Ünite 11: Afet Yönetimi Çalışmalarında Psikolojik Destek ve Sağlık Hizmetleri — Önemli Kavramlar

Kişilerin gündelik hayatlarını sekteye uğratan, fiziksel, ekonomik ve sosyal açıdan topluma zarar veren, doğal, teknolojik ya da insan kaynaklı faktörlerin neden olduğu ve yerel imkanlarla baş edilemeyen felaketlerdir.

Herhangi bir afet ortaya çıktıktan sonra afetin büyüklüğüne ve türüne bağlı olarak, can ve mal kaybını en aza indirmek amacıyla kısa bir süre içerisinde gerçekleştirilen acil faaliyetlerdir.

Afetler gibi büyük yıkımlara yol açan travmatik olayların bireyler ve toplum üzerinde yarattığı duygusal sarsıntıları, stres tepkilerini ve uyum problemlerini inceleyen psikolojik travma alanıdır.

Kişide ve toplumda yoğun strese yol açan, kişinin fiziksel bütünlüğüne veya yaşamına yönelik tehditler karşısında beliren, normal yaşantıyı kesintiye uğratan duygusal sarsıntıdır.

Afet sonrasında gerçekleştirilen psikososyal destek faaliyetleriyle, afetten etkilenen bireylerin hayatlarındaki olumsuz etkileri azaltarak en kısa sürede gündelik yaşam rutinlerine dönmelerini sağlama sürecidir.

Afet gibi travmatik durumlarda bireysel psikolojik iyileşmeyi sağlamanın yanı sıra, kişiler arasındaki sosyal bağları güçlendirmeyi ve toplumsal düzeni yeniden kurmayı amaçlayan koruyucu ve tedavi edici çalışmalardır.

Afet sonrasında felaketi yaşamış kişilerin veya görevli ekiplerin yaşadıkları travmatik durumu anlamlandırmalarını ve paylaşmalarını sağlamak amacıyla bireysel ya da küçük gruplar halinde yapılan psikolojik bilgilendirme ve rahatlatma oturumlarıdır.

Afetin hemen ardından ortaya çıkan; dalgınlık, duyarsızlık, şaşkınlık ve durumun farkına varamama gibi belirtilerle kendini gösteren ve genellikle kısa sürede ortadan kalkan geçici psikolojik reaksiyondur.

Afet gibi travmatik bir olaydan sonra aşırı korku, çaresizlik, kâbuslar, olay anını yeniden yaşama ve sürekli tetikte olma gibi belirtilerin bir aydan uzun süre devam etmesiyle karakterize psikolojik bozukluktur.

Afet gibi ani, beklenmedik ve toplu ölümlere yol açan felaketlerin ardından sevdiklerini kaybeden bireylerin yaşadığı, normal yasa göre çok daha uzun süren ve ağır seyreden kayıp tepkisidir.

Afet sonrasında ilgi kaybı, içe kapanma, sürekli yorgunluk, uyku bozuklukları, ani kilo değişimi ve ileri aşamalarda intihar düşünceleri ile kendini gösteren şiddetli ve uzun süreli duygu durum bozukluğudur.

Sağlık Bakanlığı bünyesinde tamamen gönüllü sağlık personelinden oluşan, afet bölgelerinde enkaz altındakilere ilk tıbbi müdahaleyi yapmak ve medikal kurtarma faaliyetlerini yürütmek üzere özel eğitilmiş ekiplerdir.

Afetlerde koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında, afet ortaya çıkmadan önce riskleri önlemek, hazırlıklı olmak ve erken uyarı sistemlerini kurarak olası zararları en aza indirmek için yapılan faaliyetlerdir.

Afet sırasında ve afetin hemen sonrasındaki acil dönemde can kayıplarını azaltmak, ilk yardımı organize etmek ve salgın hastalıkları önlemek amacıyla yürütülen koruyucu sağlık hizmetleridir.

Afet sonrasındaki iyileştirme döneminde afetzedelerin rehabilitasyonu, geçici barınma alanlarının kurulması ve sosyal yaşama yeniden uyum sağlamaları için sunulan uzun vadeli destek hizmetleridir.

Afetlerde ve acil durumlarda, çok sayıdaki yaralının durumlarının aciliyetine ve yaşama şanslarına göre sınıflandırılarak tedavi ve sevk önceliklerinin belirlenmesi işlemidir.

Triaj uygulamasında, solunum yetmezliği veya ağır şok gibi acil müdahale yapılmadığı takdirde hayatını kaybedecek olan yüksek öncelikli afetzedeleri simgeleyen renk kodudur.

Triajda, hayati tehlikesi bulunmayan ancak açık kemik kırığı veya kafa travması gibi yatırılarak tedavi edilmesi ve sürekli kontrol altında tutulması gereken yaralıları belirten karttır.

Triaj sınıflandırmasında, hafif yaralanması olan ve kendi kendine iyileşebilecek durumda olanlar ile ne yapılırsa yapılsın yaşama şansı olmayan ağır beyin hasarlı kişileri kapsayan gruptur.

Afet anında veya triaj alanına ulaştığında hayatını kaybetmiş olduğu belirlenen kişileri sınıflandırmak ve morga sevk etmek amacıyla kullanılan renk kodudur.