Ders Raporu
← Türk Dili 2
Ders Raporu

Türk Dili 2

Açıköğretim Fakültesi » Adalet Önlisans Programı » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF · 14 ünite

Konu Özeti

Ünite 1: Yazım Kuralları

Yazım kuralları, dilin yazılı kullanımında tutarlılığı sağlamak, anlam karışıklıklarını önlemek ve iletişimde sağlıklı bir zemin oluşturmak amacıyla belirlenmiştir. Türkçenin yazım sistemi, her sesin bir harf ile karşılanması ve yazıldığı gibi okunması esasına dayanır. 1 Kasım 1928'de kabul edilen Latin asıllı Türk alfabesi, günümüz imla kurallarının temelini oluşturur.

Ünite 2: Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı dilin gramatikal yapısını düzenleyen, harfleri anlamlı kelimelere ve cümlelere dönüştüren temel unsurlardır. Bu işaretler olmadan bir metnin doğru anlaşılması veya sesli okunması neredeyse imkansızdır. Tarihsel süreçte, özellikle Eski Yunan döneminde metinler bitişik yazılır, noktalama veya büyük-küçük harf ayrımı yapılmazdı.

Ünite 3: İyi Bir Anlatımın Özellikleri ve Anlatım Bozuklukları

İyi bir anlatım, düşüncelerin alıcıya en açık, anlaşılır ve etkili şekilde aktarılmasıdır. Bu sürecin temelinde, dilin kurallarına hakimiyet ve düşünceleri somutlaştırma yeteneği yatar. İletişimin sağlıklı olması için anlatımın açıklık, duruluk, özlülük ve akıcılık gibi temel nitelikleri taşıması gerekir.

Ünite 4: Yazılı Anlatım

İnsan, doğası gereği toplumsal bir varlıktır ve bu toplumsallığın temelinde iletişim yatar. İletişimin en güçlü aracı olan dil, anlama (dinleme, okuma) ve anlatma (konuşma, yazma) süreçlerini kapsayan dört temel beceriden oluşur. Bu beceriler arasında yazma, konuşmaya göre daha geç edinilen ve sistemli bir çaba gerektiren bir yetenektir.

Ünite 5: Yazılı Anlatım Türleri

Form yazılar, resmî işlemlerde kullanılmak üzere belirli bir şablon ve kurallar bütününe göre hazırlanan metinlerdir. Günlük yaşamın karmaşıklaşması ve bürokratik süreçlerin artmasıyla birlikte, bu yazı türleri toplumsal ve kurumsal işleyişin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Bir iş başvurusundan, bir hakkın aranmasına kadar pek çok süreç bu formlar aracılığıyla kayıt altına alınır.

Ünite 6: Yazılı Anlatım Türleri 2

Öğretici yazılar, insanoğlunun bilgi aktarma ve düşünce oluşturma ihtiyacından doğmuş, sistematik bir yapıya sahip metinlerdir. Bu türlerin en temel özelliği, okuyucuyu bilgilendirmeyi ve belirli bir konuda bilinç kazandırmayı amaçlamalarıdır. Bilgiyi anlamlı kılmak için metinler belirli bölümlere ayrılarak sunulur.

Ünite 7: Yazılı Anlatım Türleri ( Edebi Türler- I )

İnsanoğlu varoluşundan beri kendini, hayallerini ve yaşadıklarını anlatma arzusu duymuştur. Bu ihtiyaç, edebiyatın temelini oluşturur. Edebiyatın malzemesi dildir ve dil, edebiyatçıların elinde sanatsal bir boyuta taşınır.

Ünite 8: Yazılı Anlatım Türleri ( Edebi Türler - II )

Şiir, insan ruhunun sese ve söze bürünerek dış dünyaya yansımasıdır. İnsanın fiziksel ihtiyaçlarının ötesinde, karmaşık ruhsal ihtiyaçlarını karşılayan şiir, her milletin kendi kültür ve yaşam tarzıyla şekillenen evrensel bir anlatım biçimidir. Toplumların şiiri benimsemesindeki temel etkenler, diğer türlere göre daha etkileyici olması, ritmik yapısı ve akılda kalıcılığıdır.

Ünite 9: Özet Çıkarma ve Not Alma Teknikleri

Özet çıkarma, bir metnin sadece belirli kısımlarından alıntı yapmak değil, metnin ana fikrini ve özünü kavrayarak okuyucunun kendi cümleleriyle yeniden inşa etme sürecidir. Bu beceri, okuduğunu anlama seviyesinin en somut göstergesidir. Başarılı bir özet için metnin başlığı, ana düşünceyi barındıran son paragraflar ve metnin genel yapısı dikkatle incelenmelidir.

Ünite 10: Sözlü Anlatım Etkili Konuşma

Konuşma, insan zihninde oluşan soyut düşüncelerin ses organları aracılığıyla somutlaştırılması ve aynı dili konuşan bireyler arasında bir anlaşma aracı olarak kullanılmasıdır. İnsanı diğer canlılardan ayıran en temel özellik, sadece iletişim kurması değil, karmaşık fikirler üretebilmesi ve bu fikirleri dil aracılığıyla ifade edebilmesidir. İletişim süreci içerisinde konuşma, düşüncenin bir mesaj hâlinde kodlanmasıdır.

Ünite 11: Beden Dili

İletişim süreci sadece kelimelerden ibaret değildir; beden dili, sözcüklerin önüne geçebilen ve iletişimin nasıl kurulduğunu belirleyen en kritik unsurdur. Araştırmalar, iletişimin %60'ının beden dili, %30'unun konuşma dili ve %10'unun yazı dili ile gerçekleştiğini göstermektedir. İnsanlar kelimelerle yalan söyleyebilir ancak beden dili bilinçaltından gelen anlık tepkilerle hareket ettiği için gerçeği yansıtmada daha güvenilirdir.

Ünite 12: Beden Dili 2

Beden duruşu, teknik adıyla 'posture', vücudun bir bütün olarak sergilediği ve çevremize bilinçli veya bilinçsizce gönderdiğimiz en temel mesajdır. Kişinin genel ruh halini, kendine olan güvenini veya o anki psikolojik durumunu yansıtır. Örneğin, omuzların durumu bu konuda en belirleyici unsurdur; omuzların düşük ve içe bükük olması çekingenlik veya güvensizliği, omuzların geri çekilip göğsün öne çıkarılması ise aşırı özgüveni veya tehditkâr bir tavrı simgeler.

Ünite 13: Sözlü Anlatım Türleri

Sözlü anlatım, bireyin kendini ifade etme, iletişim engellerini aşma ve sosyal etkileşim kurma becerisinin temelidir. Sözlü iletişimde kullanılan sözcük seçimi, jest ve mimikler, vurgu ve tonlama, kişinin iletişimdeki yetkinliğini belirleyen unsurlardır. İletişim süreci, konuşmanın planlı olup olmamasına göre hazırlıklı ve hazırlıksız olmak üzere iki temel kategoriye ayrılır.

Ünite 14: Sözlü Anlatım Türleri 2

Panel, bir başkan yönetiminde 3 ila 6 konuşmacının, belirli bir konu hakkındaki görüşlerini izleyiciler önünde sunduğu grup konuşmasıdır. Panelde temel amaç tartışmak değil, konunun farklı yönlerini bilgilendirme yoluyla ortaya koymaktır. Açık oturumdan en büyük farkı, konuşmacıların birbirleriyle tartışmaya girmemesi ve konuyu daha sakin, seviyeli bir üslupla ele almalarıdır.

Öne Çıkan Kavramlar

İmla (Yazım)Bir dilin kelimelerinin, seslerinin ve eklerinin standart kurallara göre yazıya geçirilmesi sistemidir. Örneğin, 'kâr' kelimesindeki düzeltme işareti anlamı ayırmak için kullanılan bir imla kuralıdır.
Büyük Ünlü UyumuBir kelimenin ilk hecesinde kalın ünlü varsa diğer hecelerde de kalın, ince varsa ince ünlü bulunması kuralıdır. 'Adım' kelimesi bu kurala uyarken, 'anne' gibi alıntılar aykırı olabilir.
Birleşik FiilBir isimle bir yardımcı fiilin (etmek, olmak) birleşmesiyle oluşan fiillerdir. Ses olayı varsa 'affetmek' gibi bitişik, yoksa 'nazar etmek' gibi ayrı yazılır.
Soru Eki (mi)Soru anlamı katan ve her zaman ayrı yazılan bir ektir. Kendinden önceki kelimenin ünlü uyumuna göre 'mı, mi, mu, mü' şekillerini alır; örneğin 'Gelecek mi?'.
Bağlaç olan 'de/da'Dahi anlamı taşıyan ve her zaman ayrı yazılan sözcüktür. 'Ayşe de geldi' örneğinde olduğu gibi, cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.
Bulunma Hâli Eki (-de/-da)İsme bitişik yazılan ve bulunma bildiren ektir. 'Evde kalmak' örneğinde olduğu gibi, cümleden çıkarıldığında anlam tamamen bozulur.
Kalıplaşmış 'ki'Bağlaç olmasına rağmen geleneksel olarak bitişik yazılan kelimelerdir. 'Belki, çünkü, hâlbuki, oysaki' bu gruba girer.
KısaltmaBir kelimenin veya özel adın daha kısa harflerle ifade edilmesidir. Büyük harfli kısaltmalarda (TBMM) nokta kullanılmaz, küçük harfli kısaltmalarda (Alm.) nokta kullanılır.
Özel İsimTek bir varlığı karşılayan isimlerdir. Kişi adları, yer adları ve kurum adları bu kategoriye girer ve ilk harfleri büyük yazılır.
Satır Sonu BölünmesiKelimenin satıra sığmadığı durumda heceleme kurallarına göre bölünmesidir. Bölme sırasında tek harf satır başında veya sonunda bırakılamaz.
Sıralı CümleBirden fazla yüklemi olan ve birbirine virgül veya noktalı virgül ile bağlanan cümlelerdir. Örnek: 'Adam bağırdı, çağırdı, gitti.'
Ara SözCümle içinde bir ögeyi açıklayan veya ek bilgi veren, iki virgül veya iki kısa çizgi arasında kullanılan söz grubudur. Örnek: 'Mahalledeki herkes –karşı komşumuz hariç– beni severdi.'
Nispet İ'siArapçadan dilimize geçen ve kelimeye aidiyet anlamı katan 'i' harfidir. Karışıklığı önlemek için düzeltme işaretiyle kullanılır. Örnek: 'Askeri (okul) ve askerî (okul) ayrımı.'
Doğrudan AlıntıBir kişinin sözünün veya bir metnin aynen, değiştirilmeden aktarılmasıdır ve tırnak içinde gösterilir. Örnek: 'Atatürk diyor ki: "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir."'
Heceleme EsasıSatır sonuna sığmayan kelimelerin bölünürken sadece hece yapısının dikkate alınması kuralıdır. Örnek: 'ara-lık' (doğru), 'a-ralık' (yanlış).
Soru Eki (mı/mi)Soru anlamı katan ancak her kullanıldığında soru işareti gerektirmeyen ektir. Örnek: 'Gittim mi geri dönmem' cümlesinde zaman anlamı kattığı için soru işareti konmaz.
Kısaltmalar DiziniTDK Yazım Kılavuzu'nda yer alan ve kısaltmaların standart bir şekilde kullanılması için oluşturulmuş rehberdir. Örnek: 'Prof. Dr.', 'Av.'
İnce ÜnsüzKelimelerin okunuşunu etkileyen ve düzeltme işaretiyle vurgulanan g, k gibi ünsüzlerdir. Örnek: 'dükkân', 'hikâye', 'Kâzım'.
Kural HiyerarşisiNoktalı virgül ve virgül gibi benzer işlevli işaretlerin birbirine üstünlük kurallarını belirleyen sistemdir. Örnek: 'Virgülün olduğu yerde grupları ayırmak için noktalı virgül kullanılır.'
Tek Harf YasağıSatır sonuna sığmayan kelimeler bölünürken, satırın başında veya sonunda tek bir harfin bırakılmasının yasak olması kuralıdır.
AçıklıkAnlatımın hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde net olmasıdır. Örneğin, noktalama işaretlerinin doğru kullanımıyla anlamın netleşmesi açıklığı sağlar.
DurulukCümlede gereksiz sözcüklerin bulunmamasıdır. 'Sıcak kaynar su' ifadesinde 'sıcak' kelimesi gereksizdir, duruluğu bozar.
AkıcılıkAnlatımda dilin veya zihnin takılacağı hiçbir engelin bulunmamasıdır. Akıcı metinler kolayca anlaşılır ve okuyucuyu yormaz.
ÖzlülükDüşüncelerin kısa ve özlü bir şekilde ifade edilmesidir. Az sözle çok şey anlatmak, okuyucunun dikkatini artırır.

Sınavda Dikkat Et

  • De/da bağlacını cümleden çıkarın; anlam bozulmuyorsa ayrı, bozuluyorsa bitişik yazın.
  • Büyük harfli kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın okunuşunu esas alın (TDK'den).
  • Yer-yön adlarının büyük harfle başlaması için belirli bir bölgeyi veya zihniyeti temsil etmesi gerektiğini unutmayın.
  • Banka işlemlerinde sayıların bitişik yazılmasının amacının güvenlik olduğunu hatırlayın.
  • Sert ünsüzle biten kısaltmalarda (RTÜK, AGİK) ek alırken yumuşatma yapmayın.
  • Kalıplaşmış 'ki' (belki, çünkü, oysaki) ile ek olan 'ki'yi karıştırmayın.
  • Tarih yazımında ay ismi yazıyla yazılmışsa asla nokta kullanma; bu en çok düşülen hatalardan biridir.
  • Noktalı virgülün kullanıldığı bir cümlede mutlaka virgül trafiği vardır; virgülün olmadığı yerde noktalı virgül arama.
  • Soru eki 'mı/mi' her zaman soru anlamı taşımaz; zaman anlamı kattığı durumlarda soru işareti koymaktan kaçın.
  • Satır sonu bölmelerinde tek harf bırakma kuralını unutma; 'a-ralık' değil 'ara-lık' şeklinde bölme yap.
  • Tırnak işareti içindeki alıntının sonuna gelen noktayı tırnak dışına çıkarma; işaret tırnağın içinde kalmalıdır.
  • İki noktadan sonra gelen ifadenin büyük mü küçük mü başlayacağını, ifadenin bir açıklama cümlesi mi yoksa örnekler dizisi mi olduğuna bakarak belirle.