukukunun uygulanacağını tespit eden kurallar bütünüdür.
TenfizYabancı mahkeme veya hakem kararlarının Türkiye'de hukuki sonuç doğurabilmesi ve icra edilebilmesi için Türk mahkemelerince verilen onay kararışıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Sosyal Güvenlik Temel Kanunu

Türkiye'de sosyal güvenlik sisteminin temelini 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu oluşturur. Bu kanun kısa ve uzun vadeli sigorta kollarını ile genel sağlık sigortasını düzenler.

Yeni Türk Ticaret Kanunu Numarası

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile taşıma işleri hukuku ilk kez dördüncü kitap olarak Ticaret Kanunu'na dahil edilmiş, ticari işletme, şirketler, kıymetli evrak, deniz ticareti ve sigorta hukukunu kapsamıştır.

Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu

Farklı vatandaşlığa sahip kişiler arasındaki yabancılık unsuru taşıyan ilişkileri düzenleyen temel yasa 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'dur.

Türk Vatandaşlığı Evlilik Süresi Şartı

Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar vatandaşlık için başvuruda bulunabilir.

Dernek Kuruluş Asgari Üye Sayısı

Dernekler, en az yedi gerçek kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını sürekli birleştirmesiyle oluşan tüzel kişilerdir.

Anonim Şirket Yönetim Kurulu Süresi

Anonim şirketlerde esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilen yönetim kurulu üyeleri en çok üç yıl süreyle görev yapmak üzere seçilir; esas sözleşmede aksine hüküm yoksa yeniden seçilebilirler.

Tüzel Kişilerin İntifa Hakkı Sınırı

Eşya hukukunda sınırlı ayni hak olarak kurulan intifa hakkı gerçek kişilerde ömür boyu sürerken, tüzel kişilerde en çok yüz yıl devam edebilir.

Çek Muhataplık Şartı

Türkiye'de ödenecek çeklerde muhatap kanunen ancak bir banka olabilir. Çek düzenlenebilmesi için muhatap nezdinde karşılık bulunması ve anlaşma olması şarttır.

İş Kanunu Denetim Mercii

İş sözleşmelerinin uygulanması ve İş Kanunu hükümlerinin ihlal edilip edilmediği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından müfettişler vasıtasıyla denetlenmektedir.

Türk Vatandaşlığının Doğumla Kazanılması

Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk doğrudan Türk vatandaşıdır; ayrıca Türkiye'de doğup başka vatandaşlık kazanamayan çocuk da Türk vatandaşı sayılır.

Ticaret Sicilinin İlan Yeri

Ticaret sicili kayıtları, üçüncü kişiler hakkında tescilin Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'nde ilan edildiği, ilanın tamamı aynı nüshada yayımlanmamışsa son kısmının yayımlandığı günü izleyen iş gününden itibaren hüküm doğurur.

Sınavda Dikkat Et

  • Medeni Kanun'un ilk yedi maddesindeki temel ilkelerin (iyiniyet, dürüstlük kuralı m.2, hâkimin takdir yetkisi) tüm özel hukuk alanlarında uygulandığını unutmayın.
  • Dernek kurmak için en az 7 gerçek kişi gerekirken, anonim ve limited şirket kurucu sayıları ve yapış biçimleri (şahıs/sermaye) sık sorulan sınav konularıdır.
  • İş Kanunu ile Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesindeki ayrımına dikkat edin; İş Kanunu işçiyi korumak için nisbi emredici (işçi lehine değişebilir) kurallar getirir.
  • Tacir sayılma kriterleri ile esnaf tanımındaki 'bedeni çalışma sermayeden fazladır' kuralını birbirine karıştırmayın.
  • Kıymetli evrak türlerinden kambiyo senetlerinin (poliçe, bono, çek) kapsamını ve çeklerde muhatabın yalnızca banka olabileceğini unutmayın.
  • Devletler özel hukukunda yabancı hukukun re'sen uygulanacağını ancak Türk kamu düzenine aykırı durumlarda uygulanmayacağını mutlaka aklınızda tutun.