← Ünite 11
Ekip Çalışması ve Liderlik

Ünite 11: Çatışma Yönetimi ve Çözümleyici Liderlik

Cüceloğlu'nun Kaçınılmazlık İlkesi
Doğan Cüceloğlu'na (2012) göre, insanlar birlikte yaşamlarını devam ettirdikleri müddetçe, ne denli iyi niyetli ve anlayışlı olurlarsa olsunlar, aralarında uyuşmazlıkların ve çatışmaların yaşanması kaçınılmazdır. Bu durum çatışmanın sosyal hayatın doğal bir parçası olduğunu gösterir.
Regnet ve Subjektif Algı Vurgusu
Regnet (1999), çatışmayı iki ya da daha fazla kişi arasındaki çıkar uyuşmazlığı olarak tanımlarken, burada belirleyici olanın olayın objektif niteliği değil, bireylerdeki subjektif algısı olduğunu savunmuştur. Yani bir durumun çatışma sayılması için taraflarca öyle algılanması gerekir.
Hart'ın Yedi Aşamalı Çatışma Döngüsü
Hart (1999) tarafından geliştirilen modele göre çoğu çatışma yedi aşamalı bir döngüde gerçekleşir: Öngörü, Bekle ve Gör, Gelişme, Herkese Açıklık, Uygulama, Uzlaşma ve Etkiler. Bu aşamaların bilinmesi, müdahale zamanlamasını belirlemede liderlere yardımcı olur.
Aile Şirketlerinde Kuşak Devri İstatistiği
Metinde sunulan verilere göre, her 10 aile şirketinden sadece 3'ü yönetimi bir sonraki kuşağa devredebilmektedir. Üçüncü kuşağa kadar hayatta kalmayı başaran aile şirketi oranı ise sadece 10'da 1'dir. Bu durum aile şirketlerindeki çatışmaların yıkıcı etkisini gösterir.

Anahtar Kavramlar

ÇatışmaSosyal varlıklar arasındaki veya içerisindeki uyumsuzluk, anlaşmazlık ya da ahenksizlik ile ortaya çıkan etkileşimli bir süreçtir. Örgütlerde basit anlaşmazlıklardan şiddete kadar uzanan bir yelpazede görülebilir.
Karşılıklı Fonksiyonel BağımlılıkÖrgüt içerisinde bir bölümün veya çalışanın kendi işlevini yerine getirebilmesinin, başka bir bölümün faaliyetine bağlı olması durumudur. Zamanlama ve görev paylaşımı sorunları nedeniyle önemli bir çatışma kaynağıdır.
Geleneksel GörüşÖrgütlerde ortaya çıkan tüm çatışmaların yıkıcı, zararlı ve gereksiz olduğunu savunan yaklaşımdır. Bu görüşe göre yönetimin temel görevi örgütü çatışmalardan tamamen uzak tutmaktır.
İnsan İlişkileri ModeliÖrgütsel çatışmanın doğal, kaçınılmaz ve hayatın bir gerçeği olduğunu savunan görüştür. Çatışmanın her zaman olumsuz olmadığını, bazen performansa katkı sağlayabileceğini belirtir.
Etkileşimci YaklaşımÇatışmanın bir grubun veya örgütün etkin çalışabilmesi, durağanlıktan kurtulması ve sürekli yenilenmesi için tümüyle gerekli ve teşvik edilmesi gereken olumlu bir güç olduğunu savunan yaklaşımdır.
İçsel ÇatışmaKişinin kendisinden ne beklendiğini bilemediği, çelişkili taleplerle karşılaştığı veya kapasitesinin üzerinde rol yüklendiği durumlarda kendi içinde yaşadığı psikolojik uyuşmazlıktır.
Yaklaşma-Yaklaşma ÇatışmasıBireyin kendisi için aynı derecede olumlu ve çekici olan iki farklı seçenek arasından yalnızca birini tercih etmek durumunda kaldığında yaşadığı içsel çatışma türüdür.
Yaklaşma-Kaçınma ÇatışmasıBireyin vereceği bir kararın aynı anda hem olumlu hem de olumsuz sonuçları beraberinde getireceğini bildiği durumlarda yaşadığı kararsızlık ve içsel gerilim durumudur.
Kaçınma-Kaçınma ÇatışmasıBireyin her ikisi de olumsuz, istenmeyen ve zarar verici nitelikte olan iki alternatiften birini seçmek mecburiyetinde kaldığında yaşadığı zorlu içsel çatışma türüdür.
Kişi-Kişi ÇatışmasıÖrgüt içerisinde aynı ya da farklı hiyerarşik düzeylerde bulunan iki veya daha fazla çalışan arasında yaşanan bireysel uyumsuzlukları ve rol çatışmalarını ifade eder.
Kişi-Ekip UzlaşmazlığıEkibin paylaştığı ortak değer, norm ve inançların dışına çıkan bir bireyin, ekibin baskısıyla, tepkisiyle ve nihayetinde dışlanmasıyla karşı karşıya kaldığı çatışma türüdür.
Gruplar Arası ÇatışmaÖrgüt içerisindeki farklı bölümler, takımlar veya departmanlar arasında kaynak paylaşımı, amaç farklılığı veya rekabet nedeniyle yaşanan uyuşmazlık ve zıtlaşma durumudur.
Kaçınma TaktiğiÇatışmayı görmezden gelme, erteleme, geri çekilme veya suçu başkasına yükleme davranışıdır. Önemsiz konularda ve sakinleşme süresi gerektiğinde tercih edilir.
Yumuşatma TaktiğiTaraflar arasındaki farklılıkları arka plana itip, ortak menfaatleri ve benzerlikleri ön plana çıkararak çatışmanın üstünü geçici olarak örtme yöntemidir.
Güç Kullanarak BastırmaYöneticinin sahip olduğu resmi yetkiyi kullanarak çatışmayı tek taraflı olarak sonlandırması ve tarafları bu çözüme uymaya zorlamasıdır.
MüzakereKarşılıklı bağımlılık içindeki tarafların, farklı önceliklere sahip olmalarına rağmen ortak bir karara varmak amacıyla yürüttükleri iki yönlü iletişim ve ikna sürecidir.
MutabakatÇatışan tarafların karşılıklı kabul edilebilir, orta yol odaklı ve her iki tarafın da kazançlı çıkmasını sağlayan bir çözüm üzerinde anlaşmaya varmaları durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

İletişim Sıklığı ve Çatışma İlişkisi Araştırması

Yapılan araştırmalar, çatışma olasılığının hem çok az hem de çok fazla iletişim olduğu durumlarda artış gösterdiğini ortaya koymuştur. İletişim artışı bir noktaya kadar işlevselken, aşırıya kaçıldığında bilgi kirliliği ve yanlış anlamalar nedeniyle çatışma riskini yükseltir.

Psikanalitik Kuram ve İçsel Çatışmalar

Psikanalitik Kuram, bireylerin bilinç dışlarında baskı altında tuttukları çatışmaların günlük davranışlarını şekillendirdiğini savunur. Bu kuram kapsamında bireyin aynı anda farklı güdülere sahip olması yaklaşma ve kaçınma dinamikleriyle açıklanır.

Bilişsel Çelişki ve İçsel Gerilim

Dökmen'e (2002) göre birey, birbiriyle çelişen bilişsel unsurlara sahip olduğunda veya mevcut inançlarıyla çelişen yeni uyarıcılarla karşılaştığında içsel çatışma yaşar. Bu durum bireyde yoğun içsel gerilimlere, öfkeye ve strese yol açar.

Yöneticinin Taraf Olma Riski

Koçel'e (2010) göre, örgütlerde en sık rastlanan çatışma türü olan gruplar arası çatışmaların yönetimi lider için çok zordur. Çünkü yönetici konumundaki kişi de çoğu zaman geçmişi veya birimi nedeniyle çatışan gruplardan birinin doğal üyesi durumundadır.

Grup-Kurum Çatışmasında 'Biz' ve 'Diğerleri'

Şahin ve arkadaşlarının (2006) çalışmasına göre, benzer coğrafi bölge, okul veya kültürden gelen çalışanların bir araya gelmesi zamanla 'biz ve diğerleri' kutuplaşmasını yaratır. Bu durum, grubun kurumsal yapıya karşı cephe almasına yol açabilir.

Kurumlar Arası Çatışmanın Ekonomik Faydası

Şimşek'e (2002) göre, ekonomik rekabetle sınırlı kalmak şartıyla kurumlar arası çatışmalar açık sistem ekonomilerinde istenir. Bu çatışmalar kaliteli yeni ürünlerin, ileri teknolojilerin geliştirilmesini ve etkin kaynak kullanımını teşvik eder.

Çatışmanın Fizyolojik Zararları

Koçel'e (2010) göre, sürekli ve yönetilemeyen çatışma ortamlarında yaşayan bireylerde aşırı baskı ve stres oluşur. Bu durum insan bünyesinde ülser, kalp hastalıkları ve çeşitli ciddi davranış bozuklukları gibi fizyolojik problemlere yol açar.

Olekalns ve Çatışma Boyutları Modeli

Olekalns ve arkadaşlarının (2008) çalışmasına göre, çatışma taktikleri iki temel boyutta şekillenir: İş birliği (diğer insanlara duyulan ilgi) ve kararlılık (kendisine duyulan ilgi). Beş temel taktik bu iki boyutun kombinasyonundan türetilir.

Sınavda Dikkat Et

  • Çatışma yaklaşımlarını karıştırmayın: Geleneksel görüş çatışmayı tamamen zararlı görürken, Etkileşimci yaklaşım grubun çalışması için tümüyle gerekli görür.
  • İçsel çatışma türlerini (yaklaşma-yaklaşma, yaklaşma-kaçınma, kaçınma-kaçınma) tanımlarındaki olumlu/olumsuz seçenek sayılarına bakarak ayırt edin.
  • Liderin çözümleyici uygulamaları (Müzakere, Mutabakat, Kararlılık) ile genel çatışma taktiklerini (Kaçınma, Yumuşatma vb.) sorularda birbirine karıştırmamaya dikkat edin.
  • Yumuşatma taktiğinin geçici ve yüzeysel bir çözüm sunduğunu, sorunun kökenine inmediğini ve ileride daha büyük çatışmalara yol açabileceğini unutmayın.
  • Çatışma dışı güçlerin tahkimi yönteminin özellikle objektif/ticari konularda etkili olduğunu, duygusal uyuşmazlıklarda ise az yarar sağladığını aklınızda tutun.
  • Regnet'e göre çatışmanın temelinde nesnel gerçekliğin değil, bireylerin 'subjektif algısının' yattığı bilgisini sınavda kesinlikle hatırlayın.