Ders Raporu
← Türk Dili 2
Ders Raporu

Türk Dili 2

Açıköğretim Fakültesi » Bilgi Yönetimi Önlisans Programı » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF · 14 ünite

Konu Özeti

Ünite 1: Yazım Kuralları

Yazılı anlatım becerisi, duygu ve düşünceleri derli toplu ve düzenli bir biçimde aktarabilmek, başkalarıyla sağlıklı bir iletişim kurabilmek açısından hayati önem taşır. Sözlü anlatımın kuralları esnekken, yazılı anlatımın sınırları ve kuralları kesin bir şekilde belirlenmiştir. Bilinen en eski Türk imlası Orhun alfabesinde kullanılan imladır.

Ünite 2: Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, gramatikal yapıların nasıl kurulacağını gösteren, harfleri kelimelere ve kelimeleri cümlelere dönüştüren, beyinde onların resmini oluşturmaya yarayan hayati unsurlardır. Noktalama işaretleri olmadan bir metni doğru ve anlaşılır yazmak ya da okumak imkansızdır. Tarihsel süreçte noktalama işaretlerinin ilk denemeleri Eski Yunan medeniyetinin etkisi altındayken Mısır’ın İskenderiye kentinde Aristofanes tarafından yapılmıştır.

Ünite 3: İyi Bir Anlatımın Özellikleri ve Anlatım Bozuklukları

İnsan, kelimelerle düşünen ve bu düşüncelerini yine kelimelerle dış dünyaya aktaran bir varlıktır. Soyut düşüncelerin somutlaşması ve sağlıklı bir iletişim kurulabilmesi için cümlenin en açık ve anlaşılır biçimde kurulması şarttır. İyi bir anlatımın ilk ve en temel özelliği 'açıklık'tır.

Ünite 4: Yazılı Anlatım

İnsan sosyal bir varlıktır ve toplumsal hayatın temeli iletişime dayanır. Dili kullanan insan için konuşma ve yazma en temel iki araçtır. Günümüz dünyasında karmaşık fikirleri açıkça ifade edebilmek, iş dünyasında ve kişisel gelişimde başarının anahtarıdır.

Ünite 5: Yazılı Anlatım Türleri

İnsan hayatındaki değişim ve gelişimin doğal bir sonucu olarak ihtiyaçlar çeşitlenmiş, bu çeşitlenme de yazılı anlatım türlerine doğrudan yansımıştır. Yazı türleri öncelikli olarak yazılış amaçlarına göre üç gruba ayrılmaktadır: Form yazılar, öğretici yazılar ve edebî metinler. Form yazılar, hazırlanırken belirli kurallara ve şablonlara dikkat edilmesi gereken yazı türleridir.

Ünite 6: Yazılı Anlatım Türleri 2

Bilmek ve bildiklerini paylaşmak insanoğlunun en temel ihtiyaçlarının başında gelmektedir. Hayatın içerisinde karşılaşılan durumları, olayları ya da olguları anlamlandırmak ve ortaya çıkan bu anlamı çevredeki diğer insanlarla paylaşmak için çeşitli yollar geliştirilmiştir. Bu yolların başında ise öğretici yazılar çerçevesinde şekillenen türler gelmektedir.

Ünite 7: Yazılı Anlatım Türleri ( Edebi Türler- I )

İnsan, doğası gereği kendini ifade etme, çevresiyle iletişim kurma ve en önemlisi kalıcı olma arzusu taşıyan bir varlıktır. İlk çağlardan modern toplumlara kadar bu arzu hiç değişmemiş, sadece kullanılan araçlar ve yöntemler farklılaşmıştır. İnsanoğlu, somut dünyanın içerisinde dil adı verilen soyut bir âlemde yaşar ve ruhunun bu alandaki açlığını sanat eserleriyle giderir.

Ünite 8: Yazılı Anlatım Türleri ( Edebi Türler - II )

Şiir, insan ruhunun sese ve söze bürünerek dış dünyaya yansıması şeklinde tanımlanmaktadır. İnsanlığın varoluşundan beri var olan şiir, duyguların en etkili şekilde aktarılmasını sağlayan temel anlatım yollarından biridir ve hemen her millet kendi yaşam tarzı doğrultusunda özgün bir şiir geleneği meydana getirmiştir. Şiirlerin toplum tarafından benimsenmesinin temel nedenleri arasında diğer anlatım tarzlarına göre çok daha etkileyici olmaları ve ritmik yapıları sayesinde akılda kalıcılık sağlamaları yer almaktadır.

Ünite 9: Özet Çıkarma ve Not Alma Teknikleri

Özet çıkarma ve not alma, bilginin değerlendirilmesi ve pratik bir şekilde depolanması açısından büyük önem arz etmektedir. Doğru bilginin daha sonra istenildiğinde hatırlanabilmesi için çıkarılacak özetin ya da alınacak notların gelişigüzel değil, belirli bir disiplin içerisinde yazılması gerekmektedir. Metnin belirli bölümlerinin aynen yazılması şeklinde yapılan bir iş olarak görülmesi özet çıkarmanın yanlış anlaşıldığını göstermektedir.

Ünite 10: Sözlü Anlatım Etkili Konuşma

Konuşma, insan zihninde oluşan soyut düşüncelerin ses organları aracılığıyla somutlaştırılması ve aynı dili konuşan bireyler arasında anlamlandırılması sürecidir. İnsanı diğer canlılardan ayıran temel özellik, sadece iletişim kurmak değil, karmaşık fikirler üretebilmek ve bu fikirleri dil aracılığıyla ifade edebilmektir. İletişim şemasında konuşma, vericinin mesajı kodlaması aşamasıdır.

Ünite 11: Beden Dili

İletişim süreci sadece sözcüklerden ibaret değildir; beden dili, sözcüklerin önüne geçebilen ve iletişimin 'nasıl' söylendiğini belirleyen temel unsurdur. Araştırmalara göre iletişimde beden dilinin etki oranı %60, konuşma dilinin %30 ve yazı dilinin %10'dur. İnsanlar kelimeleri seçerek kullanabilir ve yalan söyleyebilirler, ancak beden dili bilinçaltından gelen anlık tepkilerle hareket ettiği için kontrol edilmesi çok daha zordur.

Ünite 12: Beden Dili 2

Beden duruşu, teknik adıyla 'posture', tüm vücudun bir bütün olarak çevresine verdiği mesajlar bütünüdür. Kişinin genel ruh hâli, omuzların ve başın pozisyonu üzerinden okunabilir. Örneğin, omuzların kalkık olması gerginliği, düşük olması ise rahatlamayı temsil eder.

Ünite 13: Sözlü Anlatım Türleri

Sözlü anlatım, bireyin kendini ifade etme, iletişim engellerini aşma ve sosyal çevresiyle etkileşim kurma becerisinin temelidir. Bu beceri; seçilen sözcükler, jest ve mimikler, vurgu ve tonlama gibi unsurlarla şekillenir. İletişim süreçleri, planlı ve plansız olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır.

Ünite 14: Sözlü Anlatım Türleri 2

Panel, bir başkan yönetiminde, 3 ile 6 arasında değişen konuşmacı grubunun, izleyiciler önünde belirli bir konuya ilişkin görüşlerini sunduğu bir grup konuşması türüdür. Panelde temel amaç, açık oturumdan farklı olarak, bir konuyu tartışarak bir karara varmak değil, konunun farklı yönlerini uzman görüşleriyle aydınlatmaktır. Bu nedenle panel, tartışma içermediği için daha sakin ve seviyeli bir atmosfere sahiptir.

Öne Çıkan Kavramlar

İmla (Yazım)Bir dilin kelimelerinin doğru, standart ve kabul edilmiş kurallara göre yazıya aktarılması sürecidir. Türkçede imla kurallarının temel amacı anlam karışıklıklarını önlemektir.
Büyük Ünlü UyumuBir kelimenin birinci hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) varsa sonraki hecelerin de kalın, ince bir ünlü (e, i, ö, ü) varsa ince olması kuralıdır. Örnek: 'Adım' kelimesi kalın ünlülerle bu kurala uyar.
Yeterlik FiiliBir eylemin yapılabilme gücünü veya ihtimalini bildiren, fiile '-e bilmek' getirilerek kurulan ve daima bitişik yazılan birleşik fiil türüdል። Örnek: 'Bu soruyu çözebilmek.'
Bulunma Hâli Eki (-da/-de)İsimlere gelerek bulunduğu yeri bildiren, eklendiği kelimeye bitişik yazılan ve ünlü ile ünsüz uyumlarına uyan ek türüdür. Örnek: 'Kitap masada kalmış.'
Bağlaç Olan 'de/da'Cümleye 'dahi, bile' anlamı katan, kendisinden önceki kelimeden ayrı yazılan ve hiçbir zaman 'ta/te' biçiminde yazılmayan sözcüktür. Örnek: 'Sen de bizimle sinemaya gel.'
Soru Eki (mı/mi/mu/mü)Cümlelere soru anlamı katan, geleneksel olarak kendisinden önceki kelimeden ayrı yazılan ve ünlü uyumlarına uyan ek biçimindeki sözcüktür. Örnek: 'Yemeği bitirdin mi?'
Kalıplaşmış Ki BağlacıNormalde ayrı yazılması gereken 'ki' bağlacının, istisnai olarak bazı sözcüklerde bitişik yazılmasıyla oluşan yapıdır. Örnek: 'Belki, çünkü, hâlbuki, oysaki.'
Ünsüz TüremesiYabancı dillerden Türkçeye geçen bazı kelimelerin yardımcı fiillerle birleşmesi sırasında asıl sesin ortaya çıkmasıyla oluşan ve bitişik yazılan durumdur. Örnek: 'His + etmek = Hissetmek.'
Kurum KısaltmasıKuruluş, dergi ve kitap adlarının genellikle kelimelerin ilk harflerinin büyük yazılmasıyla oluşturulan kısaltma biçimidir. Örnek: 'TDK (Türk Dil Kurumu).'
Yaklaşma FiiliBir eylemin neredeyse gerçekleşmek üzere olduğunu bildiren, '-a yazmak' kuralıyla kurulan ve bitişik yazılan birleşik fiildir. Örnek: 'Düşeyazmak.'
Noktalama İşaretleriYazılı metinlerde anlam karışıklığını önlemek, okumayı kolaylaştırmak, vurgu ve durak yerlerini belirlemek için kullanılan işaretlerin bütünüdür. Örneğin 'Adam ol baban gibi, eşek olma!' cümlesindeki anlam farkı noktalama ile sağlanır.
Sıralı CümleBirden fazla yüklemin virgül veya noktalı virgül ile arka arkaya sıralandığı cümle yapısıdır. Örneğin 'Adam bağırdı, çağırdı, gitti.' cümlesi sıralı bir cümledir.
Ara Söz / Ara CümleCümle içinde kendinden önceki kelimeyi veya tüm cümleyi açıklamak için kullanılan, iki virgül veya iki kısa çizgi arasında yer alan açıklayıcı unsurdur. Örnek: 'Mahalledeki herkes –karşı komşumuz hariç– beni severdi.'
Noktalı Virgül (;)Cümle içinde virgülle ayrılmış tür veya grupları ya da ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılan üst düzey bir ayraçtır. Örnek: 'Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul; kız çocuklara ise İnci, Çiçek adları verilir.'
Nispet İ'siArapça kökenli olup kelimelere aidiyet ve ilgililik anlamı katan, iyelik ve belirtme ekleriyle karışmaması için üzerine düzeltme işareti konulan 'i' ünlüsüdür. Örnek: Askeri (tümen) ile askerî (okul) arasındaki farkı belirler.
Tamamlanmamış CümleYüklemi söylenmemiş, okurun zihninde tamamlaması beklenen cümlelerdir ve sonuna üç nokta (...) konur. Örnek: 'Seninle gelirim ama…'
Doğrudan AlıntıBaşka bir kişiden veya yazardan hiç değiştirilmeden aktarılan sözlerin tırnak işareti içinde verilmesidir. Örnek: Atatürk diyor ki: "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir."
Yay Ayraç İçinde Soru İşaretiDoğruluğu şüpheyle karşılanan veya kesin olarak bilinmeyen tarih, yer ve bilgiler için kullanılan işarettir. Örnek: Yunus Emre (1240?-1320?)
Heceleme EsasıKelimelerin satır sonuna sığmadığı durumlarda, Türkçenin hece yapılarına uyularak bölünmesi kuralıdır. Satır sonunda veya başında tek bir harf bırakılamaz.
Soru Eki (Mı/Mi)Soru anlamı katabildiği gibi, cümlelere zaman veya pekiştirme anlamı da katabilen eklerdir. Zaman veya pekiştirme anlamı kattığında cümlenin sonuna soru işareti konulmaz. Örnek: 'Onun arabası güzel mi güzel.'
Açıklıkİyi bir anlatımın temel özelliklerinden biri olup, düşüncelerin kuşkuya ve kapalılığa yer vermeyecek biçimde net ifade edilmesidir. Sözcüklerin uygun yerde kullanılması ve noktalama işaretlerinin eksiksiz olması açıklığı sağlar.
DurulukAnlatımın gereksiz ayrıntılardan, eş anlamlı kelimelerin bir arada kullanılmasından arındırılmış olması durumudur. Örneğin 'sıcak kaynar su' yerine sadece 'kaynar su' demek duruluk ilkesine uygundur.
Özlülük (Kısa ve Özlü Anlatım)Az sözle çok ve derin anlamlar ifade etme becerisidir. Özlülük, okuyucu ve dinleyicinin metne daha fazla odaklanmasını ve anlatılanları daha kolay kavramasını sağlar.
AkıcılıkYazı veya konuşmada dilin ya da zihnin takılacağı herhangi bir pürüz, mantıksal veya yapısal engelin bulunmamasıdır. Akıcı metinler okuyucu tarafından zahmetsizce anlaşılır.

Sınavda Dikkat Et

  • Da/de bağlacı hiçbir zaman 'ta/te' şeklinde yazılmaz; ayrı yazılır ve dahi anlamına gelir.
  • Akrabalık adları küçük harfle yazılır (Mehmet amca), ancak lakap olarak kullanılanlar büyük harfle yazılır (Nene Hatun).
  • Yer yön adları (doğu, batı) tek başına yön bildirirse küçük, özel adın önünde bölge bildirirse büyük harfle yazılır.
  • Büyük harfle yapılan kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre kesmeyle ayrılır (TDK'den).
  • Satır sonunda kelime bölünürken alt veya üst satırda tek bir harf (ses) kalmamasına kesinlikle dikkat edin.
  • Banka çek ve senetlerinde sayıların arasına sahtecilik yapılmasın diye boşluk bırakılmaz, bitişik yazılır.
  • Saat ekleri yazılırken dakikanın '00' olduğu durumlar dikkate alınmaz, ek saat rakamına göre eklenir (11.00'de).
  • Tarihlerde ay adının yazıyla yazılması durumunda araya nokta konulmaz (Örn: 12 Mart 1918), sınavda çeldirici olarak sıkça sorulur.
  • Her 'mı/mi' soru eki alan cümlenin sonuna soru işareti konulmaz; zaman veya şart anlamı veriyorsa nokta konulur.
  • Noktalı virgülün geleceği yerde genellikle önceden bir virgül trafiği (eş görevli kelime grupları) vardır, bunu ayıraç olarak kullanın.
  • Türkçede noktalama işaretlerini ilk kullanan ismin Şinasi olduğunu asla unutmayın.
  • Satır sonu bölmelerinde satır başında veya sonunda tek bir harf bırakılmaması kuralı sınavda uygulama sorularında test edilir.