Ünite 3: Öğrenme Süreci — Önemli Kavramlar

Yaşantı sonucunda zihinsel simge veya bağlantılarda meydana gelen uzun süreli ve görece tutarlı değişikliklerdir. Örneğin, bir çocuğun sıcak sobaya dokunduktan sonra bir daha sıcak nesnelere yaklaşmaması tecrübeye dayalı bir öğrenmedir.

Bireyin çevresiyle ve diğer bireylerle etkileşimi sonucunda kendisinde kalan izlerdir. Örneğin, bir öğrencinin öğretmeninin etkileyici konuşmasından ilham alarak kendisinin de hitabetini geliştirmeye çalışması kazanılmış bir yaşantıdır.

Organizmanın içsel veya dışsal bir uyarıcıya karşı gösterdiği her türlü gözlenebilir, ölçülebilir veya hissedilebilir tepkidir. Örneğin, aniden çalan gök gürültüsüyle irkilmek veya bir matematik sorusunu kağıt üzerinde çözmek birer davranıştır.

Doğuştan gelen, öğrenilmemiş, karmaşık ve belli bir türe özgü olan, organizmayı belirli bir davranışa yönelten temel ruhsal güçtür. Örneğin, kuşların mevsimi geldiğinde güneye göç etmesi veya arıların kusursuz petekler yapması içgüdüsel davranışlardır.

Doğuştan getirilen, olgunlaşmayla ortaya çıkan, belirli bir uyarıcıya karşı organizmanın gösterdiği ani, basit ve istemsiz tepkilerdir. Örneğin, göze bir nesne yaklaştığında göz kapaklarının kendiliğinden hızla kapanması bir reflekstir.

Organizmanın belli bir anda ortaya koyduğu, doğrudan gözlenebilen ve ölçülebilen eylemler bütünüdür. Öğrenme içsel bir kapasite değişimi iken, performans bu kapasitenin o anki koşullarda dışa vurulmuş halidir.

Organizmanın kendisinden beklenen bir davranışı veya beceriyi öğrenebilmesi için gerekli olan biyolojik ve genetik donanıma sahip olmasıdır. Örneğin, bir papağana kelime konuşması öğretilebilirken, ses telleri uygun olmayan bir kanaryaya kelime öğretilemez.

Vücut organlarının kendilerinden beklenen görevleri yapabilecek düzeye ulaşması için çevresel yaşantılardan bağımsız olarak genetik programa bağlı olarak gelişmesidir. Örneğin, kas ve sinir sistemi yeterince gelişmeyen 4 yaşındaki bir çocuğa okuma yazma öğretilemez.

Önceki öğrenilen bilgilerin, yeni öğrenilen bilgilerin hatırlanmasını zorlaştırması veya karıştırılması durumudur. Örneğin, yeni bir telefon numarası alan kişinin, numarasını soranlara sürekli eski telefon numarasını söylemesi bu duruma örnektir.

Yeni edinilen bilgilerin, daha önceden öğrenilmiş olan eski bilgilerin hatırlanmasını zorlaştırması veya unutturmasıdır. Örneğin, yeni telefon numarasını iyice öğrenen bir kişinin eski telefon numarasını hatırlamakta güçlük çekmesi geriye ket vurmadır.

Öğrenene, gerçekleştirdiği davranışın veya öğrenme düzeyinin doğruluğu, yanlışlığı, eksikliği ya da tamlığı hakkında anında yapılan bilgilendirmedir. Sınav sonuçlarının doğru ve yanlış analizleriyle öğrenciye hemen bildirilmesi etkili bir geri bildirim örneğidir.

Öğrenme malzemesinin çevresindeki diğer uyarıcılardan görsel veya işitsel olarak kolayca ayırt edilebilmesi durumudur. Örneğin, ders kitabında önemli bir tanımın altının çizilmesi veya fosforlu kalemle boyanması algısal ayırt edilebilirliği artırır.

Bireyin zihinsel bir geriliği olmamasına rağmen, soyut ilişkileri yorumlamakta, işitsel ve görsel bilgileri birleştirmekte yaşadığı güçlüklerden kaynaklanan okuma bozukluğudur. Ünlü oyuncu Tom Cruise disleksisi olan tanınmış kişilere örnektir.

Bireyin matematiksel problemleri çözme, sayısal ilişkileri kavrama ve genel olarak rakamlarla işlem yapma becerisinde yaşadığı gelişimsel güçlük ve eksikliktir.