Ünite 4: Risk Altındaki Çocuklar — Önemli Kavramlar

Bir yetişkin tarafından çocuğa yöneltilen, toplumsal kurallar ve uzmanlarca uygunsuz ya da hasar verici olarak nitelendirilen, çocuğun gelişimini kısıtlayan aktif eylemlerdir. Örneğin, çocuğa fiziksel şiddet uygulanması veya cinsel amaçlarla kullanılması bu kapsama girer.

Ebeveynin veya bakıcının, bunu yapabilecek güç ve konumda olmasına rağmen çocuğun sağlık, eğitim, duygusal gelişim, beslenme, barınma ve güvenli yaşam gereksinimlerini karşılayamaması durumudur. Çocuğun hastalandığında doktora götürülmemesi veya okula gönderilmemesi ihmale örnektir.

Çocuğa zarar verme potansiyeline sahip olan ya da doğrudan fiziksel zarar veren bir yetişkin tarafından çocuğun vücuduna yönelik gerçekleştirilen eylemlerdir. Tokat atma, saç çekme, kemerle vurma ve tekme atma bu istismar türünün en somut örnekleridir.

Henüz cinsel gelişimini tamamlamamış bir çocuk veya ergenin, bir yetişkin tarafından kendi cinsel arzu ve gereksinimlerini karşılamak amacıyla güç, tehdit veya kandırma yoluyla kullanılmasıdır. Bu eylem çocuğun fiziksel ve ruhsal bütünlüğüne yönelik en ağır saldırılardan biridir.

Bakıcının çocuk için uygun, sevgi dolu ve destekleyici bir ortam sağlayamaması ile çocuğun duygusal sağlığı üzerinde olumsuz etki yaratan eylemleridir. Çocuğa bağırmak, onunla alay etmek, onu korkutmak, tehdit etmek veya aile içinde dışlamak duygusal istismardır.

Kanunlar tarafından suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla güvenlik birimleri veya adli mercilerle temas kurmak zorunda kalan çocuktur. Bu çocukların cezalandırılmasından ziyade, suça yönelmesine neden olan sosyal ve psikolojik etkenlerin ortadan kaldırılarak korunması esastır.

Hayatını kazanmak veya ailesinin geçimine katkıda bulunmak amacıyla on beş yaşın altında aktif olarak çalışma hayatına atılan çocuktur. Bu durum çocukların eğitim hakkından mahrum kalmasına ve fiziksel gelişimlerinin zarar görmesine yol açar.

Beden, ruh ve ahlak gelişimleri veya kişisel güvenlikleri tehlikede olup; anne-babasız olan, terk edilen veya ebeveynleri tarafından ihmal edilerek her türlü sosyal tehlikeye açık hale gelen çocuktur. Bu çocukların korunması devlet güvencesi altındadır.

Korunmaya muhtaç durumdaki çocukların, ailelerine devlet tarafından ayni ve nakdi yardımlar sağlanarak kendi biyolojik ailelerinin yanında yaşamaya devam etmelerini sağlayan bakım modelidir. Çocuk gelişimini en iyi destekleyen yöntem olarak kabul edilir.

Çeşitli nedenlerle biyolojik aileleri yanında kalamayan çocukların, devlet denetiminde olan gönüllü aileler yanında, aile sıcaklığı ve güvenliği içinde tam günlük bakımının sağlandığı geçici veya sürekli bakım modelidir.

Biyolojik ebeveynleri tarafından bakımı sağlanamayan çocuk ile evlat edinen kişi veya aile arasında mahkeme kararıyla yapay bir soy bağının kurulması ve velayetin tamamen devredilmesiyle sonuçlanan kalıcı bakım yöntemidir.

Her ilin sosyo-kültürel yapısına uygun bölgelerinde, okul ve hastanelere yakın apartman dairelerinde veya müstakil evlerde 5 ila 8 çocuğun bakım elemanları gözetiminde ev ortamında yaşadığı modern kurum bakımı modelidir.

Aile ortamına benzer müstakil binalardan oluşan bir site veya kampüs içerisinde, çocukların yaş gruplarına göre ayrılıp uzman personel desteğiyle yetiştirildiği toplu kurum bakımı modelidir.

Başta ekonomik nedenler ve sosyal sorunlar olmak üzere, kendi özgür iradesiyle yaşadığı yeri terk ederek uluslararası bir sınırı aşan veya ülke içinde başka bir yerleşim yerine yerleşen kişidir.

Irkı, dini, tabiiyeti, belirli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi düşünceleri nedeniyle zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korkan ve bu yüzden ülkesinden kaçarak başka bir ülkeye sığınan kişidir.

Mülteci statüsü almak amacıyla başka bir ülkeye sığınma talebinde bulunan ve bu talebinin ilgili devlet veya uluslararası kuruluşlar tarafından karara bağlanmasını bekleyen kişidir.