Ünite 3: Bilişim Etiği — Önemli Kavramlar

Etik söylemlerde kullanılan dilin ve ifadelerin analiz edilmesine odaklanan, etiğin doğasını ve neden ihtiyaç duyulduğunu inceleyen eleştirel etik dalıdır. Örneğin 'Etik açıdan doğru nedir?' sorusu meta-etik alanına girer.

Pratik ahlak kuralları ve ahlaklı bir hayatın nasıl yaşanacağıyla ilgilenen, eylemlerin standartlarını ve çerçevelerini inceleyen kuralcı etik yaklaşımıdır. Örneğin 'Doğru olması gereken şeyler nelerdir?' sorusunu araştırır.

Normatif etik kurallarının sorunlu meselelere uygulandığı, iş etiği, bilişim etiği ve tıp etiği gibi alt dalları bulunan betimleyici etik dalıdır. Örneğin iş hayatındaki etik sorunları incelemek bu kapsama girer.

Eylemlerin kendi başına iyi veya kötü olmadığını, onları iyi ya da kötü kılan şeyin doğurduğu sonuçlar ve faydalar olduğunu savunan sonuçsalcı kuramlardır. Örneğin faydacılık anlayışı teleolojik bir kuramdır.

Eylemlerin sonuçları yerine eylemin kendisi ve mesleki ahlaki değerler üzerinde duran, 'Eğer herkes böyle yaparsa ne olur?' sorusunu esas alan sonuçsal olmayan kuramlardır. Örneğin Kantçılık deontolojik bir kuramdır.

Bilgisayar dünyasında insanların davranışlarını ve eylemlerini inceleyen, yazılı ve yazılı olmayan kuralları tanımlayan felsefe dalıdır. Örneğin bilgisayar korsanlığı veya lisanslama tartışmaları bilişim etiğinin konusudur.

Bilişim teknolojileri ile ilgili hukuki sorunlara çözüm bulmaya çalışan, dijital bilginin ve yazılımların dağıtılması, güvenliği ve gizliliği düzenleyen bilim dalıdır. Örneğin kişisel verilerin korunması bilişim hukukunu ilgilendirir.

Teknolojinin yardımıyla genellikle sanal ortamda kişi veya kurumlara maddi veya manevi zarar verilmesidir. Örneğin yeni TCK madde 243 kapsamında bilişim sistemine girme suçu buna örnektir.

İnternet etiği olarak bilinen, sanal ortamlarda ve sosyal ağlarda uyulması gereken görgü ve davranış kurallarını tanımlayan terimdir. Örneğin e-posta yazarken imla kurallarına uymak bir netiket kuralıdır.

Başkalarına ait yazı, resim veya video gibi ürünleri kaynak göstermeden kendisininmiş gibi göstermesidir (aşırma, çalıntı). Örneğin bir makaleden kopyalanan metni atıf yapmadan ödeve eklemek intihaldir.

Açık lisans altında eğitim, öğretim ve araştırma etkinliklerinde ücretsiz olarak kullanılabilen dijital eğitsel kaynaklardır. Örneğin MIT'nin Açık Ders Malzemeleri Projesi buna en büyük örnektir.

Telif hakkı bulunan bir eserin veya çalışmanın ücretsiz olarak dağıtılmasını ve yazarın belirlediği şartlarda esneklikle kullanılmasını sağlayan bir kamu lisansıdır. Örneğin TÜBA açık derslerinde CC lisansı kullanılmaktadır.

Herhangi bir bilginin veya ürünün kullanılma ve yayılma haklarının yasalarla belirli kişilere ait olduğunu bildiren, kopyalanmasına izin vermeme hakkıdır. Örneğin © sembolü ile gösterilir.